รอยขีดข่วนบนกระทะเทฟลอนไม่ได้ทำให้สารพิษสะสมชั่วนิรันดร์

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

รอยเดียวไม่ได้แปลว่าอาหารกลายเป็นพิษทันที

ข้อความเตือนว่ากระทะเทฟลอนมีรอยขีดข่วนเพียงรอยเดียวแล้วจะปล่อยสารเคมีชั่วนิรันดร์นับล้านอนุภาคเข้าสู่อาหาร ฟังดูน่ากังวล แต่รายละเอียดหลายส่วนในข้อความลักษณะนี้มักนำผลการทดลองในห้องปฏิบัติการมาขยายความจนเกินหลักฐานที่มีอยู่จริง รอยขีดข่วนทำให้สารเคลือบสึกและอาจมีเศษ PTFE หลุดออกมาได้ แต่ยังไม่มีหลักฐานว่าอาหารหนึ่งมื้อจากกระทะที่มีรอยเล็กจะทำให้ PFAS สะสมในตับหรือกระแสเลือดตลอดชีวิต

เทฟลอนกับ PFAS เป็นเรื่องเดียวกันเพียงบางส่วน

สารเคลือบกันติดที่เรียกกันทั่วไปว่าเทฟลอนมักใช้ PTFE หรือพอลิเตตระฟลูออโรเอทิลีน วัสดุชนิดนี้จัดอยู่ในกลุ่ม PFAS ตามนิยามทางเคมีที่กว้างมาก แต่ PFAS ไม่ใช่สารชนิดเดียว มีทั้งโมเลกุลขนาดเล็ก พอลิเมอร์ขนาดใหญ่ และสารประกอบหลายรูปแบบที่มีพฤติกรรมในร่างกายแตกต่างกันมาก

สาร PFAS บางชนิด เช่น PFOA และ PFOS มีความคงทนในสิ่งแวดล้อมและมีข้อมูลด้านสุขภาพจากการสัมผัสในระดับสูงหรือเป็นเวลานาน จึงได้รับความสนใจด้านความปลอดภัย ส่วน PTFE ในสารเคลือบกระทะเป็นพอลิเมอร์ขนาดใหญ่ที่ผ่านการทำให้ยึดติดกับพื้นผิวด้วยความร้อน ไม่ควรนำคุณสมบัติของ PFAS ทุกชนิดมาสรุปแทน PTFE ทั้งหมด

งานวิจัยพบเศษพลาสติกจากการขูดจริง

งานวิจัยปี 2022 ใช้เทคนิค Raman imaging ตรวจสารเคลือบ PTFE ที่ผ่านการทำให้เกิดรอย ผลการทดลองประเมินว่า รอยแตกหนึ่งจุดอาจปล่อยอนุภาคพลาสติกระดับไมโครและนาโนได้ประมาณ 9,100 อนุภาค ตัวเลขนี้เป็นข้อมูลจากการทดลองที่มีการเสียดสีและตรวจด้วยเครื่องมือความไวสูง ไม่ใช่การวัดว่าอาหารทุกจานจากกระทะที่มีรอยเล็กจะมีอนุภาคจำนวนเท่ากัน

งานวิจัยอีกชิ้นในปี 2024 ทดลองทำอาหารจำลองด้วยเจลลี่และอุปกรณ์หลายประเภท นักวิจัยพบว่าเครื่องครัวพลาสติกและกระทะเคลือบ PTFE สามารถเพิ่มจำนวนไมโครพลาสติกในอาหารจำลองได้ ภายใต้เงื่อนไขที่กำหนด หากทำอาหารตามวิธีทดลองทุกวัน อุปกรณ์บางชนิดอาจเพิ่มอนุภาคได้ประมาณ 2,409–4,964 อนุภาคต่อปี งานนี้ชี้ว่าการสึกของเครื่องครัวเป็นแหล่งหนึ่งของไมโครพลาสติก แต่ยังไม่ใช่หลักฐานว่ากระทะหนึ่งใบปล่อยอนุภาคนับล้านลงอาหารในชีวิตประจำวัน

ร่างกายไม่ได้เก็บเศษ PTFE ไว้ในตับแบบสาร PFAS โมเลกุลเล็ก

หน่วยงานประเมินความเสี่ยงของเยอรมนีระบุว่า เศษ PTFE จากผิวเคลือบที่หลุดเข้าไปพร้อมอาหารไม่คาดว่าจะก่อผลเสียต่อสุขภาพจากการกินโดยบังเอิญ เนื่องจาก PTFE มีปฏิกิริยาต่ำ ร่างกายย่อยไม่ได้ และอนุภาคจะเดินทางผ่านทางเดินอาหารก่อนออกมากับอุจจาระ ลักษณะนี้แตกต่างจากสาร PFAS โมเลกุลเล็กบางชนิดที่สามารถดูดซึมเข้าสู่ร่างกายและคงอยู่ได้นาน

สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาสหรัฐประเมินว่า สารเคลือบกันติดที่ผ่านการทำให้เป็นพอลิเมอร์และยึดติดกับกระทะมีโอกาสถ่ายเท PFAS ขนาดเล็กสู่อาหารในระดับต่ำมากเมื่อใช้งานตามวัตถุประสงค์ การตรวจพบคำว่า PFAS จึงไม่ได้แปลว่าอาหารมีสารพิษในระดับอันตรายเสมอไป ต้องพิจารณาชนิดของสาร ปริมาณ ช่องทางสัมผัส และเงื่อนไขการใช้งานร่วมกัน

ความเสี่ยงสำคัญกว่ารอยขีดข่วนคือการเผากระทะเปล่า

PTFE ทนความร้อนได้ดีในช่วงใช้งานปกติ แต่การตั้งกระทะเปล่าบนไฟแรงเป็นเวลานานอาจทำให้อุณหภูมิสูงขึ้นมาก โดยเฉพาะเตาแก๊สและเตาแม่เหล็กไฟฟ้าที่เร่งความร้อนได้เร็ว หากอุณหภูมิสูงประมาณ 360 องศาเซลเซียสขึ้นไป สารเคลือบอาจเริ่มสลายตัวและปล่อยก๊าซระคายเคืองหรือเป็นอันตรายต่อระบบหายใจ

การมีน้ำหรืออาหารอยู่ในกระทะช่วยจำกัดอุณหภูมิบริเวณผิว เพราะน้ำเดือดใกล้ 100 องศาเซลเซียส ส่วนไขมันและน้ำมันมีช่วงเริ่มเกิดควันแตกต่างกัน จึงควรสังเกตกลิ่นไหม้และควันผิดปกติ ไม่ควรอุ่นกระทะเปล่าทิ้งไว้เพื่อรอใส่อาหาร

เมื่อไรควรเปลี่ยนกระทะ

รอยเส้นเล็กเพียงรอยเดียวที่ไม่ลึกและไม่มีการลอกเป็นแผ่น ไม่ได้หมายถึงเกิดพิษเฉียบพลันจนต้องตกใจทันที แต่ควรติดตามว่ารอยขยายหรือไม่ หากเห็นพื้นโลหะด้านล่าง มีการพอง ลอกเป็นสะเก็ด ผิวหยาบหลายบริเวณ หรือเศษเคลือบติดอาหารเป็นประจำ การเปลี่ยนกระทะใหม่เป็นทางเลือกที่เหมาะสมกว่า เหตุผลหลักคือป้องกันเศษวัสดุปนอาหารและรักษาประสิทธิภาพในการทำอาหาร ไม่ใช่เพราะสารพิษจะฝังอยู่ในร่างกายตลอดกาล

การยืดอายุสารเคลือบทำได้ด้วยการใช้ไฟอ่อนถึงปานกลาง ไม่อุ่นกระทะเปล่า ใช้พายไม้หรือซิลิโคน หลีกเลี่ยงฝอยขัดหยาบ ไม่วางกระทะซ้อนกันโดยไม่มีแผ่นรอง และปล่อยให้กระทะเย็นก่อนล้าง หากต้องการลดการสัมผัสไมโครพลาสติกจากเครื่องครัว สามารถเลือกใช้กระทะสเตนเลส เหล็กหล่อ หรือภาชนะเซรามิกตามความเหมาะสมได้

สรุป: กระทะเทฟลอนที่มีรอยขีดข่วนสามารถปล่อยเศษ PTFE จากการสึกได้จริง และงานวิจัยยังต้องศึกษาผลกระทบระยะยาวของไมโครพลาสติกต่อไป แต่ข้อมูลปัจจุบันไม่สนับสนุนการสรุปว่ารอยเดียวทำให้ PFAS และไมโครพลาสติกนับล้านสะสมในตับหรือเลือดตลอดชีวิต การใช้งานด้วยความร้อนพอดีและเปลี่ยนกระทะเมื่อสารเคลือบเสื่อมหนัก เป็นแนวทางที่สมเหตุสมผลกว่า