กลิ่นตัวเมื่ออายุมากขึ้นไม่ได้แปลว่าสกปรก แล้วสมุนไพรไทยช่วยได้แค่ไหน

เคยสังเกตไหมว่าเมื่อคนเราอายุมากขึ้น กลิ่นกายอาจเปลี่ยนไป แม้จะอาบน้ำ แต่งตัวสะอาด และดูแลสุขอนามัยตามปกติก็ตาม

เรื่องนี้จริง ๆ แล้วไม่ได้หมายความว่าเจ้าตัว “สกปรก” เสมอไป

1. โหระพา

โหระพาเป็นหนึ่งในพืชที่น่าสนใจ เพราะน้ำมันหอมระเหยและสารสกัดจากพืชสกุล Ocimum มีรายงานเรื่องฤทธิ์ต้านจุลชีพ

งานวิจัยจากประเทศไทยเกี่ยวกับน้ำมันหอมระเหยจากพืชสมุนไพรหลายชนิดพบว่า โหระพา เป็นหนึ่งในน้ำมันที่มีฤทธิ์ต้านแบคทีเรียต่อเชื้อที่นำมาทดสอบ

นอกจากนี้ยังมีการศึกษาการนำสารสกัดใบโหระพามาพัฒนาเป็นสเปรย์ระงับกลิ่น โดยพบฤทธิ์ยับยั้ง Staphylococcus aureus และ Staphylococcus epidermidis ในการทดลอง

แต่: งานเหล่านี้ไม่ได้พิสูจน์ว่าโหระพาสามารถกำจัด 2-nonenal หรือรักษากลิ่นกายจากวัยโดยตรง

2. ตะไคร้

ตะไคร้เป็นอีกชนิดที่มีข้อมูลด้านฤทธิ์ต้านจุลชีพ โดยน้ำมันหอมระเหยจากพืชที่ใช้ในไทยหลายชนิด รวมถึงตะไคร้ ถูกนำมาทดสอบฤทธิ์ต้านแบคทีเรีย

จุดที่น่าสนใจคือมีงานพัฒนาผลิตภัณฑ์ระงับกลิ่นจากน้ำมันหอมระเหยตะไคร้และทดสอบกับ Staphylococcus epidermidis แต่เป็นงานด้านการพัฒนาสูตรและการทดสอบในห้องทดลอง ไม่ใช่หลักฐานว่าการใช้ตะไคร้แบบพื้นบ้านจะลดกลิ่นตัวในผู้สูงอายุได้

3. กานพลู

กานพลูมีสารออกฤทธิ์หลายชนิดและมีข้อมูลด้านฤทธิ์ต้านจุลชีพค่อนข้างมาก

งานศึกษาน้ำมันหอมระเหยจากสมุนไพรที่ใช้ในไทยพบว่าน้ำมันกานพลูมีฤทธิ์ต้านแบคทีเรียที่นำมาทดสอบ และงานอีกชิ้นพบฤทธิ์ของน้ำมันกานพลูต่อแบคทีเรียบางชนิดที่เกี่ยวข้องกับกลิ่น

แต่กานพลูมีความเข้มข้นของสารสำคัญสูง และ ไม่ควรนำเอาน้ำมันหอมระเหยเข้มข้นมาทาผิวโดยตรงเอง เพราะผลิตภัณฑ์สำหรับผิวจำเป็นต้องพิจารณาความเข้มข้นและการระคายเคืองอย่างเหมาะสม

4. ขมิ้นชัน

ขมิ้นชันหรือ Curcuma longa มีงานศึกษาด้านฤทธิ์ต้านการอักเสบและต้านจุลชีพ รวมถึงการใช้เฉพาะที่กับผิว

