เมื่อเชื่อว่าชีวิตตัวเองกำลังถูกถ่ายทอดสดเป็นรายการเรียลลิตี้ตลอดเวลา

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

บางคนไม่ได้เพียงรู้สึกว่าตัวเองถูกมองหรือถูกนินทา แต่เชื่ออย่างหนักแน่นว่าทุกช่วงชีวิตกำลังถูกถ่ายทำเป็นรายการเรียลลิตี้โชว์ มีทีมงานแอบติดกล้องไว้ตามหลอดไฟ รถยนต์ หรือห้องพัก และคนรอบตัวก็เป็นนักแสดงที่รับบทตามสคริปต์ ความเชื่อนี้เรียกว่า The Truman Show Delusion หรืออาการหลงผิดแบบทรูแมนโชว์

ชื่อนี้มาจากภาพยนตร์เรื่อง The Truman Show ซึ่งเล่าเรื่องชายคนหนึ่งที่ไม่รู้ว่าชีวิตของตัวเองถูกจัดฉากและถ่ายทอดให้คนทั้งโลกดู ชื่อดังกล่าวใช้ช่วยอธิบายธีมของความหลงผิด ไม่ได้หมายความว่าผู้ป่วยมีโรคชื่อ Truman Show อยู่ในตำราวินิจฉัยโดยตรง นักจิตเวชมักจัดเนื้อหาความเชื่อนี้ไว้ในกลุ่มอาการหลงผิดแบบหวาดระแวง บางรายอาจมีความรู้สึกว่าตัวเองเป็นบุคคลสำคัญหรือเป็นศูนย์กลางของเหตุการณ์ร่วมด้วย

สิ่งที่ทำให้ภาวะนี้ต่างจากความกลัวว่าจะถูกแอบถ่าย คือระดับความเชื่อและการตรวจสอบความจริง คนที่กังวลทั่วไปอาจคิดว่าเรื่องนี้เป็นไปได้แล้วพยายามหาหลักฐาน แต่ยังยอมรับได้ว่าอาจเข้าใจผิด ส่วนคนที่มีอาการหลงผิดมักปักใจว่านี่คือเรื่องจริง แม้คนใกล้ชิดจะอธิบายหรือมีหลักฐานตรงข้ามก็ยังตีความหลักฐานเหล่านั้นว่าเป็นส่วนหนึ่งของแผนการ

อาการนี้อาจปรากฏร่วมกับโรคจิตเภท ภาวะแมเนียในโรคไบโพลาร์ ภาวะซึมเศร้ารุนแรง การใช้สารบางชนิด การอดนอนหนัก หรือปัญหาทางสมองและร่างกายบางอย่าง จึงไม่ควรสรุปจากประโยคเดียวว่าใครเป็นโรคอะไร การวินิจฉัยต้องอาศัยการพูดคุยกับจิตแพทย์ ประเมินการนอน อารมณ์ การใช้ยาและสารเสพติด รวมถึงตรวจหาสาเหตุทางกายเมื่อจำเป็น

คนใกล้ตัวควรรับฟังความกลัวที่อยู่เบื้องหลังโดยไม่หัวเราะเยาะและไม่ช่วยยืนยันว่ามีกล้องซ่อนอยู่จริง การเถียงตรงๆ แบบใช้อารมณ์มักทำให้เจ้าตัวรู้สึกว่าคนอื่นกำลังร่วมมือกันปกปิดความจริง ลองพูดด้วยน้ำเสียงสงบว่าเข้าใจว่าเรื่องนี้ทำให้กังวลมาก และอยากพาไปพบผู้เชี่ยวชาญเพื่อช่วยตรวจสอบสิ่งที่กำลังเกิดขึ้น

ถ้ามีการไม่นอนหลายคืน เดินทางหนีเพราะคิดว่าถูกไล่ล่า ทำร้ายตัวเอง ทำร้ายผู้อื่น หยุดกินอาหาร หรือควบคุมพฤติกรรมไม่ได้ ควรพาไปพบแพทย์ฉุกเฉินทันที ความเชื่อนี้ไม่ได้แปลว่าเจ้าตัวแกล้งทำเพื่อเรียกร้องความสนใจ แต่ก็ไม่ควรปล่อยให้ความหลงผิดพาไปสู่การตัดสินใจที่อันตราย เพราะการประเมินและรักษาเร็วช่วยลดความทุกข์และความเสี่ยงได้