ยาสีฟันฟอกฟันขาวทำให้ฟันเหลืองได้จริงหรือ?

ฟันที่ดูเหลืองขึ้นหลังเปลี่ยนยาสีฟัน ไม่ได้แปลว่ายาสีฟันหลอดนั้นทำให้ฟันเสียทันที และยาสีฟันสูตรฟอกฟันขาวก็ไม่ได้มีผงขัดหยาบเหมือนกันทุกยี่ห้อ สิ่งที่ควรระวังคือการใช้แรงมือมากเกินไป แปรงนานเกินจำเป็น ใช้แปรงขนแข็ง หรือเลือกผลิตภัณฑ์ที่ขัดคราบแรงแล้วใช้ซ้ำทุกวัน จนผิวฟันและขอบเหงือกค่อย ๆ สึกโดยไม่รู้ตัว

คำว่า whitening บนฉลากมักหมายถึงการช่วยลดคราบสีบนผิวฟัน เช่น คราบชา กาแฟ บุหรี่ หรืออาหารสีเข้ม กลไกหลักของยาสีฟันกลุ่มนี้คือการใช้สารขัดที่ช่วยพาคราบภายนอกออกไป ไม่ใช่การเปลี่ยนสีฟันธรรมชาติทั้งซี่แบบการฟอกสีฟันที่ทันตแพทย์ดูแล ยาสีฟันบางสูตรอาจมีสารช่วยให้ฟันดูสว่างขึ้น แต่ผลที่ได้ขึ้นกับชนิดของคราบ สีฟ้าเดิมของฟัน และสภาพเคลือบฟันแต่ละคน

สารขัดในยาสีฟันมีหน้าที่จำเป็น เพราะถ้าไม่มีแรงช่วยเลย คราบเหนียวและคราบสีจะหลุดออกยาก ปัญหาเริ่มขึ้นเมื่อแรงขัดรวมกันหลายอย่าง ทั้งเม็ดสารขัด สูตรที่มีความสามารถในการขัดสูง การกดแปรงลงบนฟัน และการถูไปมาซ้ำบริเวณเดิม ยิ่งใช้แปรงขนแข็งหรือแปรงจนขนบาน แรงกดก็ยิ่งกระจายไม่สม่ำเสมอ จุดที่คอฟันและด้านนอกของฟันหน้าจึงมักสึกก่อนบริเวณอื่น

เคลือบฟันเป็นชั้นแข็งที่ห่อหุ้มเนื้อฟันอยู่ด้านนอก ชั้นนี้ไม่ได้งอกกลับมาได้ง่ายเหมือนผิวหนัง เมื่อผิวฟันสึกมากขึ้น แสงจะผ่านชั้นเคลือบฟันไปเห็นเนื้อฟันด้านในมากขึ้น เนื้อฟันมีสีออกเหลืองตามธรรมชาติ จึงทำให้บางคนรู้สึกว่าฟันเหลืองกว่าเดิม ทั้งที่ตั้งใจแปรงเพื่อให้ฟันขาวขึ้น เรื่องนี้ไม่ได้เกิดกับทุกคนที่ใช้ยาสีฟันฟอกฟันขาว แต่ความเสี่ยงจะเพิ่มขึ้นเมื่อแปรงแรงและมีกรดจากอาหารหรือเครื่องดื่มมาช่วยทำให้ผิวฟันนิ่มลง

การดื่มน้ำอัดลม น้ำผลไม้รสเปรี้ยว เครื่องดื่มชูกำลัง หรือการกินของเปรี้ยวบ่อย ๆ ทำให้สภาพแวดล้อมในปากเป็นกรดชั่วคราว ถ้ารีบแปรงทันทีหลังดื่มหรือกิน ผิวเคลือบฟันที่อ่อนตัวลงอาจรับแรงเสียดสีมากกว่าปกติ ทางที่ดีควรบ้วนน้ำเปล่าให้ทั่วปากก่อน แล้วเว้นช่วงให้ปากปรับสมดุลค่อยแปรง ส่วนกรณีอาเจียน ไม่ควรรีบขัดฟันทันที เพราะกรดจากกระเพาะอาจเคลือบอยู่บนผิวฟัน ให้บ้วนน้ำก่อนและรอระยะหนึ่ง

