เกาะในประเทศไทยเกิดขึ้นได้อย่างไร? แล้วทำไมไทยจึงมีเกาะจำนวนมากถึงประมาณ 936 เกาะ

เกาะในประเทศไทยเกิดขึ้นได้อย่างไร? แล้วทำไมไทยจึงมีเกาะจำนวนมากถึงประมาณ 936 เกาะ

ถ้ามองแผนที่ประเทศไทย จะเห็นว่าประเทศเรามีชายฝั่งทะเลอยู่ทั้งสองด้าน คือฝั่งอ่าวไทยทางตะวันออกและฝั่งทะเลอันดามันทางตะวันตก และบริเวณชายฝั่งเหล่านี้ยังเต็มไปด้วยเกาะน้อยใหญ่อีกจำนวนมาก จนหลายคนอาจสงสัยว่า ทำไมประเทศไทยถึงมีเกาะเยอะขนาดนี้?

 

ข้อมูลของกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งระบุว่า ในฐานข้อมูลเกาะของประเทศไทยมีทั้งหมดประมาณ 936 เกาะ กระจายอยู่ใน 19 จังหวัด แบ่งเป็นฝั่งอ่าวไทย 374 เกาะ และฝั่งทะเลอันดามัน 562 เกาะ โดยจังหวัดที่มีจำนวนเกาะมากที่สุดคือ พังงา 155 เกาะ กระบี่ 154 เกาะ และสุราษฎร์ธานี 108 เกาะ

 

แต่คำว่า “เกาะ” ในฐานข้อมูลนี้มีความหมายกว้างกว่าที่หลายคนคิด เพราะกรมฯ นับพื้นที่ดิน หิน หรือทรายที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติ ล้อมรอบด้วยน้ำ และโผล่พ้นน้ำอยู่ตลอดเวลา โดยไม่ได้กำหนดว่าต้องมีคนอาศัยอยู่หรือมีขนาดใหญ่แค่ไหน ดังนั้นเกาะขนาดเล็กมาก รวมถึงหินที่โผล่พ้นน้ำตลอดเวลา ก็สามารถถูกนับรวมอยู่ในฐานข้อมูลได้

 

แล้วเกาะเกิดขึ้นได้อย่างไร?

 

คำตอบไม่ได้มีเพียงแบบเดียว เพราะเกาะแต่ละแห่งอาจมีต้นกำเนิดแตกต่างกัน

 

บางเกาะเกิดจาก กระบวนการทางธรณีวิทยา เช่น การเคลื่อนตัวและการยกตัวของเปลือกโลก ทำให้พื้นที่บางส่วนกลายเป็นภูเขาหรือสันเขาที่อยู่เหนือระดับน้ำทะเล เมื่อพื้นที่โดยรอบถูกน้ำทะเลล้อมไว้ จึงกลายเป็นเกาะ

 

บางแห่งเกิดจาก ภูเขาไฟในอดีต วัสดุภูเขาไฟสะสมตัวขึ้นจนเป็นภูเขา และหากภูเขานั้นตั้งอยู่ในทะเล ส่วนที่โผล่เหนือผิวน้ำก็กลายเป็นเกาะ

 

ส่วนเกาะบางประเภทมีความเกี่ยวข้องกับ แนวปะการังและการสะสมตัวของตะกอน เมื่อเศษซากสิ่งมีชีวิต เปลือกหอย ทราย และตะกอนสะสมต่อเนื่องเป็นเวลานาน ก็สามารถก่อตัวเป็นพื้นที่ที่โผล่พ้นน้ำได้

 

ดังนั้นคำว่า “เกาะ” จึงไม่ได้หมายถึงภูเขาก้อนใหญ่ที่อยู่กลางทะเลเพียงอย่างเดียว แต่เป็นผลลัพธ์ของกระบวนการทางธรรมชาติหลายรูปแบบที่เกิดขึ้นเป็นเวลายาวนาน

 

ทำไมไทยจึงมีเกาะเยอะ?

 

เหตุผลสำคัญคือ ประเทศไทยมีชายฝั่งทะเลสองด้านและมีภูมิประเทศชายฝั่งที่ซับซ้อน

 

ด้านหนึ่งของประเทศติดกับอ่าวไทย อีกด้านติดทะเลอันดามัน ทำให้ประเทศไทยมีพื้นที่ชายฝั่งและน่านน้ำทะเลกว้าง และแต่ละฝั่งก็มีลักษณะทางธรณีวิทยาและภูมิประเทศแตกต่างกัน

 

ฝั่งอันดามันมีหมู่เกาะและเกาะขนาดเล็กจำนวนมาก โดยเฉพาะบริเวณ พังงา กระบี่ ตรัง และสตูล ซึ่งรวมกันมีเกาะจำนวนมากถึง 562 เกาะตามฐานข้อมูลของกรมฯ ขณะที่ฝั่งอ่าวไทยมี 374 เกาะ โดยพื้นที่อย่างตราด สุราษฎร์ธานี และชุมพรก็มีเกาะกระจายอยู่จำนวนมาก

 

ถ้าดูเฉพาะจังหวัดที่มีเกาะมากที่สุด จะเห็นความแตกต่างอย่างชัดเจน

 

พังงา 155 เกาะ

 

กระบี่ 154 เกาะ

 

สุราษฎร์ธานี 108 เกาะ

 

สตูล 106 เกาะ

 

ตราด 66 เกาะ

 

และยังมีจังหวัดอื่น ๆ ที่มีเกาะกระจายอยู่ตามแนวชายฝั่งอีกหลายแห่ง

 

เกาะส่วนใหญ่ไม่ได้มีขนาดใหญ่

 

