ทำไมเด็กไทยเกิดน้อยลงเรื่อย ๆ แล้วอีก 20 ปีประเทศไทยจะเหลือคนวัยทำงานเท่าไร

ประเทศไทยกำลังเผชิญการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างประชากรครั้งใหญ่ จำนวนเด็กเกิดใหม่ลดลง ขณะที่ผู้สูงอายุเพิ่มขึ้น ทำให้ในอนาคตประเทศไทยจะมีคนวัยทำงานน้อยลงเมื่อเทียบกับจำนวนประชากรทั้งหมด

 

ข้อมูลขององค์การสหประชาชาติระบุว่า การลดลงของประชากรไทยเชื่อมโยงอย่างมากกับอัตราการเจริญพันธุ์ที่อยู่ในระดับต่ำ และแนวโน้มนี้เกิดขึ้นต่อเนื่องมานานหลายทศวรรษ 

 

1. คนไทยมีลูกน้อยลงอย่างชัดเจน

 

ปัจจัยสำคัญที่สุดคือ อัตราการเจริญพันธุ์ลดลง จากอดีตที่ครอบครัวไทยมีลูกหลายคน ปัจจุบันครอบครัวจำนวนมากมีลูกเพียง 1 คน หรือไม่มีลูกเลย

 

ปัจจัยที่เกี่ยวข้องมีทั้งการแต่งงานช้าลง การมีบุตรช้าลง ค่าใช้จ่ายในการเลี้ยงดูลูกสูงขึ้น รวมถึงผู้หญิงมีโอกาสทางการศึกษาและการทำงานมากขึ้น

 

องค์การสหประชาชาติเคยระบุว่าการลดลงของภาวะเจริญพันธุ์เป็นตัวขับเคลื่อนหลักของการเข้าสู่สังคมสูงวัยของไทย 

 

2. จำนวนเด็กเกิดใหม่ลดลงจนฐานประชากรแคบ

 

เมื่อเด็กเกิดน้อยลงทุกปี ผลกระทบไม่ได้เกิดขึ้นทันที แต่จะค่อย ๆ ปรากฏเมื่อเด็กกลุ่มนี้โตขึ้น

 

วันนี้เด็กเกิดน้อยหมายความว่าอีก 20 ปีข้างหน้า จะมีคนหนุ่มสาวเข้าสู่ตลาดแรงงานน้อยลงตามไปด้วย

 

นี่เป็นเหตุผลที่ปัญหาประชากรไม่สามารถแก้ได้ในเวลาไม่กี่ปี เพราะแม้ประเทศไทยจะสามารถเพิ่มจำนวนเด็กเกิดได้ทันที เด็กเหล่านั้นก็ยังต้องใช้เวลาอีกประมาณ 18–20 ปีกว่าจะเข้าสู่ตลาดแรงงานอย่างเต็มตัว

 

3. คนรุ่นใหม่ต้องแบกรับผู้สูงอายุมากขึ้น

 

ในปี 2046 หรืออีกประมาณ 20 ปีจากปัจจุบัน UN คาดว่าประเทศไทยจะมีประชากรรวมประมาณ 67.8 ล้านคน และประชากรอายุ 65 ปีขึ้นไปจะมีสัดส่วนประมาณ 28.2% ของประชากรทั้งหมด 

 

หมายความว่าในประชากรทุก 100 คน จะมีประมาณ 28 คนที่อายุ 65 ปีขึ้นไป

 

ขณะเดียวกันจำนวนเด็กอายุต่ำกว่า 15 ปีจะเหลือเพียงประมาณ 11.7% ทำให้โครงสร้างประชากรมีลักษณะ “ฐานแคบ แต่ส่วนบนใหญ่” อย่างชัดเจน 

 

4. แล้วปี 2046 จะเหลือคนวัยทำงานกี่คน?

