แรงงานไทยกำลังหายไปไหน? เมื่อบางอาชีพเริ่มไม่มีคนรุ่นใหม่อยากทำ

ช่วงหนึ่งเราอาจเคยได้ยินคำพูดว่า “เดี๋ยวนี้หาคนทำงานยาก” จากเจ้าของร้าน โรงงาน ผู้รับเหมา หรือเกษตรกร และเมื่อมองไปรอบ ๆ ก็จะเห็นภาพคล้ายกันอยู่ไม่น้อย งานบางประเภทมีตำแหน่งว่าง แต่คนสมัครไม่มาก ขณะที่บางกิจการต้องพึ่งแรงงานต่างชาติเพิ่มขึ้นเพื่อให้ธุรกิจเดินต่อ

คำถาม ก็คือ ปัจจุบันแรงงานไทยหายไปไหน?

จริง ๆ แล้วคำตอบไม่ได้แปลว่าคนไทยไม่ทำงาน เพราะข้อมูลสำนักงานสถิติแห่งชาติในไตรมาสแรกของปี 2569 ระบุว่า ประเทศไทยมีผู้มีงานทำประมาณ 41.19 ล้านคน และจำนวนผู้มีงานทำเพิ่มขึ้นจากช่วงเดียวกันของปีก่อนด้วย เพียงแต่ตลาดแรงงานกำลังเปลี่ยนโครงสร้างอย่างชัดเจน ทั้งประเภทงาน อายุของแรงงาน และความต้องการของคนรุ่นใหม่

สิ่งที่น่าจับตามองกว่าคำว่า “แรงงานหาย” จึงอาจเป็น แรงงานกำลังย้ายออกจากงานบางประเภท และกำลังไหลไปสู่งานรูปแบบอื่น

ประเทศไทยกำลังเข้าสู่สังคมสูงวัย ขณะเดียวกันอัตราการเกิดลดลง ทำให้คนรุ่นใหม่ที่จะเข้าสู่ตลาดแรงงานมีจำนวนลดลงตามไปด้วย กรมการจัดหางานเองระบุว่าปัจจัยด้านโครงสร้างประชากรเป็นหนึ่งในเหตุผลที่ทำให้ประเทศไทยเผชิญภาวะขาดแคลนแรงงานทั้งในกลุ่มแรงงานพื้นฐานและแรงงานกึ่งทักษะ

ลองนึกภาพง่าย ๆ ว่าเมื่อก่อนมีคนรุ่นพ่อแม่จำนวนมากเข้าสู่ตลาดแรงงานในช่วงเวลาเดียวกัน งานที่ใช้แรงงานจำนวนมากจึงหาได้ไม่ยากนัก แต่วันนี้คนที่กำลังจะเข้ามาแทนคนรุ่นเก่ามีจำนวนน้อยลง ขณะที่คนรุ่นก่อนกำลังทยอยเกษียณออกไป

ช่องว่างจึงเริ่มกว้างขึ้นเรื่อย ๆ และปัญหานี้ไม่ได้เกิดกับทุกอาชีพเท่ากัน

งานบางประเภทที่ต้องใช้แรงกาย ทำงานกลางแจ้ง มีเวลาทำงานไม่แน่นอน หรือมีความก้าวหน้าในสายอาชีพที่มองเห็นไม่ชัด อาจดึงดูดคนรุ่นใหม่ได้น้อยลง โดยเฉพาะเมื่อคนรุ่นใหม่มีทางเลือกมากกว่าเดิม ทั้งงานสำนักงาน งานบริการ งานออนไลน์ งานอิสระ และอาชีพที่สามารถทำผ่านแพลตฟอร์มดิจิทัลได้

งานที่เคยเป็นเส้นทางปกติของคนรุ่นก่อนจึงไม่ได้เป็นคำตอบเดียวของคนรุ่นใหม่อีกต่อไป

งานก่อสร้างเป็นตัวอย่างที่เห็นภาพค่อนข้างชัด ปัจจุบันภาคก่อสร้างยังต้องเผชิญปัญหาขาดแคลนแรงงาน และกระทรวงแรงงานมีการหารือกับภาคอุตสาหกรรมก่อสร้างเพื่อแก้ปัญหาการขาดแคลนแรงงาน โดยเฉพาะจากผลกระทบของสถานการณ์ชายแดนและความไม่สงบในเมียนมา ซึ่งกระทบต่อแรงงานต่างชาติที่อยู่ในภาคส่วนนี้ด้วย

