ตำนานผาแดงนางไอ่กับเมืองล่มใต้หนองหาร
* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th
ยามเช้าที่หนองหาร จังหวัดสกลนคร เรือหาปลาค่อย ๆ แล่นผ่านผิวน้ำกว้าง มองไปไกลเห็นเกาะดอนและแนวไม้ริมน้ำ ทิวทัศน์สงบตรงหน้าเป็นฉากเดียวกับเรื่องเล่าที่ชาวอีสานส่งต่อกันมานาน เรื่องของความรัก กระรอกเผือก และความแค้นจากเมืองบาดาล
ตำนานนั้นชื่อ ผาแดงนางไอ่ เล่าถึงหญิงสาวกับชายสองผู้มีใจให้นาง คนหนึ่งเป็นเจ้าเมือง อีกคนเป็นโอรสพญานาค ความสัมพันธ์ของทั้งสามนำไปสู่เหตุการณ์ที่ไม่มีใครในเมืองคาดคิด
ตามเรื่องเล่า เมื่อโอรสพญานาคถูกยิงในร่างกระรอกเผือกและชาวเมืองนำเนื้อไปกิน พญานาคผู้เป็นบิดาจึงยกบริวารขึ้นมาทำลายเมือง จนแผ่นดินยุบกลายเป็นหนองน้ำ เรื่องนี้เป็นตำนานพื้นบ้าน ไม่ใช่หลักฐานยืนยันว่าเมืองถูกพญานาคถล่มจริง
ความรักที่มาพร้อมงานบุญบั้งไฟ
ตำนานมีหลายสำนวน สำนวนหนึ่งที่ศูนย์สารนิเทศอีสานสิรินธร มหาวิทยาลัยมหาสารคามรวบรวมไว้ ผูกเรื่องกับหนองหานกุมภวาปี จังหวัดอุดรธานี โดยเล่าว่า นางไอ่คำเป็นธิดาของพระยาขอม ผู้ครองเมืองสุวรรณโคมคำ ส่วนท้าวผาแดงเป็นเจ้าเมืองผาโพงที่ขี่ม้าคู่ใจชื่อบักสามมาพบนาง ทั้งสองรักใคร่กันและหวังจะได้ครองคู่
พระยาขอมจัดงานบุญบั้งไฟและตั้งเงื่อนไขให้ผู้เข้าแข่งขันมีโอกาสได้นางไอ่เป็นคู่ครอง ท้าวผาแดงเข้าร่วมด้วย แต่บั้งไฟของเขาเกิดแตก ความหวังที่จะได้รับนางตามเงื่อนไขจึงไม่สำเร็จ
ในงานนั้นยังมีท้าวภังคี หรือพังคี โอรสพญานาคจากเมืองบาดาล เมื่อได้พบนางไอ่ เขาก็หลงรักและกลับไปด้วยความคิดถึง จนตัดสินใจขึ้นมาหานางอีกครั้งในร่างที่ไม่มีใครจำได้
กระรอกเผือกกับคำอธิษฐาน
ท้าวภังคีแปลงกายเป็นกระรอกเผือก มีกระดิ่งทองห้อยคอ กระโดดไปมาตามกิ่งไม้ใกล้ที่ประทับ นางไอ่เห็นเข้าก็อยากได้มาเลี้ยง จึงสั่งให้พรานติดตามจับ แต่กระรอกหนีไปมา พรานจึงใช้หน้าไม้ยิงจนบาดเจ็บสาหัส
ก่อนสิ้นใจ ท้าวภังคีอธิษฐานให้เนื้อของตนมีมากพอเลี้ยงคนทั้งเมือง ครั้นชาวเมืองนำเนื้อไปแบ่งกัน ก็มีมากมายตามคำอธิษฐาน หญิงม่ายบางกลุ่มไม่ได้รับส่วนแบ่ง จึงไม่ได้กินเนื้อนั้น
เมื่อข่าวไปถึงพญาศรีสุทโธผู้เป็นบิดา ความโศกเศร้ากลายเป็นความโกรธ พระองค์นำเหล่านาคขึ้นมาทำลายเมืองที่ผู้คนกินเนื้อโอรส แผ่นดินยุบตัวและมีน้ำท่วม กลายเป็นหนองน้ำใหญ่ตามตำนาน ส่วนบริเวณที่หญิงม่ายอาศัยอยู่รอดพ้นจากภัย เพราะไม่ได้กินเนื้อกระรอก