 

หากนิยามวัยทำงานตามมาตรฐานประชากรศาสตร์ที่ใช้กันทั่วไปคือ อายุ 15–64 ปี สัดส่วนประชากรกลุ่มนี้ในปี 2046 จะอยู่ราว ๆ 60% ของประชากรไทย

 

เมื่อนำไปเทียบกับประชากรรวมประมาณ 67.8 ล้านคน จะได้คนวัย 15–64 ปีประมาณ 40 ล้านคน

 

ตัวเลขนี้เป็นการประมาณจากโครงสร้างประชากรของ UN ไม่ใช่จำนวนคนที่ “มีงานทำจริง” เพราะคนวัย 15–64 ปีบางส่วนยังเรียนหนังสือ ไม่ได้ทำงาน หรืออยู่นอกกำลังแรงงาน 

 

5. สิ่งที่น่ากังวลกว่าจำนวนประชากร คือจำนวนแรงงาน

 

ประเทศไทยไม่ได้กำลังเผชิญเพียงปัญหา “คนไทยน้อยลง” แต่กำลังเผชิญปัญหา คนวัยทำงานลดลงเร็วกว่าคนสูงอายุ

 

OECD ประเมินว่าในช่วงปี 2024–2064 ประชากรวัยทำงานของไทยมีแนวโน้มหดตัวเฉลี่ยประมาณ 1% ต่อปี ซึ่งถือว่ารุนแรงเมื่อเทียบกับหลายประเทศในอาเซียน 

 

นั่นหมายความว่าในอนาคตภาคธุรกิจอาจต้องแข่งขันกันหาคนมากขึ้น ขณะที่จำนวนผู้สมัครงานวัยหนุ่มสาวลดลง

 

6. ทำไมเรื่องนี้เกี่ยวข้องกับเงินเดือนและเศรษฐกิจ?

 

เมื่อแรงงานลดลง ธุรกิจอาจต้องหาวิธีเพิ่มผลผลิตต่อคน เช่น ใช้ระบบอัตโนมัติ หุ่นยนต์ AI และเทคโนโลยีเข้ามาทดแทนงานบางส่วน

 

อีกด้านหนึ่ง หากธุรกิจต้องการคนที่มีทักษะเฉพาะมากขึ้น แรงงานที่มีทักษะสูงก็มีโอกาสมีอำนาจต่อรองค่าจ้างมากขึ้น

 

แต่ถ้าประเทศไม่สามารถเพิ่มผลิตภาพแรงงานได้ทัน การมีแรงงานน้อยลงอาจกลายเป็นข้อจำกัดต่อการขยายตัวทางเศรษฐกิจ

 

7. อีก 20 ปี คนวัยทำงานจะไม่ได้หายไปทั้งหมด

 

ประเด็นสำคัญคือ ประเทศไทยจะยังมีคนวัยทำงานประมาณ 40 ล้านคนในช่วงปี 2046 ไม่ได้หมายความว่าประเทศจะเหลือแรงงานเพียงไม่กี่สิบล้านคน

 

แต่สิ่งที่เปลี่ยนไปคือสัดส่วนระหว่างคนทำงานกับผู้สูงอายุ

 

ปี 2046 ประชากรไทยถูกคาดการณ์ว่าจะมีผู้สูงอายุ 65 ปีขึ้นไปประมาณ 19 ล้านคน ขณะที่เด็กอายุต่ำกว่า 15 ปีมีประมาณ 8 ล้านคน จากประชากรรวม 67.8 ล้านคน 

 

ดังนั้นภาระทางเศรษฐกิจจะเปลี่ยนจากการดูแลเด็กจำนวนมาก ไปเป็นการดูแลผู้สูงอายุจำนวนมากแทน

 

8. หากจำนวนเด็กยังต่ำต่อเนื่อง ปัญหาจะยิ่งชัดหลังปี 2046

 

UN คาดว่าประชากรไทยจะยังลดลงต่อหลังปี 2046 โดยปี 2056 ประชากรรวมอาจเหลือประมาณ 63.8 ล้านคน และสัดส่วนผู้สูงอายุจะเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง 

 

ขณะเดียวกัน OECD ประเมินว่าประชากรวัยทำงานของไทยมีแนวโน้มลดลงต่อเนื่องในระยะยาว 

 

ดังนั้นโจทย์ของประเทศไทยในอีก 20 ปีจึงไม่ใช่แค่ “จะมีคนไทยกี่คน” แต่เป็นคำถามว่า คนวัยทำงานประมาณ 40 ล้านคนจะสามารถสร้างผลผลิตได้มากแค่ไหน และประเทศไทยจะทำอย่างไรให้เศรษฐกิจเติบโตได้ในวันที่จำนวนแรงงานลดลง