ทำไมบางคนจึงขยับหรือส่งเสียงซ้ำเองโดยไม่ตั้งใจ?

เวลาสังเกตเห็นใครกระพริบตาถี่ ๆ สะบัดไหล่ ขยับคอ หรือทำเสียงซ้ำ ๆ หลายครั้งอาจรีบมองว่าเป็นนิสัยแปลก เป็นการเรียกร้องความสนใจ หรือจงใจทำให้คนรอบข้างรำคาญ ทั้งที่อาการเหล่านี้อาจเกี่ยวข้องกับกลุ่มอาการทูเร็ตต์ ภาวะทางระบบประสาทที่ทำให้เกิดการเคลื่อนไหวหรือเสียงซ้ำโดยเจ้าตัวไม่ได้เลือกให้เกิดขึ้น อาการที่เรียกว่า tic แบ่งได้เป็นสองกลุ่ม กลุ่มแรกคืออาการเคลื่อนไหว เช่น กระพริบตา ย่นจมูก ขยับศีรษะ ยักไหล่ กระตุกแขน แตะสิ่งของ หรือทำท่าทางบางอย่างซ้ำ ๆ อีกกลุ่มเป็นอาการเสียง เช่น กระแอม สูดจมูก ไอเบา ๆ ฮัมเสียง หรือเปล่งเสียงเฉพาะแบบเดิม อาการหนึ่งอาจหายไปแล้วเปลี่ยนเป็นอาการใหม่ ความถี่และความแรงก็ขึ้นลงได้ทั้งในวันเดียวกันและต่างช่วงเวลา

ก่อนเกิด tic บางคนจะรู้สึกเหมือนมีแรงกดดันหรือความรู้สึกคันยุบยิบอยู่ภายใน ต้องขยับหรือส่งเสียงเพื่อให้ความรู้สึกนั้นผ่อนลง การกลั้นอาจทำได้ชั่วครู่ แต่ยิ่งฝืนเป็นเวลานานก็อาจอึดอัดและเหนื่อยมากขึ้น ความเครียด ความตื่นเต้น ความเหนื่อยล้า และการนอนน้อยมักทำให้อาการเด่นขึ้น ส่วนช่วงที่ผ่อนคลายหรือจดจ่อกับกิจกรรมบางอย่าง อาการอาจเบาลง การมี tic ไม่ได้แปลว่าเป็นทูเร็ตต์เสมอไป เด็กจำนวนไม่น้อยมีอาการกระตุกหรือส่งเสียงอยู่ระยะหนึ่งแล้วค่อย ๆ ลดลง การวินิจฉัยทูเร็ตต์ต้องอาศัยประวัติและการประเมินโดยแพทย์ โดยทั่วไปจะพิจารณาว่ามีทั้งอาการเคลื่อนไหวและอาการเสียง เริ่มก่อนอายุ 18 ปี และเป็น ๆ หาย ๆ ต่อเนื่องนานอย่างน้อยหนึ่งปี แพทย์จะดูด้วยว่าอาการเกิดจากโรค ยา หรือภาวะทางระบบประสาทอื่นหรือไม่ ภาพจำที่คนมักเข้าใจผิดคือ ผู้มีทูเร็ตต์ต้องพูดคำหยาบออกมาเองเสมอ ความจริงอาการพูดคำหยาบแบบควบคุมไม่ได้พบไม่บ่อย และไม่ใช่ลักษณะที่ใช้ตัดสินว่าทุกคนมีทูเร็ตต์ อาการส่วนใหญ่เป็นการกระพริบตา ขยับกล้ามเนื้อ กระแอม สูดจมูก หรือเสียงสั้น ๆ ที่ไม่เกี่ยวกับคำหยาบ การล้อเลียนหรือบังคับให้หยุดทันทีจึงไม่ได้ช่วยให้อาการดีขึ้น แต่อาจเพิ่มความเครียดและทำให้ tic รุนแรงกว่าเดิม

ทูเร็ตต์มักเริ่มเห็นในวัยเด็ก และอาการอาจเปลี่ยนรูปแบบเมื่อโตขึ้น เด็กบางคนมีอาการลดลงมากในช่วงวัยรุ่นหรือผู้ใหญ่ ขณะที่บางคนยังมีอาการเป็นระยะ ภาวะร่วมที่พบได้ เช่น สมาธิสั้น ความวิตกกังวล และย้ำคิดย้ำทำ จึงควรประเมินทั้งอาการ tic อารมณ์ การนอน การเรียน และความสัมพันธ์กับคนรอบตัว ไม่ควรสนใจแค่เสียงหรือท่าทางที่เห็นภายนอก ถ้า tic ไม่ทำให้เจ็บ ไม่รบกวนการเรียน การทำงาน หรือการใช้ชีวิต แพทย์อาจแนะนำให้เฝ้าดูอาการและให้ความรู้แก่ครอบครัวก่อน แต่ถ้ามีอาการจนปวดกล้ามเนื้อ เกิดบาดเจ็บ นอนไม่หลับ ถูกกลั่นแกล้ง หลีกเลี่ยงสังคม หรือทำงานและเรียนลำบาก อาจพิจารณาการบำบัดพฤติกรรม เช่น การฝึกสังเกตแรงกระตุ้นและหาวิธีตอบสนองแบบอื่น รวมถึงการใช้ยาในบางรายตามดุลยพินิจของแพทย์ การรักษาภาวะร่วมอย่างสมาธิสั้นหรือวิตกกังวลก็อาจช่วยให้รับมือกับ tic ได้ดีขึ้น

ครอบครัวและโรงเรียนช่วยได้ด้วยการไม่ตำหนิ ไม่สั่งให้หยุดซ้ำ ๆ และไม่ทำให้เด็กต้องอธิบายอาการต่อหน้าคนจำนวนมาก ควรจัดพื้นที่ที่ปลอดภัย ให้เวลาพักเมื่อเหนื่อย และพูดคุยกับครูเพื่อป้องกันการล้อเลียน บางคนอาจต้องนั่งในตำแหน่งที่มีสิ่งรบกวนน้อย ใช้เวลาสอบเพิ่ม หรือออกจากห้องชั่วคราวเมื่ออาการรบกวนมาก การสนับสนุนที่เหมาะสมช่วยลดความกดดันได้โดยไม่ทำให้เจ้าตัวรู้สึกว่าตนเองมีความผิด ถ้าอาการเพิ่งเริ่มขึ้นอย่างฉับพลัน รุนแรงขึ้นเร็ว มีไข้ อ่อนแรง ชัก หมดสติ สับสน หรือเกิดหลังได้รับยาและสารบางชนิด ควรพบแพทย์โดยเร็ว เพราะอาจไม่ใช่ทูเร็ตต์ การวินิจฉัยที่ถูกต้องช่วยให้เลือกวิธีดูแลได้เหมาะสม และทำให้คนรอบข้างเข้าใจว่าอาการเหล่านี้ไม่ใช่ความดื้อ ไม่ใช่การแกล้งทำ และไม่ควรใช้ความอายเป็นเครื่องมือบังคับให้หยุด การมองเห็นตัวตนของคนคนหนึ่งให้ไกลกว่าการเคลื่อนไหวหรือเสียงที่เกิดขึ้นชั่วขณะ คือจุดเริ่มต้นของการช่วยเหลือที่มีคุณค่า