อีกเรื่องที่น่าสนใจคือ ในจำนวน 936 เกาะนั้น ส่วนใหญ่เป็นเกาะขนาดเล็กมาก

 

ข้อมูลของกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งแบ่งเกาะออกเป็น 4 กลุ่มตามขนาดพื้นที่ ได้แก่ น้อยกว่า 1 ตารางกิโลเมตร, 1–9.9 ตารางกิโลเมตร, 10–99.9 ตารางกิโลเมตร และตั้งแต่ 100 ตารางกิโลเมตรขึ้นไป

 

จากข้อมูลดังกล่าว มีเกาะขนาด น้อยกว่า 1 ตารางกิโลเมตรถึง 789 เกาะ ขณะที่เกาะขนาดตั้งแต่ 100 ตารางกิโลเมตรขึ้นไปมีเพียง 6 เกาะ เท่านั้น

 

นั่นหมายความว่าเกาะจำนวนมากที่ถูกนับอยู่ในสถิติ 936 เกาะ ไม่ใช่เกาะขนาดใหญ่ที่มีรีสอร์ตหรือชุมชน แต่เป็นเกาะเล็ก ๆ ที่อาจไม่มีผู้คนอาศัยอยู่เลย

 

แล้วเกาะไหนใหญ่ที่สุด?

 

หากพูดถึงเกาะที่มีพื้นที่มากที่สุดในฐานข้อมูลของกรมฯ อันดับแรกคือ เกาะภูเก็ต มีพื้นที่ประมาณ 514.675 ตารางกิโลเมตร

 

รองลงมาคือ เกาะสมุย 236.079 ตารางกิโลเมตร, เกาะช้าง 212.404 ตารางกิโลเมตร, เกาะตะรุเตา 150.84 ตารางกิโลเมตร, เกาะพะงัน 122.017 ตารางกิโลเมตร และเกาะกูด 111.894 ตารางกิโลเมตร

 

เมื่อเทียบกับเกาะเล็ก ๆ จำนวนหลายร้อยแห่ง จะเห็นได้ชัดว่าคำว่า “เกาะ” ในประเทศไทยมีตั้งแต่พื้นที่ขนาดใหญ่มาก ไปจนถึงเกาะหรือโขดหินขนาดเล็กที่แทบไม่มีพื้นที่สำหรับการอยู่อาศัย

 

936 เกาะไม่ได้หมายความว่าจะมีแต่เกาะท่องเที่ยว

 

เรื่องนี้เป็นความเข้าใจผิดที่เกิดขึ้นได้ง่าย เพราะเมื่อพูดว่าไทยมี 936 เกาะ หลายคนอาจนึกภาพว่าเป็นเกาะที่สามารถเดินทางไปเที่ยวได้ทั้งหมด

 

ความจริงไม่ใช่แบบนั้น

 

กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งระบุว่า 491 เกาะ หรือมากกว่าครึ่งหนึ่งของจำนวนทั้งหมด อยู่ในเขตอุทยานแห่งชาติทางทะเล ส่วนเกาะอื่น ๆ อยู่ภายใต้การดูแลขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น หรือหน่วยงานอื่น รวมถึงบางเกาะที่เกี่ยวข้องกับภารกิจด้านความมั่นคงและการเดินเรือ

 

บางเกาะจึงเป็นพื้นที่อนุรักษ์ บางแห่งไม่มีคนอาศัย และบางแห่งมีความสำคัญต่อระบบนิเวศมากกว่าการท่องเที่ยว

 

เกาะไม่ได้มีแค่ความสวยงาม

 

สิ่งที่น่าสนใจคือ เกาะแต่ละแห่งยังมีบทบาทต่อระบบนิเวศชายฝั่ง เพราะเป็นพื้นที่ที่เชื่อมโยงกับแนวปะการัง หญ้าทะเล ป่าชายเลน และแหล่งอาศัยของสัตว์ทะเลหลายชนิด

 

ดังนั้น การมีเกาะจำนวนมากจึงไม่ได้หมายถึงประเทศไทยมีสถานที่ท่องเที่ยวจำนวนมากเพียงอย่างเดียว แต่ยังหมายถึงประเทศไทยมีพื้นที่ทางธรรมชาติที่มีความหลากหลายอยู่ตามชายฝั่งอีกจำนวนมาก

 

และนี่คือเหตุผลว่าทำไมตัวเลข 936 เกาะ จึงน่าสนใจมากกว่าที่เห็น เพราะเบื้องหลังตัวเลขนี้ไม่ได้มีเพียงเกาะชื่อดังอย่างภูเก็ต สมุย หรือช้าง แต่ยังมีเกาะเล็ก ๆ อีกหลายร้อยแห่งที่คนส่วนใหญ่อาจไม่เคยได้ยินชื่อ

 

ประเทศไทยจึงมีเกาะจำนวนมากเพราะมีทั้ง ชายฝั่งสองด้าน ภูมิประเทศทางธรณีวิทยาที่หลากหลาย กระบวนการสะสมตัวของตะกอนและแนวปะการัง รวมถึงเกาะขนาดเล็กจำนวนมากตามแนวชายฝั่ง

 

และถ้ามองจากข้อมูลจริง จะเห็นว่า “ประเทศไทยมี 936 เกาะ” เป็นเพียงตัวเลขที่กำลังบอกเราว่า ใต้แผนที่ประเทศไทยยังมีโลกอีกใบหนึ่งซ่อนอยู่ — โลกของเกาะเล็กเกาะใหญ่ที่เกิดขึ้นจากธรรมชาติและใช้เวลายาวนานนับพันนับล้านปีในการก่อตัว