ทำไมเห็ดป่าหน้าฝนถึงไม่ควรเสี่ยงชิม?

พอฝนตกต่อเนื่อง เห็ดป่าหลายชนิดจะโผล่ขึ้นตามป่าชุมชน ชายเขา และพื้นที่ชื้นแฉะ บางดอกมีสีสวย รูปทรงคุ้นตา จนคนเก็บเห็ดเผลอคิดว่าเป็นเห็ดไข่ห่านที่นำมาปรุงอาหารได้ ความน่ากลัวอยู่ตรงที่เห็ดพิษบางชนิดแทบแยกจากเห็ดกินได้ด้วยสายตาเปล่าไม่ได้เลย โดยเฉพาะเห็ดระโงกหินและเห็ดไข่ตายซากที่อาจมีลักษณะใกล้เคียงกันมาก สารพิษที่ต้องระวังคืออะมาท็อกซิน หรือ Amatoxins สารกลุ่มนี้ทนความร้อน การต้ม แกง ผัด หรือย่างจนสุกไม่ได้ทำให้ความเสี่ยงหายไป น้ำต้มเห็ดก็ไม่ควรนำไปกินต่อ เพราะพิษยังอาจคงอยู่ในอาหาร เมื่อกลืนเข้าไป สารพิษจะรบกวนการสร้างโปรตีนในเซลล์ โดยเฉพาะเซลล์ตับ ทำให้ตับค่อยๆ เสียหน้าที่ และอาจกระทบไตตามมา

อาการระยะแรกอาจไม่ได้เกิดขึ้นทันที หลังรับประทานไปหลายชั่วโมงจึงเริ่มคลื่นไส้ อาเจียน ปวดบิดท้อง และถ่ายเหลว บางรายเข้าใจว่าเป็นอาหารเป็นพิษธรรมดา พออาการทางท้องเริ่มทุเลาก็คิดว่าปลอดภัย แต่พิษอาจกำลังเดินหน้าทำลายตับอยู่เงียบๆ ช่วงต่อมาอาจเหนื่อยมาก ตัวเหลือง ตาเหลือง ปัสสาวะสีเข้ม เลือดออกง่าย ซึมลง หรือปัสสาวะน้อยลง เมื่อเข้าสู่ภาวะตับวายและไตวาย การรักษาจะซับซ้อนและอันตรายถึงชีวิต อย่าใช้สี กลิ่น รส ความคุ้นเคย หรือคำบอกเล่าจากคนเก็บเห็ดเป็นเครื่องยืนยันความปลอดภัย เห็ดที่เคยกินได้จากพื้นที่หนึ่งอาจไม่ใช่เห็ดชนิดเดียวกับที่พบในอีกพื้นที่ และเห็ดดอกเล็กหรือดอกที่ยังอ่อนอาจซ่อนลักษณะสำคัญที่ใช้จำแนกชนิดเอาไว้ การชิมเพียงคำเดียวก็ไม่ใช่การทดสอบ เพราะพิษบางกลุ่มทำให้เกิดอันตรายแม้ได้รับในปริมาณไม่มาก

ถ้าสงสัยว่ามีคนกินเห็ดป่าเข้าไป ให้หยุดกินทันที อย่ารอให้อาการหนัก อย่าพยายามทำให้อาเจียน และอย่าซื้อยากินเอง ควรเก็บตัวอย่างเห็ด เศษอาหาร หรือภาพถ่ายบริเวณที่เก็บไว้ให้แพทย์ช่วยตรวจสอบ หากมีอาการอาเจียน ถ่ายเหลว ซึม หายใจผิดปกติ ตัวเหลือง ปัสสาวะน้อย หรือหมดสติ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีและโทรขอคำแนะนำจากศูนย์พิษวิทยารามาธิบดีที่หมายเลข 1367 ได้ตลอด 24 ชั่วโมง ในภาวะฉุกเฉินโทร 1669

ทางที่ปลอดภัยที่สุดในฤดูเห็ดคือไม่เก็บเห็ดป่าที่ไม่รู้จักมากิน ไม่ฝากความหวังไว้กับการต้มหลายครั้ง และไม่ให้เด็กหรือผู้สูงอายุลองชิมเห็ดที่ยังระบุชนิดไม่ได้ เรื่องนี้ไม่ใช่การกลัวเกินเหตุ แต่เป็นการตัดความเสี่ยงตั้งแต่ก่อนสารพิษเข้าสู่ร่างกาย เพราะเมื่อเริ่มมีสัญญาณตับและไตเสียหาย เวลาในการรักษาอาจเหลือน้อยกว่าที่คิด