4 คำไทยที่คนมัก “อ่านผิด” โดยไม่รู้ตัว

เมื่อครู่นี้ ผู้เขียนได้อ่านบทความเกี่ยวกับการใช้ภาษาไทย แล้วอดนึกไม่ได้ว่า ภาษาไทยของเรานั้น แม้จะเป็นภาษาที่ใช้กันมาตั้งแต่เด็ก แต่ก็มีคำอยู่ไม่น้อยที่เห็นตัวหนังสือทุกวัน ทว่าเมื่อถึงเวลาต้องอ่านออกเสียงจริง ๆ กลับมีหลายคนลังเล หรือเผลอออกเสียงตามความเคยชินโดยไม่รู้ว่าคำอ่านมาตรฐานเป็นอีกแบบหนึ่ง

โดยเฉพาะคำที่มีรากศัพท์มาจากบาลีและสันสกฤต หรือคำที่รูปเขียนกับเสียงอ่านไม่ได้ตรงกันทุกตัวอักษร เรื่องเล็ก ๆ เช่นนี้ หากพูดกันในชีวิตประจำวันอาจไม่มีใครถือสา แต่เมื่ออยู่ในสถานการณ์ที่ต้องใช้ภาษาอย่างเป็นทางการ การอ่านคำให้ถูกต้องก็ถือเป็นเรื่องที่ควรใส่ใจ

วันนี้จึงขอชวนมาทบทวน 4 คำที่หลายคนคุ้นตา แต่คำอ่านอาจทำให้เข้าใจคลาดเคลื่อนได้ พร้อมย้ำคำอ่านตามข้อมูลพจนานุกรมที่ตรวจสอบได้

1. “กาลเทศะ” อ่านว่า “กา-ละ-เท-สะ”

คำแรกคือ “กาลเทศะ” คำที่เราใช้กันอยู่เสมอ โดยเฉพาะเวลาพูดถึงมารยาท ความเหมาะสม หรือการรู้ว่าอะไรควรทำและไม่ควรทำ

คำอ่านมาตรฐานคือ

กาลเทศะ อ่านว่า “กา-ละ-เท-สะ”

ไม่ใช่การอ่านพยางค์แรกเป็น “กาน” อย่างที่บางคนอาจคุ้นเคยจากคำอื่นที่มี “ล” เป็นตัวสะกด

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถานให้ความหมายของ “กาลเทศะ” ไว้ว่า “เวลาและสถานที่” และอีกความหมายหนึ่งคือ “ความควรไม่ควร”

พูดง่าย ๆ ก็คือ การรู้จักวางตัวให้เหมาะสมกับเวลา สถานที่ และสถานการณ์

ตัวอย่างเช่น

“การแต่งกายควรให้เหมาะสมกับกาลเทศะ”

หรือ

“ก่อนพูดเรื่องสำคัญควรดูว่าขณะนั้นเหมาะสมกับกาลเทศะหรือไม่”

คำนี้จึงไม่ใช่เพียงเรื่องของการออกเสียงให้ถูก แต่ยังสะท้อนถึงมารยาทในการอยู่ร่วมกับผู้อื่นด้วย

2. “อัธยาศัย” จุดที่หลายคนเข้าใจผิด คำอ่านมาตรฐานคือ “อัด-ทะ-ยา-ไส”

คำนี้ต้องขอแก้ข้อมูลที่มักเผยแพร่ต่อ ๆ กัน เพราะมีบางแหล่งระบุว่าอ่านว่า “อัด-ถะ-ยา-ไส” แต่เมื่อตรวจสอบข้อมูลจากพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถานแล้ว คำอ่านที่ระบุคือ

อัธยาศัย อ่านว่า “อัด-ทะ-ยา-ไส”

ไม่ใช่ “อัด-ถะ-ยา-ไส” ตามที่หลายคนเข้าใจ

คำว่า “อัธยาศัย” มีความหมายว่า นิสัยใจคอ และยังใช้ในความหมายว่า ความพอใจหรือความประสงค์ได้ด้วย เช่น “ไปพักผ่อนได้ตามอัธยาศัย”

ตัวอย่างที่เราคุ้นเคยกันดีคือ

“เขาเป็นคนมีอัธยาศัยดี”

หรือ

“เจ้าของบ้านมีอัธยาศัยไมตรี ต้อนรับแขกอย่างอบอุ่น”

