ออกกำลังกายหนักกลางแดดทำไมปัสสาวะสีโค้กถึงอันตราย?

อากาศร้อนของไทยทำให้การออกกำลังกายที่เคยทำได้ตามปกติกลายเป็นภาระหนักต่อร่างกายได้ง่าย โดยเฉพาะวันที่ซ้อมกลางแจ้ง วิ่งระยะไกล ยกเวตชุดเดิมซ้ำหลายรอบ หรือฝืนเล่นต่อทั้งที่เริ่มหน้ามืด คลื่นไส้ และเป็นตะคริว ความเสี่ยงหนึ่งที่ไม่ควรมองข้ามคือโรคกล้ามเนื้อสลาย หรือ rhabdomyolysis ภาวะนี้เกิดจากเซลล์กล้ามเนื้อเสียหายมากจนสารภายในเซลล์ไหลเข้าสู่กระแสเลือด

ปกติหลังออกกำลังกายหนักอาจมีอาการล้าหรือปวดเมื่อยได้ แต่โรคกล้ามเนื้อสลายมักทำให้ปวดเกินกว่าระดับที่คาดจากการฝึก กล้ามเนื้อบวม ตึง อ่อนแรง และรู้สึกหมดแรงจนทำกิจวัตรหรือออกกำลังต่อไม่ไหว บางรายมีอาการช้าหลายชั่วโมงหลังหยุดซ้อม จึงอย่ารอให้ปวดมากขึ้นแล้วค่อยสังเกตตัวเอง

สัญญาณที่ต้องรีบไปโรงพยาบาลคือปัสสาวะสีชาเข้ม สีน้ำตาลแดง หรือสีคล้ายโค้ก โดยเฉพาะถ้ามาพร้อมกับปวดกล้ามเนื้อรุนแรงและปัสสาวะออกน้อย สีเข้มอาจเกิดจากภาวะขาดน้ำได้เช่นกัน แต่หลังการออกแรงหนักต้องแยกจากไมโอโกลบิน สารจากกล้ามเนื้อที่แตกสลายแล้วถูกไตกรองออกมา ไมโอโกลบินในปริมาณมากทำร้ายเนื้อไตและรบกวนการทำงานของท่อไต จนเกิดไตบาดเจ็บเฉียบพลันได้

ความร้อนยิ่งเพิ่มความเสี่ยง เพราะเหงื่อออกมากทำให้ปริมาณน้ำในร่างกายลดลง เลือดไหลไปเลี้ยงไตน้อยลง และร่างกายระบายความร้อนได้ลำบาก หากยังฝืนเพิ่มน้ำหนัก เพิ่มระยะ หรือเร่งความเร็ว กล้ามเนื้ออาจรับภาระเกินกว่าที่ฟื้นตัวทัน ภาวะนี้ไม่ได้เกิดเฉพาะนักกีฬาอาชีพ คนที่เพิ่งกลับมาออกกำลัง คนเริ่มโปรแกรมหนักแบบทันที หรือคนซ้อมตอนป่วยและพักผ่อนน้อยก็มีโอกาสเจอได้

หากสงสัยว่าเข้าข่าย ให้หยุดออกกำลังทันที ย้ายไปอยู่ในที่เย็น คลายเสื้อผ้าที่รัดแน่น และจิบน้ำระหว่างเตรียมไปพบแพทย์ หากยังรู้สึกตัวดีและไม่อาเจียน อย่ากลับไปซ้อมต่อเพื่อทดสอบความแข็งแรง อย่าดื่มแอลกอฮอล์ และอย่าซื้อยาแก้ปวดกินเองเพื่อกลบอาการ เพราะยาบางชนิดอาจเพิ่มภาระต่อไตได้ หากมีอาการสับสน เป็นลม หายใจลำบาก เจ็บหน้าอก ชัก อาเจียนมาก หรือแทบไม่มีปัสสาวะ ให้โทร 1669 และอย่าขับรถไปเอง

แพทย์จะประเมินจากอาการ ตรวจเลือดดูระดับเอนไซม์กล้ามเนื้อ โดยเฉพาะ creatine kinase รวมถึงตรวจการทำงานของไต เกลือแร่ และปัสสาวะ สีปัสสาวะเพียงอย่างเดียวใช้ยืนยันโรคไม่ได้ จึงไม่ควรรอดูอาการอยู่ที่บ้าน การรักษาอาจต้องให้น้ำเกลือและเฝ้าดูการทำงานของไตอย่างใกล้ชิด ยิ่งเข้ารับการตรวจเร็ว ยิ่งช่วยลดโอกาสที่ไตจะเสียหายรุนแรง

การป้องกันเริ่มจากเพิ่มความหนักทีละขั้น วอร์มร่างกาย พักเป็นช่วง และลดเวลาออกกำลังในวันที่อากาศร้อนอบอ้าว ดื่มน้ำให้เหมาะกับเหงื่อที่เสียไป ไม่รอจนกระหายน้ำจัด สวมเสื้อผ้าที่ระบายอากาศได้ และมีเพื่อนหรือคนใกล้ตัวรับรู้ตารางซ้อม หากมีไข้ ท้องเสีย อาเจียน นอนไม่พอ หรือรู้สึกเพลียผิดปกติ ควรเลื่อนการฝึกหนักออกไปก่อน ร่างกายแข็งแรงขึ้นได้จากการฝึกที่ต่อเนื่องและพอดี ไม่ใช่จากการฝืนจนต้องแลกด้วยการรักษาในโรงพยาบาล