แต่ถ้าถามว่าทำไมต้องพึ่งแรงงานต่างชาติ คำตอบก็ไม่ได้มีเพียงว่า “คนไทยไม่ยอมทำ”

แรงงานต่างชาติกลายเป็นส่วนหนึ่งของตลาดแรงงานไทยมานานแล้ว โดยเฉพาะงานที่ใช้แรงงานจำนวนมาก เช่น ก่อสร้าง เกษตร และงานบริการ ข้อมูลภาครัฐเคยแสดงให้เห็นว่ากิจการก่อสร้างและเกษตรเป็นกลุ่มที่มีแรงงานต่างชาติได้รับอนุญาตทำงานอยู่จำนวนมาก

แต่ข้อมูลอีกด้านก็เผยให้เห็นว่าคนไทยจำนวนไม่น้อย ก็กำลังเคลื่อนย้ายไปทำงานที่ให้ผลตอบแทนหรือรูปแบบการใช้ชีวิตที่ตอบโจทย์มากกว่า

ข้อมูลไตรมาสแรกของปี 2569 สะท้อนว่าการจ้างงานนอกภาคเกษตรเพิ่มขึ้น และมีการขยายตัวในภาคบริการและการค้า รวมถึงการผลิต ขณะที่สำนักงานสถิติแห่งชาติระบุว่ามีการเคลื่อนย้ายแรงงานจากภาคเกษตรไปสู่ภาคบริการและโลจิสติกส์ ซึ่งเป็นภาพหนึ่งของการปรับตัวตามเศรษฐกิจยุคใหม่

พูดให้เข้าใจง่าย ๆ ก็คือ คนไทยไม่ได้หายออกจากตลาดแรงงาน

แต่งานที่คนไทยเลือกทำกำลังเปลี่ยนไป

เรื่องนี้ยังมีอีกด้านที่น่าสนใจ เพราะในขณะที่บางอาชีพกำลังขาดคน อีกหลายงานกลับเริ่มได้รับผลกระทบจากเทคโนโลยี

AI กำลังเข้ามาทำงานบางส่วนที่เคยเป็นหน้าที่ของพนักงานระดับเริ่มต้น ข้อมูลจาก TDRI ระบุว่า ความต้องการจ้างงานจากประกาศรับสมัครงานออนไลน์ลดลงในช่วงปี 2567-2568 ขณะที่ตำแหน่งงานที่ต้องการทักษะด้าน AI กลับเพิ่มขึ้น และการเปลี่ยนแปลงนี้อาจทำให้ตลาดแรงงานมีปัญหาในอนาคต เพราะคนรุ่นใหม่มีโอกาสเข้าสู่สายงานและสะสมประสบการณ์น้อยลง

จึงเกิดภาพที่น่าสนใจมาก

บางงานกำลังถามว่า “ทำไมไม่มีคนมาทำ?”

ขณะที่บางงานกำลังถามว่า “อีกหน่อย AI จะทำแทนหรือเปล่า?”

สองคำถามนี้เกิดขึ้นพร้อมกันในตลาดแรงงานเดียวกัน

และนี่อาจเป็นหนึ่งในความเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ของการทำงานในประเทศไทย

คนรุ่นใหม่ไม่ได้เติบโตมาในโลกเดียวกับคนรุ่นก่อน เมื่อก่อนการมีงานประจำถือเป็นหลักประกันสำคัญของชีวิต การทำงานที่เดิมนาน ๆ เป็นเรื่องที่น่าภูมิใจ และการเลือกอาชีพอาจมีตัวเลือกไม่มากนัก

วันนี้คนหนึ่งคนสามารถหารายได้จากหลายทางพร้อมกันได้

ทำงานประจำตอนกลางวัน รับงานออนไลน์ตอนเย็น ขายของผ่านแพลตฟอร์ม หรือสร้างรายได้จากทักษะเฉพาะตัว

เมื่อทางเลือกเพิ่มขึ้น งานที่เคยเป็นตัวเลือกอันดับต้น ๆ ก็อาจไม่ใช่อันดับต้น ๆ อีกต่อไป

ดังนั้น เวลามีคนพูดว่า “เด็กรุ่นใหม่ไม่อยากทำงาน” อาจต้องถามต่อว่า ไม่อยากทำงาน หรือไม่อยากทำงานแบบเดิม?