เรื่องนี้เป็นตัวอย่างที่ดีว่า การจำจากเสียงที่ได้ยินต่อ ๆ กันมาอาจทำให้เราเข้าใจคลาดเคลื่อนได้ เพราะเสียง “ทะ” กับ “ถะ” ฟังใกล้เคียงกันในความรู้สึกของผู้พูดบางคน แต่หากต้องการยึดตามคำอ่านมาตรฐาน ก็ควรอ่านว่า อัด-ทะ-ยา-ไส

3. “วัฒนธรรม” ไม่ใช่ “วัด-ถะ-นะ-ทำ” แต่คำอ่านมาตรฐานคือ “วัด-ทะ-นะ-ทำ”

อีกคำหนึ่งที่น่าสนใจมากคือ “วัฒนธรรม”

หลายคนอาจเคยเห็นการเขียนคำอ่านว่า “วัด-ถะ-นะ-ทำ” แต่จากข้อมูลที่ตรวจสอบได้ คำอ่านดังกล่าวไม่ใช่รูปที่ควรนำมาอ้างว่าเป็นคำอ่านมาตรฐานของพจนานุกรม

คำอ่านที่พบในข้อมูลทางภาษาและเอกสารการศึกษาคือ

วัฒนธรรม อ่านว่า “วัด-ทะ-นะ-ทำ”

คำนี้หมายถึงแบบแผนในการดำเนินชีวิตของคนในสังคม รวมถึงสิ่งที่สังคมสร้าง สั่งสม ปรับปรุง และถ่ายทอดต่อกันมา

ตัวอย่างเช่น

“ประเทศไทยมีวัฒนธรรมที่หลากหลายและมีเอกลักษณ์”

หรือ

“การไหว้เป็นวัฒนธรรมอย่างหนึ่งที่คนไทยคุ้นเคยกันมาเป็นเวลานาน”

คำว่า “วัฒนธรรม” จึงเป็นคำที่เราใช้กันแทบทุกวัน ทั้งในข่าว หนังสือเรียน และการสนทนา แต่กลับมีความสับสนเรื่องคำอ่านอยู่ไม่น้อย

ตรงนี้จึงอยากฝากไว้ว่า หากจะทำบทความหรือสื่อเผยแพร่เรื่อง “คำอ่านที่ถูกต้อง” ควรตรวจสอบจากพจนานุกรมหรือแหล่งวิชาการเสียก่อน เพราะแม้เพียงเปลี่ยนเสียง “ทะ” เป็น “ถะ” ก็ทำให้ข้อมูลที่เผยแพร่คลาดเคลื่อนได้

4. “พิสดาร” อ่านว่า “พิด-สะ-ดาน”

อีกคำที่หลายคนเห็นแล้วอาจอ่านไม่ตรงกับมาตรฐานคือ “พิสดาร”

คำอ่านที่ถูกต้องคือ

พิสดาร อ่านว่า “พิด-สะ-ดาน”

คำว่า “พิสดาร” มีความหมายหลายลักษณะ โดยพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถานอธิบายว่า หมายถึง กว้างขวาง ละเอียดลออ โดยใช้กับเนื้อความ เช่น “ประวัติศาสตร์ฉบับพิสดาร” และในภาษาปากยังหมายถึง แปลกพิลึก เช่น “เล่นพิสดาร”

ดังนั้น ประโยคว่า

“เขาเล่าเรื่องราวได้อย่างพิสดาร”

จึงต้องอ่านว่า

“เขาเล่าเรื่องราวได้อย่าง พิด-สะ-ดาน”

ไม่ใช่การอ่านตามตัวสะกดแบบตรง ๆ จนกลายเป็นเสียงอื่น

ที่น่าสนใจคือคำว่า “พิสดาร” มีที่มาจากภาษาสันสกฤต “วิสฺตาร” และเกี่ยวข้องกับคำบาลี “วิตฺถาร” ซึ่งเป็นอีกเหตุผลหนึ่งที่ทำให้รูปคำและเสียงอ่านไม่ได้ตรงไปตรงมาแบบคำไทยพื้นฐานทั่วไป

สรุป 4 คำ จำง่าย ๆ ก่อนนำไปใช้

กาลเทศะ — กา-ละ-เท-สะ

อัธยาศัย — อัด-ทะ-ยา-ไส

วัฒนธรรม — วัด-ทะ-นะ-ทำ

พิสดาร — พิด-สะ-ดาน

สิ่งที่ผู้เขียนอยากย้ำเป็นพิเศษคือ ไม่ควรจำคำอ่านจากโพสต์ในอินเทอร์เน็ตเพียงแห่งเดียว เพราะบางครั้งข้อมูลที่ถูกแชร์ต่อกันจำนวนมากอาจไม่ใช่คำอ่านตามพจนานุกรมมาตรฐาน

