ทำไมคนที่ยืนกลางแดดจึงหมดสติจากฮีทสโตรกได้ในเวลาไม่นาน?

อากาศร้อนในประเทศไทยไม่ใช่แค่เรื่องเหนียวตัว กระหายน้ำ หรือรู้สึกเพลียเท่านั้น สำหรับบางคน ความร้อนสามารถผลักร่างกายเข้าสู่ภาวะฉุกเฉินที่เรียกว่าโรคลมแดด หรือฮีทสโตรกได้อย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะคนที่ทำงานกลางแจ้ง ออกกำลังกายหนัก เดินทางท่ามกลางแดดนาน ๆ หรืออยู่ในสถานที่อับร้อนจนระบายความร้อนไม่ทัน ภาวะนี้เกิดขึ้นเมื่อกลไกควบคุมอุณหภูมิของร่างกายเริ่มล้มเหลว อุณหภูมิแกนกลางอาจสูงเกิน 40 องศาเซลเซียส พร้อมอาการผิดปกติของสมองและระบบประสาท เช่น สับสน พูดไม่รู้เรื่อง เดินเซ กระสับกระส่าย ชัก หรือหมดสติ หัวใจจะเต้นเร็ว หายใจแรง ผิวอาจร้อนแดงและแห้ง แต่บางคนยังมีเหงื่อออกได้ จึงไม่ควรใช้การไม่มีเหงื่อเป็นเงื่อนไขเดียวในการตัดสินว่าเป็นหรือไม่เป็นฮีทสโตรก ช่วงแรกอาจเริ่มจากปวดศีรษะ คลื่นไส้ อ่อนแรง หน้ามืด ตะคริว หรือรู้สึกเหมือนหมดแรงกะทันหัน หากอาการลุกลามไปถึงความสับสน ชัก ตัวร้อนจัด หรือหมดสติ ต้องถือเป็นเหตุฉุกเฉินทันที เพราะความร้อนสูงทำลายสมอง ไต ตับ กล้ามเนื้อ หัวใจ และระบบการแข็งตัวของเลือดได้ ยิ่งปล่อยให้ร่างกายร้อนอยู่นาน ความเสี่ยงต่อความพิการถาวรและการเสียชีวิตยิ่งเพิ่มขึ้น ถ้าพบคนมีอาการต้องรีบโทรแจ้งสายด่วน 1669 พร้อมบอกว่าคาดว่าเป็นฮีทสโตรก จากนั้นพาออกจากแดดไปยังที่ร่มหรือห้องปรับอากาศ คลายเสื้อผ้าที่รัดแน่น ใช้น้ำเย็นหรือน้ำอุณหภูมิต่ำราดหรือเช็ดทั่วตัว ประคบเย็นบริเวณคอ รักแร้ และขาหนีบ แล้วเปิดพัดลมหรือช่วยให้อากาศไหลเวียน การลดความร้อนควรเริ่มทันทีระหว่างรอรถพยาบาล ไม่ควรยืนรอให้เจ้าหน้าที่มาถึงก่อนจึงค่อยช่วย ถ้าผู้ป่วยสับสน ชัก ซึมมาก หรือหมดสติ ห้ามกรอกน้ำ อาหาร ยา หรือเครื่องดื่มใด ๆ เพราะอาจสำลักเข้าปอด ให้จัดท่านอนตะแคงและเฝ้าดูการหายใจ หากหยุดหายใจให้เริ่มช่วยฟื้นคืนชีพตามความสามารถ การให้ยาลดไข้ไม่ได้แก้ต้นเหตุของฮีทสโตรก และไม่ควรเสียเวลาไปหายามากกว่าการทำให้ร่างกายเย็นลงอย่างรวดเร็ว การป้องกันเริ่มจากการหลบแดดในช่วงร้อนจัด พักในที่ร่มเป็นระยะ ดื่มน้ำสม่ำเสมอ เลือกเสื้อผ้าสีอ่อนและระบายอากาศได้ดี ไม่ดื่มแอลกอฮอล์ก่อนทำงานกลางแจ้ง และไม่ทิ้งเด็ก ผู้สูงอายุ หรือสัตว์เลี้ยงไว้ในรถที่จอดกลางแดด คนที่มีโรคหัวใจ ความดันโลหิตสูง โรคไต โรคอ้วน ผู้ตั้งครรภ์ เด็กเล็ก และผู้ที่กินยาบางชนิดควรระวังเป็นพิเศษ หากเริ่มรู้สึกผิดปกติจากความร้อน ให้หยุดกิจกรรมและรีบเข้าที่เย็นทันที อย่าฝืนเพราะคิดว่าเดี๋ยวก็หายเอง