ท้าวผาแดงพานางไอ่ขึ้นหลังม้าบักสามหนี แต่ระหว่างทางนางไอ่ถูกพญานาคฉุดลงไปสู่เมืองบาดาล ทั้งคู่จึงพลัดพรากจากกัน เรื่องราวจบลงด้วยความสูญเสียที่ลุกลามจากคนไม่กี่คนไปถึงผู้คนทั้งเมือง
หนองหานสองแห่งกับเรื่องเล่าคนละสำนวน
ชื่อสถานที่อาจทำให้สับสนได้ หนองหานกุมภวาปีอยู่จังหวัดอุดรธานี ส่วนหนองหารหรือหนองหารหลวงอยู่จังหวัดสกลนคร ทั้งสองพื้นที่ต่างมีเรื่องเล่าท้องถิ่นที่เชื่อมโยงกับผาแดงนางไอ่และเมืองล่ม แต่รายละเอียดไม่เหมือนกันทั้งหมด เรื่องข้างต้นอาศัยสำนวนกุมภวาปีเป็นหลัก ขณะที่ชาวสกลนครก็มีคติเรื่องพญานาคกับการเกิดหนองหารเช่นกัน
หนองหารสกลนครเป็นทะเลสาบน้ำจืดธรรมชาติที่ใหญ่ที่สุดในภาคอีสาน การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทยระบุว่ามีพื้นที่กว่า 77,000 ไร่ ครอบคลุมบริเวณอำเภอเมืองสกลนครและอำเภอโพนนาแก้ว น้ำจากหนองไหลออกสู่ลำน้ำก่ำ ก่อนลงแม่น้ำโขงที่อำเภอธาตุพนม จังหวัดนครพนม ชาวบ้านรอบหนองใช้น้ำเพื่อการเกษตรและทำประมง
ในทางธรณีวิทยา มีข้อสันนิษฐานว่าหนองหารเกิดจากการชะล้างชั้นหินเกลือใต้ดินจนเกิดโพรง แล้วพื้นดินยุบตัวเป็นแอ่งรับน้ำ คำอธิบายนี้มองภูมิประเทศผ่านกระบวนการธรรมชาติ ส่วนตำนานบอกเล่าความเชื่อและความทรงจำของผู้คนที่ผูกพันกับแหล่งน้ำ เรื่องเล่าจึงยังคงอยู่ได้ทั้งในวรรณกรรมพื้นบ้าน หมอลำ และการแสดง แม้เราไม่อาจใช้เรื่องเหนือธรรมชาตินั้นยืนยันประวัติการเกิดหนองน้ำได้
เขียนโดย วัน ๆ หาแต่เรื่อง
เลขวิ่ง V.I.P. อ.รันพนมไพร เปิดโพยงวด 1 ธ.ค. 69 แยกเลขเด่นบน–ล่าง พร้อมชุดเน้นโต๊ด
โรงงานกรุงเทพฯ vs ต่างจังหวัด! ที่ไหนทำงานแล้วเหลือเงินเก็บมากกว่า?
สถิติหวย 1 ธันวาคม ย้อนหลัง 11 ปี เลขท้าย 2 ตัวมีเลข 8 ถึง 5 งวด แต่เลข 5 ไม่โผล่เลย
โซเชียล "กลุ่มนักวิ่ง" ถกกันสนั่น! ปมแต่งกายขาสั้นและรัดรูป..เป็นพฤติกรรมที่ไม่เหมาะสม
สลากสัญจรจังหวัดตาก งวด 1 ธ.ค. 69 เปิดข้อมูลตัวเลขหลายด้าน ส่องเลขเด่นจากข้อมูลจังหวัดและผู้ว่าฯ
หนังไทยเรื่องแรก ที่ทำรายได้ทะลุ 1 พันล้านบาทในต่างประเทศ
ส่องก่อนใคร ปฏิทินจีนกับเลขปฏิทิน งวด 1 ธันวาคม 2569 นี้
ตำนานเสาอินทขิลและประเพณีใส่ขันดอกของชาวเชียงใหม่
น้องอันดามัน” เยี่ยมบุ๋ม ปนัดดา รอบ 2 เจอสื่อถามถึงแม่ เผยคำตอบสั้น ๆ ทำเอาหลายคนเข้าใจทันทีว่าทำไมไม่พูด!
ที่มาของผีตาโขนและหน้ากากแห่งด่านซ้าย
ตำนานปู่โสมเฝ้าทรัพย์กับกรุสมบัติอยุธยา
ตำนานนางนาคพระโขนงในหลักฐานเก่าและเรื่องเล่าที่เปลี่ยนไป