กรณี “อัธยาศัย” และ “วัฒนธรรม” ในบทความนี้เป็นตัวอย่างที่เห็นได้ชัด เพราะข้อมูลที่ตั้งต้นมานั้นระบุ “อัด-ถะ-ยา-ไส” และ “วัด-ถะ-นะ-ทำ” แต่เมื่อตรวจสอบกับข้อมูลพจนานุกรมและเอกสารด้านภาษา กลับพบว่าคำอ่านที่ควรใช้คือ อัด-ทะ-ยา-ไส และ วัด-ทะ-นะ-ทำ

ในมุมมองของผู้เขียนเห็นว่า

ภาษาไทยเป็นเรื่องใกล้ตัวกว่าที่เราคิด เพราะเราใช้พูด ใช้เขียน และใช้สื่อสารกันตั้งแต่ตื่นนอนจนเข้านอน หลายคำจึงกลายเป็นความเคยชินจนเราแทบไม่เคยย้อนกลับมาถามว่า “จริง ๆ แล้วคำนี้อ่านอย่างไรกันแน่”

ผู้เขียนมองว่า การอ่านผิดหนึ่งครั้งอาจไม่ใช่เรื่องใหญ่ และไม่ควรนำเรื่องภาษาไปใช้ตำหนิหรือล้อเลียนคนอื่น เพราะภาษาเป็นสิ่งที่เปลี่ยนแปลงและมีความหลากหลายในการใช้ แต่ในขณะเดียวกัน หากเรารู้ว่ามีคำอ่านมาตรฐานอยู่แล้ว การพยายามอ่านให้ถูก โดยเฉพาะเมื่อต้องพูดต่อหน้าคนจำนวนมาก อ่านข่าว กล่าวสุนทรพจน์ สอนหนังสือ หรือใช้ในงานราชการ ก็ถือเป็นการให้เกียรติทั้งภาษาและผู้ฟัง

ที่สำคัญกว่านั้นคือ อย่าเพิ่งเชื่อเพียงเพราะเห็นข้อมูลนั้นถูกแชร์เป็นจำนวนมาก

เรื่องภาษาไทยบางครั้งไม่ต้องเดา ไม่ต้องใช้ความรู้สึก และไม่จำเป็นต้องอาศัยว่า “คนส่วนใหญ่เขาพูดกันแบบนี้” เพราะเรายังมีพจนานุกรมและแหล่งข้อมูลทางภาษาให้ตรวจสอบได้

สำหรับผู้เขียนแล้ว การรู้คำอ่านที่ถูกต้องไม่ใช่เรื่องของการอวดภูมิรู้ แต่เป็นเรื่องเล็ก ๆ ที่ช่วยให้เราสื่อสารได้ชัดเจนขึ้น และยิ่งคนวัยเราใช้ภาษาอย่างระมัดระวังมากเท่าไร ก็ยิ่งเป็นตัวอย่างที่ดีให้ลูกหลานเห็นว่า ภาษาไทยเป็นสิ่งที่ควรรู้จัก ใช้ให้ถูก และช่วยกันรักษาไว้

แหล่งที่มาของข้อมูล :

• พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 — ข้อมูลคำว่า “กาลเทศะ” และคำอ่าน “กา-ละ-เท-สะ”
• พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 — ข้อมูลคำว่า “อัธยาศัย” และคำอ่าน “อัดทะยาไส”
• เอกสารด้านภาษาไทยของมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ซึ่งแสดงคำอ่านของ “วัฒนธรรม” ว่า “วัด-ทะ-นะ-ทำ”
• เอกสารแบบฝึกการอ่านคำศัพท์ภาษาไทยที่แสดงคำอ่าน “วัฒนธรรม — วัด-ถะ-นะ-ทำ” ซึ่งสะท้อนว่ามีการใช้รูปคำอ่านดังกล่าวในสื่อการศึกษา แต่ไม่ควรนำมาอ้างแทนคำอ่านมาตรฐานโดยไม่ตรวจสอบกับแหล่งพจนานุกรม
• พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 — ข้อมูลคำว่า “พิสดาร” และคำอ่าน “พิดสะดาน”