อย่างไรก็ตาม งานทบทวนด้านการใช้ curcumin แบบทาผิวระบุว่าการศึกษาทางคลินิกที่ใช้ขมิ้นหรือ curcumin แบบเฉพาะที่ยังมีจำนวนจำกัด และการศึกษาส่วนใหญ่ไม่ได้มุ่งตรงไปที่ปัญหากลิ่นกาย

ดังนั้นจึงเหมาะที่จะพูดว่า “มีศักยภาพด้านการดูแลผิว” มากกว่าบอกว่า “ขมิ้นชันกำจัดกลิ่นตัวตามวัยได้”

5. พืชสมุนไพรกลิ่นหอมและน้ำมันหอมระเหย

กลุ่มนี้น่าสนใจในฐานะส่วนประกอบของผลิตภัณฑ์ระงับกลิ่น เพราะสมุนไพรหลายชนิดมีสารระเหยและสารออกฤทธิ์ที่สามารถยับยั้งจุลินทรีย์บางชนิดได้

แต่คำว่า “ธรรมชาติ” ไม่ได้แปลว่า “ปลอดภัยทุกวิธี”

โดยเฉพาะน้ำมันหอมระเหยที่มีความเข้มข้นสูง ไม่ควรนำมาทาผิวแบบไม่เจือจาง และควรระวังเป็นพิเศษในคนที่มีผิวบาง แห้ง หรือระคายเคืองง่าย

ประเด็นสำคัญ: ตารางนี้ไม่ควรอ่านว่า “สมุนไพรเหล่านี้รักษากลิ่นคนสูงวัย” เพราะหลักฐานส่วนใหญ่เป็นการศึกษาฤทธิ์ต้านจุลชีพหรือการพัฒนาผลิตภัณฑ์ ไม่ใช่การทดลองทางคลินิกเพื่อกำจัดกลิ่น 2-nonenal โดยตรง

ถ้าอยากดูแลกลิ่นกาย ควรเริ่มจากอะไร?

จริง ๆ แล้วไม่จำเป็นต้องเริ่มจากสมุนไพรเสมอไป

สิ่งที่ควรทำก่อนคือ ดูแลผิวให้สะอาดและแห้ง เปลี่ยนเสื้อผ้าที่อับชื้น และเลือกผลิตภัณฑ์ระงับกลิ่นที่เหมาะกับสภาพผิว

เพราะงานวิจัยเกี่ยวกับกลิ่นกายพบความสัมพันธ์ระหว่างจุลินทรีย์บนผิวกับการเกิดสารที่มีกลิ่น และการลดปริมาณจุลินทรีย์บางกลุ่มสามารถทำให้ความแรงของกลิ่นลดลงได้โดยไม่จำเป็นต้องลดปริมาณเหงื่อเสมอไป

สำหรับผู้ที่ต้องการใช้ผลิตภัณฑ์สมุนไพร ควรเลือก ผลิตภัณฑ์ที่ออกแบบมาสำหรับใช้กับผิวโดยเฉพาะ แทนการนำสมุนไพรสดหรือ essential oil เข้มข้นมาทาผิวโดยตรง

แล้วเมื่อไรที่ “กลิ่นตัวเปลี่ยน” ควรไปพบแพทย์?

กลิ่นกายเปลี่ยนตามวัยอาจเป็นเรื่องธรรมชาติ แต่ถ้ากลิ่นเปลี่ยนอย่างชัดเจนและเกิดขึ้นแบบฉับพลัน หรือมีอาการอื่นร่วมด้วย เช่น ผื่น แผล คัน การติดเชื้อ น้ำหนักลดผิดปกติ เหงื่อออกมากผิดปกติ หรือกลิ่นที่แตกต่างจากเดิมอย่างชัดเจน ก็ควรปรึกษาแพทย์

เพราะกลิ่นกายบางชนิดอาจเกี่ยวข้องกับโรคหรือภาวะทางผิวหนังและระบบอื่นของร่างกายได้ และไม่ควรพยายามกลบกลิ่นด้วยสมุนไพรเพียงอย่างเดียว