“ฮวยหวย” แห่งแดนมังกร สู่ “สลากกินแบ่งรัฐบาลไทย”

ทุกวันที่ 1 และ 16 ของเดือน คนไทยจำนวนไม่น้อยต่างเฝ้ารอผลการออกรางวัล “สลากกินแบ่งรัฐบาล” แต่เคยสงสัยกันหรือไม่ว่า คำว่า “หวย” ที่ใช้กันจนคุ้นหูนั้น มีต้นกำเนิดมาจากที่ใด และเหตุใดการพนันชนิดนี้จึงหยั่งรากลึกอยู่ในสังคมไทยมานานนับร้อยปี

เรื่องราวของหวยไม่ได้เริ่มต้นในประเทศไทย แต่มีจุดกำเนิดอยู่ในแผ่นดินจีน ก่อนจะเดินทางข้ามทะเลมาพร้อมชาวจีนโพ้นทะเล และกลายเป็นส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์เศรษฐกิจไทย

จุดเริ่มต้นจาก “ฮวยหวย” ในประเทศจีน

ต้นแบบของหวยในอดีตคือเกมที่เรียกว่า “ฮวยหวย” (花會) ซึ่งเป็นการละเล่นและการพนันของชาวจีน โดยใช้การทายชื่อจากป้ายไม้ที่เขียนชื่อตัวละครในวรรณกรรมจีน หรือชื่อดอกไม้จำนวน 36 ป้าย

เมื่อถึงเวลาเล่น เจ้าจะทำการหยิบป้ายขึ้นมาแบบสุ่ม ผู้เล่นจะต้องทายว่าป้ายใดจะถูกเลือก หากทายถูกก็จะได้รับเงินรางวัล

คำว่า “ฮวย” (花) แปลว่า ดอกไม้ ส่วนคำว่า “หวย” (會) หมายถึง การชุมนุมหรือการรวมตัว เมื่อนำมารวมกันจึงมีความหมายว่า “การชุมนุมของดอกไม้” ซึ่งต่อมาได้กลายเป็นคำเรียกการพนันประเภทนี้ และถูกย่อเหลือเพียงคำว่า “หวย” ในเวลาต่อมา

หวยเดินทางเข้าสู่สยามในสมัยรัชกาลที่ 3

หวยเริ่มแพร่หลายในประเทศไทยเมื่อครั้ง พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 3) ราวปี พ.ศ. 2375

ในช่วงเวลานั้น ประเทศกำลังประสบปัญหาเศรษฐกิจ เงินหมุนเวียนในระบบมีน้อย เนื่องจากประชาชนจำนวนมากนิยมเก็บสะสมเงินหรือฝังเงินไว้ใต้ดินแทนการนำออกมาใช้จ่าย ทำให้เกิดภาวะเงินตึงตัวและข้าวยากหมากแพง

เพื่อกระตุ้นเศรษฐกิจและเพิ่มรายได้ให้แผ่นดิน รัชกาลที่ 3 จึงทรงอนุญาตให้ “จีนหง” ซึ่งต่อมาได้รับบรรดาศักดิ์เป็น พระศรีไชยบาล เปิดโรงหวยขึ้นในสยาม

แนวคิดนี้ถือเป็นกลไกทางเศรษฐกิจรูปแบบหนึ่ง ที่ช่วยดึงเงินเก็บของประชาชนกลับเข้าสู่ระบบ และยังทำให้รัฐสามารถจัดเก็บภาษีได้เพิ่มขึ้นอีกด้วย

จากอักษรจีนสู่ “หวย ก.ข.” แบบไทย

เมื่อหวยได้รับความนิยมในสังคมไทย จึงมีการปรับรูปแบบให้เข้ากับคนไทยมากขึ้น จากเดิมที่ใช้ตัวอักษรจีน เปลี่ยนมาใช้ตัวอักษรไทยจำนวน 34 ตัว กลายเป็นที่รู้จักในชื่อ “หวย ก.ข.”

ตัวอักษรแต่ละตัวจะเชื่อมโยงกับชื่อตัวละครจีน เช่น

• ก. สามหวย

• ข. ง่วยโป๊

• ค. ซาแป๊ะ

• ง. เจ็กโป๊

การแทงหวย ก.ข. ได้รับความนิยมอย่างมากในหมู่ประชาชน จนกลายเป็นการพนันที่แพร่หลายทั่วประเทศในยุคนั้น

จุดเริ่มต้นของสลากกินแบ่งรัฐบาล

ต่อมาในสมัย พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) ได้มีการนำรูปแบบ “ลอตเตอรี่” หรือสลากกินแบ่งมาใช้เป็นครั้งแรกในปี พ.ศ. 2417

รายได้จากการจำหน่ายสลากถูกนำไปใช้ในกิจกรรมสาธารณประโยชน์ งานกุศล และการพัฒนาประเทศ ถือเป็นจุดเริ่มต้นของระบบสลากแบบสมัยใหม่ในไทย

แต่เมื่อเวลาผ่านไป หวย ก.ข. กลับส่งผลกระทบต่อวิถีชีวิตของประชาชนมากขึ้น หลายคนหมกมุ่นกับการพนันจนละเลยการทำงาน

ด้วยเหตุนี้ ในสมัย พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 6) จึงมีพระบรมราชโองการให้ ยกเลิกหวย ก.ข. อย่างเด็ดขาดในปี พ.ศ. 2459

📌 จากอดีตสู่ปัจจุบัน

แม้หวย ก.ข. จะเลือนหายไปจากประวัติศาสตร์ แต่แนวคิดของการเสี่ยงโชคผ่านการออกสลากยังคงอยู่ และได้รับการพัฒนาอย่างเป็นระบบ จนกลายมาเป็น “สลากกินแบ่งรัฐบาล” ที่ดำเนินการโดยสำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาลในปัจจุบัน

จากเกมทายดอกไม้ในแผ่นดินจีน สู่ระบบสลากแห่งรัฐของไทย เรื่องราวของ “หวย” จึงไม่ใช่เพียงประวัติของการพนันเท่านั้น แต่ยังสะท้อนถึงความเชื่อ วัฒนธรรม และการบริหารเศรษฐกิจของผู้คนในแต่ละยุคสมัยอีกด้วย