เพราะสองเรื่องนี้ไม่เหมือนกันเลย

คนรุ่นใหม่จำนวนมากยังทำงานหนัก เพียงแต่ต้องการเห็นเหตุผลของงานมากขึ้น ทั้งรายได้ ความก้าวหน้า เวลาชีวิต ความยืดหยุ่น และสภาพแวดล้อมในการทำงาน

ถ้างานหนึ่งต้องใช้แรงมาก รายได้ไม่ต่างจากงานอื่นมากนัก ทำงานหนักกว่า และมองไม่เห็นเส้นทางเติบโต การที่คนรุ่นใหม่เลือกทางอื่นก็ไม่ใช่เรื่องน่าประหลาด

ขณะเดียวกัน งานบางประเภทที่เคยถ่ายทอดจากรุ่นสู่รุ่นก็เริ่มเจอปัญหาอีกแบบ เพราะเมื่อคนรุ่นเก่าเกษียณ คนที่เข้ามารับช่วงต่อมีน้อยลง

ช่างฝีมือบางแขนง

แรงงานก่อสร้าง

งานเกษตรบางประเภท

งานโรงงานบางตำแหน่ง

หรืออาชีพที่ต้องเรียนรู้จากประสบการณ์มากกว่าการเรียนในห้อง

สิ่งที่น่ากังวลจึงไม่ใช่แค่ “ไม่มีคนทำงาน”

แต่คือ ไม่มีคนมารับช่วงต่อความรู้

ถ้าช่างคนหนึ่งทำงานมานาน 30 ปีแล้วเกษียณ และไม่มีคนรุ่นใหม่เข้ามาเรียนรู้ สิ่งที่หายไปอาจไม่ใช่เพียงตำแหน่งงานหนึ่งตำแหน่ง แต่อาจเป็นทักษะที่สะสมอยู่ในตัวคนคนนั้นด้วย

นี่เป็นเหตุผลว่าทำไมเรื่องแรงงานจึงไม่ใช่แค่เรื่องของบริษัทหรือโรงงาน

มันเกี่ยวข้องกับโครงสร้างประชากร การศึกษา ค่าจ้าง คุณภาพชีวิต เทคโนโลยี และทิศทางเศรษฐกิจทั้งหมด

ประเทศไทยกำลังอยู่ในช่วงที่คนวัยทำงานต้องรับภาระมากขึ้น ขณะที่คนที่จะเข้ามาแทนมีจำนวนน้อยลงเรื่อย ๆ หากไม่ปรับทั้งระบบ ตลาดแรงงานในอนาคตอาจไม่ได้เจอปัญหาเพียง “หาคนทำงานไม่ได้” แต่จะเจอปัญหา หาคนที่มีทักษะตรงกับงานไม่ได้ ด้วย ซึ่งกรมการจัดหางานก็มองว่าความไม่ตรงกันระหว่างทักษะแรงงานกับความต้องการของนายจ้างเป็นอีกหนึ่งโจทย์สำคัญของตลาดแรงงานไทย

สุดท้ายแล้ว แรงงานไทยไม่ได้หายไปไหนทั้งหมด

บางคนกำลังเกษียณ

บางคนกำลังย้ายจากเกษตรไปบริการ

บางคนเลือกงานที่ยืดหยุ่นกว่า

บางคนเปลี่ยนอาชีพ

บางคนทำงานบนแพลตฟอร์มออนไลน์

บางคนกำลังถูกเทคโนโลยีเข้ามาเปลี่ยนหน้าที่

และบางคนกำลังกลายเป็นสิ่งที่ตลาดแรงงานต้องการมากที่สุด เพราะมีทักษะที่คนอื่นทำแทนไม่ได้ง่าย ๆ

คำถามต่อจากนี้จึงอาจไม่ใช่ “จะหาแรงงานไทยกลับมาได้อย่างไร?”

แต่อาจเป็น

“เราจะทำอย่างไรให้งานที่ประเทศไทยยังต้องการ มีค่าตอบแทน มีอนาคต และน่าสนใจพอที่คนรุ่นใหม่อยากเข้ามาทำ?”

เพราะถ้าคนรุ่นใหม่ไม่ได้หายไปไหน แต่กำลังเลือกเส้นทางของตัวเอง สิ่งที่ต้องเปลี่ยนอาจไม่ใช่ตัวคน

แต่อาจเป็น วิธีที่เรามองงาน และวิธีที่ตลาดแรงงานกำลังออกแบบอนาคตของตัวเอง