เคยเป็นไข้เลือดออกแล้วหน้าฝนยังต้องระวังแค่ไหน?

ฝนตกทีไร หลายบ้านมักนึกถึงไข้เลือดออกเป็นโรคของเด็ก แต่ความจริงคนทุกวัยมีโอกาสป่วยได้ และคนที่เคยติดเชื้อมาแล้วก็ไม่ได้ปลอดภัยตลอดชีวิต ไวรัสเดงกีมี 4 ซีโรทัยป์ การติดเชื้อครั้งแรกทำให้มีภูมิคุ้มกันยาวนานต่อสายพันธุ์นั้นเป็นหลัก แต่ยังติดเชื้อสายพันธุ์อื่นได้ในภายหลัง สิ่งที่ทำให้การติดเชื้อซ้ำบางครั้งรุนแรงขึ้น ไม่ใช่เพราะร่างกายทำลายตัวเองแบบตรงไปตรงมา แต่ภูมิคุ้มกันจากครั้งก่อนอาจจับกับไวรัสสายพันธุ์ใหม่ได้ไม่ดีพอ แอนติบอดีบางส่วนอาจช่วยให้ไวรัสเข้าสู่เซลล์ภูมิคุ้มกันได้ง่ายขึ้น กลไกนี้เรียกว่า antibody dependent enhancement จึงเพิ่มโอกาสที่ร่างกายจะตอบสนองรุนแรง เกิดการอักเสบและหลอดเลือดรั่วในช่วงวิกฤติ

พาหะสำคัญคือยุงลายบ้าน ยุงตัวเมียมักออกหากินช่วงเช้าและช่วงใกล้ค่ำ แหล่งน้ำขังเล็กๆ รอบบ้าน เช่น จานรองกระถาง ถังที่เปิดฝา ขวดพลาสติก หรือภาชนะหลังฝนตก ล้วนกลายเป็นที่วางไข่ได้ การกำจัดน้ำขังทุกสัปดาห์จึงช่วยลดความเสี่ยงได้จริง ควบคู่กับการทายากันยุง สวมเสื้อแขนยาว และใช้มุ้งเมื่อจำเป็น อาการเริ่มต้นอาจดูคล้ายไข้ไวรัสทั่วไป มีไข้สูง ปวดศีรษะ ปวดกระบอกตา คลื่นไส้ อาเจียน ปวดเมื่อย และอาจมีผื่น จุดที่ต้องจำให้ขึ้นใจคือ ช่วงไข้ลดลงไม่ได้แปลว่าพ้นอันตรายเสมอไป ระยะวิกฤติมักเริ่มราววันที่ 3 ถึง 7 หลังเริ่มป่วย และอาจทรุดเร็วภายในเวลาไม่กี่ชั่วโมง

ถ้ามีไข้สูงแล้วเริ่มปวดท้องมาก อาเจียนซ้ำ กระหายน้ำจัด ซึมลง กระสับกระส่าย หายใจเร็ว มือเท้าเย็น ปัสสาวะน้อย เลือดกำเดาไหล เลือดออกตามไรฟัน อาเจียนเป็นเลือด หรือถ่ายดำ ต้องรีบไปโรงพยาบาลทันที อย่ารอให้เกล็ดเลือดต่ำมากก่อนค่อยไปตรวจ เพราะความรุนแรงไม่ได้ประเมินจากตัวเลขเกล็ดเลือดเพียงอย่างเดียว แพทย์ต้องดูอาการ ความดัน ชีพจร ความเข้มข้นของเลือด และสัญญาณการรั่วของพลาสมาร่วมกัน

ระหว่างสงสัยว่าเป็นไข้เลือดออก ควรพักผ่อน ดื่มน้ำหรือน้ำเกลือแร่ตามคำแนะนำ ใช้พาราเซตามอลลดไข้ และไปพบแพทย์เพื่อตรวจติดตาม ห้ามซื้อแอสไพริน ไอบูโพรเฟน หรือยาแก้อักเสบบางชนิดมากินเอง เพราะอาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกและทำให้ไตหรือตับทำงานหนักขึ้น การใช้ยาสมุนไพรหรือยาชุดโดยไม่รู้ส่วนผสมก็ไม่ปลอดภัย

คนในบ้านควรช่วยกันสังเกตอาการ โดยเฉพาะเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ คนตั้งครรภ์ และคนที่มีโรคประจำตัว หากมีสมาชิกป่วยควรป้องกันไม่ให้ยุงกัดในช่วงที่มีเชื้ออยู่ในกระแสเลือด เพื่อไม่ให้ยุงไปรับเชื้อแล้วแพร่ต่อ การเทน้ำขัง ปิดฝาภาชนะ และตรวจมุมอับรอบบ้านเป็นเรื่องเล็กที่ทำได้ทันที แต่ช่วยตัดวงจรการระบาดได้มาก ไข้เลือดออกครั้งก่อนจึงไม่ใช่เหตุผลให้ชะล่าใจ เมื่อหน้าฝนมาถึง สิ่งที่ควรทำคือกันยุง เฝ้าดูอาการ และรีบพบแพทย์เมื่อมีสัญญาณเตือน เพราะการรักษาเร็วช่วยลดโอกาสช็อก เลือดออกรุนแรง และอวัยวะล้มเหลวได้