อาการเสียวแปล๊บเวลาเจอน้ำเย็น ไอศกรีม ของหวาน หรือลมเย็น อาจมาจากหลายสาเหตุ ไม่ได้ชี้ชัดว่าเคลือบฟันบางจากยาสีฟันเพียงอย่างเดียว สาเหตุอื่นมีทั้งเหงือกร่น คอฟันสึก ฟันผุ รอยร้าว คราบหินปูน หรือการกัดฟันตอนนอน หากเสียวเฉพาะซี่ เสียวต่อเนื่องหลังเอาสิ่งกระตุ้นออก ปวดขึ้นเองตอนกลางคืน หรือมีอาการเจ็บเวลาเคี้ยว ควรให้ทันตแพทย์ตรวจ เพราะอาการเหล่านี้อาจเกี่ยวกับปัญหาที่ลึกกว่าผิวฟัน

คำว่าเสียวถึงรากฟันที่มักใช้เล่ากันในโซเชียลไม่ใช่คำวินิจฉัยทางทันตกรรม การเสียวฟันส่วนมากเกิดจากการเปิดของท่อเล็ก ๆ ในเนื้อฟัน ทำให้อุณหภูมิและสารกระตุ้นส่งผลใกล้บริเวณประสาทฟันได้ง่ายขึ้น ไม่ได้หมายความว่าผงยาสีฟันเดินทางไปขูดรากฟันโดยตรง และไม่ได้หมายความว่าทุกอาการเสียวจะกลายเป็นฟันตาย ถ้าปล่อยให้มีสาเหตุร่วมอย่างฟันผุหรือรอยร้าวนานเกินไปจึงค่อยเพิ่มโอกาสเกิดปัญหาลึกตามมา

วิธีแปรงที่ปลอดภัยกว่าเริ่มจากแปรงขนนุ่ม วางขนแปรงเอียงเข้าหาขอบเหงือกเล็กน้อย แล้วขยับสั้น ๆ เบา ๆ ให้ทั่วทุกด้าน ไม่จำเป็นต้องกดจนขนแปรงแผ่หรือจนเกิดเสียงครูดดัง ควรแปรงวันละสองครั้ง ครั้งละประมาณสองนาที ใช้ยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์ตามคำแนะนำบนฉลาก และทำความสะอาดซอกฟันด้วยไหมขัดฟันหรืออุปกรณ์ที่เหมาะสม การแปรงเบาแต่ทั่วถึงช่วยลดคราบได้ดีกว่าการถูแรงเฉพาะด้านหน้าเพื่อหวังให้ฟันขาวเร็ว

ถ้าต้องการใช้ยาสีฟันฟอกฟันขาว ให้ดูส่วนประกอบและคำแนะนำการใช้มากกว่าดูคำโฆษณาหน้ากล่อง เลือกผลิตภัณฑ์ที่มีข้อมูลผู้ผลิตชัดเจน มีฟลูออไรด์สำหรับป้องกันฟันผุ และหลีกเลี่ยงการจับคู่กับวิธีขัดฟันแบบบ้าน ๆ เช่น มะนาว เกลือ ผงถ่าน หรือเบกกิ้งโซดาเข้มข้น เพราะสิ่งเหล่านี้อาจเพิ่มกรดหรือแรงขัดโดยไม่ได้ช่วยให้สีฟันธรรมชาติเปลี่ยนอย่างปลอดภัย หากมีฟันเสียวอยู่แล้ว ควรปรึกษาทันตแพทย์ก่อนเลือกสูตรที่เน้นการขจัดคราบ

การทำให้รอยยิ้มดูสะอาดไม่จำเป็นต้องแลกด้วยการสึกของผิวฟัน ฟันที่มีสีงาช้างเล็กน้อยอาจเป็นสีธรรมชาติของเนื้อฟัน ไม่ใช่สัญญาณว่าดูแลไม่ดี การลดคราบชาและกาแฟ รักษาเหงือกให้แข็งแรง แปรงอย่างนุ่มมือ และตรวจฟันตามนัด จะช่วยให้เห็นปัญหาเร็วกว่าเร่งขัดฟันทุกวัน หากสีฟันเปลี่ยนเร็ว มีรอยบิ่น คอฟันเป็นแอ่ง หรืออาการเสียวไม่ดีขึ้นหลังปรับวิธีแปรง ควรนัดตรวจเพื่อหาสาเหตุที่แท้จริงก่อนใช้ผลิตภัณฑ์ฟอกสีหรือขัดคราบต่อ