ทำไมมือบางข้างถึงขยับเองโดยไม่ฟังเรา?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

มือข้างหนึ่งที่เอื้อมไปจับของ ดึงเสื้อ หรือปลดกระดุมเองโดยที่เจ้าของไม่ได้ตั้งใจ ฟังดูเหมือนฉากในหนังสยองขวัญ แต่มีภาวะทางระบบประสาทที่ทำให้เรื่องนี้เกิดขึ้นได้จริง เรียกว่า Alien Hand Syndrome หรือภาวะมือเอเลี่ยน

คนที่มีอาการอาจรู้สึกว่ามือข้างนั้นไม่ยอมทำตามคำสั่ง บางครั้งมือเอื้อมไปคว้าสิ่งของ จับเสื้อผ้า ปัดมืออีกข้าง หรือทำท่าทางซ้ำๆ โดยเจ้าตัวไม่ได้เป็นคนเริ่มการเคลื่อนไหว อาการบางแบบอาจรบกวนการแต่งตัว การกินอาหาร และงานที่ต้องใช้มือสองข้างร่วมกัน

ภาวะนี้ไม่ได้แปลว่ามือมีชีวิตหรือมีสิ่งลึกลับเข้าสิง ผู้ป่วยจำนวนมากยังรู้ตัวว่ามือกำลังขยับ แต่รู้สึกว่าควบคุมมันได้ยาก ความรู้สึกแปลกแยกจากอวัยวะของตัวเองจึงสร้างความตกใจ ความกลัว และความเครียดตามมา

หลายคนมักเชื่อว่าเกิดจากรอยเชื่อมสมองสองซีก หรือ Corpus Callosum เสียหายเพียงอย่างเดียว ความจริงบริเวณนี้เป็นหนึ่งในจุดสำคัญ เพราะทำหน้าที่ส่งต่อข้อมูลระหว่างสมองซีกซ้ายและขวา เมื่อวงจรสั่งการและการยับยั้งทำงานไม่ประสานกัน มือแต่ละข้างอาจดูเหมือนมีเป้าหมายของตัวเอง หรือเกิดการขัดแย้งระหว่างมือทั้งสองข้าง

แต่ภาวะมือเอเลี่ยนยังเกี่ยวข้องกับสมองส่วนอื่นได้ด้วย โดยเฉพาะบริเวณหน้าผากด้านใน supplementary motor area และสมองกลีบข้าง ความเสียหายอาจเกิดหลังโรคหลอดเลือดสมอง การผ่าตัดสมอง เนื้องอก การบาดเจ็บที่ศีรษะ หรือโรคเสื่อมของระบบประสาท จึงต้องตรวจหาสาเหตุเป็นรายคน

อาการของแต่ละคนไม่เหมือนกัน บางคนมีเพียงมือยกหรือขยับเอง บางคนจับสิ่งของแล้วปล่อยไม่ออก หรือรู้สึกว่ามือกำลังทำสิ่งที่ไม่ต้องการ การปลดกระดุมเสื้อหรือดึงเสื้อผ้าอาจพบได้ แต่การทำร้ายตัวเองไม่ใช่อาการที่เกิดกับทุกคน และไม่ควรใช้ภาพจำจากหนังมาตัดสินผู้ป่วย

แพทย์จะซักประวัติ สังเกตการเคลื่อนไหว ตรวจระบบประสาท และอาจส่งตรวจ MRI หรือการตรวจอื่นเพื่อดูรอยโรคในสมอง ปัจจุบันยังไม่มียาตัวเดียวที่รักษาภาวะนี้ได้ทุกกรณี แนวทางช่วยเหลือจึงมักเน้นรักษาสาเหตุร่วมกับกายภาพบำบัด กิจกรรมบำบัด และการใช้สิ่งของให้มือข้างนั้นถือไว้เพื่อลดการเคลื่อนไหวที่ไม่ต้องการ

ถ้ามือเริ่มขยับเองแบบฉับพลัน โดยเฉพาะพร้อมกับหน้าเบี้ยว แขนขาอ่อนแรง พูดไม่ชัด ชาครึ่งซีก เดินเซ หรือปวดศีรษะรุนแรง ควรไปห้องฉุกเฉินทันที เพราะอาจเป็นสัญญาณของโรคหลอดเลือดสมอง การรีบตรวจช่วยให้แพทย์แยกภาวะฉุกเฉินออกจากโรคทางระบบประสาทชนิดอื่นได้เร็วขึ้น

ภาวะมือเอเลี่ยนจึงเป็นเรื่องของวงจรสมองที่ควบคุมเจตนา การเคลื่อนไหว และการยับยั้งไม่ประสานกัน ไม่ใช่หลักฐานว่าคนคนหนึ่งกำลังแกล้งทำหรือมีสิ่งเหนือธรรมชาติอยู่ในร่างกาย หากเกิดขึ้นจริง ควรบันทึกช่วงเวลาที่มือขยับและเข้ารับการประเมินจากแพทย์ระบบประสาท