น้ำเริ่มท่วมแล้ว ต้องรีบทำอะไรก่อนบ้าง

ฝนยังตกไม่ขาดเม็ด น้ำหน้าบ้านเริ่มเอ่อจากขอบท่อ ข้อความในกลุ่มหมู่บ้านเด้งถี่ขึ้น รถคันเล็กค่อย ๆ ไหลผ่านน้ำขุ่นจนเกิดคลื่นกระแทกประตูรั้ว ช่วงแบบนี้อย่ารอให้ระดับน้ำสูงถึงปลั๊กหรือเข้าห้องนอนก่อนค่อยวิ่งวุ่น สิ่งที่ช่วยได้มากที่สุดคือแยกงานเป็นลำดับ แล้วลงมือกับเรื่องที่อันตรายที่สุดก่อน ลำดับแรกคือเช็กเส้นทางของน้ำและไฟฟ้า มองให้เห็นว่าตอนนี้น้ำมาจากไหน ไหลเข้าจุดใด และมีแนวโน้มสูงขึ้นเร็วแค่ไหน ถ่ายรูประดับน้ำเทียบกับเสา รั้ว หรือขั้นบันไดไว้ทุกหนึ่งถึงสองชั่วโมง ภาพง่าย ๆ แบบนี้ช่วยตัดสินใจได้ดีกว่าความรู้สึกว่า ‘ยังไหวอยู่’ หากน้ำเริ่มไหลแรง มีสีขุ่นจัด หรือมีเศษไม้ เศษเหล็ก ลอยมา อย่าลงไปยืนกั้นน้ำลำพัง กระแสน้ำตื้น ๆ ก็ผลักให้เสียหลักได้ โดยเฉพาะพื้นกระเบื้อง คอนกรีตขัดมัน และทางลาดโรงรถ ก่อนย้ายของ ให้หยิบโทรศัพท์ สายชาร์จ พาวเวอร์แบงก์ เอกสารสำคัญ ยาประจำตัว เงินสดเล็กน้อย กุญแจรถ กุญแจบ้าน และเสื้อผ้าแห้งใส่กระเป๋าใบเดียวกัน กระเป๋านี้ต้องวางในที่หยิบได้ทันที ไม่ใช่เก็บไว้บนชั้นสูงจนต้องปีนหาเมื่อไฟดับ ถ้ามีเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ ผู้ป่วยติดเตียง หรือสัตว์เลี้ยง ให้เตรียมชื่อ เบอร์ติดต่อ ยา อาหาร น้ำดื่ม และอุปกรณ์จำเป็นแยกเป็นชุดของแต่ละราย การรีบย้ายคนและสิ่งมีชีวิตออกจากจุดเสี่ยง มีค่ากว่าการพยายามรักษาเฟอร์นิเจอร์ทุกชิ้น

เรื่องไฟต้องจัดการก่อนน้ำแตะอุปกรณ์ ห้ามเดินลุยน้ำไปปิดสวิตช์ หากต้องเอื้อมผ่านน้ำหรือพื้นเปียก ให้ถอยออกมาก่อนและติดต่อการไฟฟ้าหรือช่างที่มีความชำนาญ เมื่อเข้าถึงตู้เมนได้อย่างปลอดภัย จึงปิดเมนเบรกเกอร์และถอดปลั๊กเครื่องใช้ที่ยังอยู่ในมือถึงได้ ยกปลั๊กพ่วง สายไฟ เราเตอร์ คอมพิวเตอร์ และเครื่องใช้ชิ้นเล็กขึ้นที่สูง อย่าจับปลั๊ก สายไฟ หรือเครื่องใช้ที่เปียกด้วยมือเปล่า และอย่าใช้เครื่องปั่นไฟในบ้าน โรงรถปิด หรือพื้นที่อับลม เพราะไอเสียอาจสะสมจนเกิดอันตรายร้ายแรง รถยนต์ก็ต้องตัดสินใจเร็วเหมือนกัน ถ้ายังมีเส้นทางปลอดภัยให้ย้ายรถไปจุดสูงที่ไม่ขวางการจราจร อย่าฝ่าน้ำไหลหรือถนนที่มองไม่เห็นผิวทาง น้ำอาจซ่อนหลุม ฝาท่อเปิด และสายไฟที่หล่นอยู่ได้ รถไฟฟ้าไม่ได้กลายเป็นอันตรายทันทีเพราะแช่น้ำ แต่ห้ามขับลุยระดับน้ำที่ผู้ผลิตไม่รับรอง และห้ามเสียบชาร์จในพื้นที่ชื้นหรือมีน้ำ หลังน้ำลดควรให้ศูนย์บริการหรือช่างผู้ชำนาญตรวจระบบแรงดันสูงก่อนนำกลับมาใช้ รถเครื่องยนต์ที่น้ำเข้าเกินระดับสำคัญก็ไม่ควรสตาร์ตซ้ำ เพราะอาจสร้างความเสียหายหนักกว่าเดิม

ของในบ้านไม่ต้องย้ายพร้อมกันหมด เริ่มจากของที่แทนไม่ได้ก่อน เช่น เอกสารสิทธิ์ บัตรต่าง ๆ สมุดบัญชี ฮาร์ดดิสก์ รูปถ่าย ยา และอุปกรณ์ทำงาน ใส่ถุงซิปหรือกล่องพลาสติกปิดฝา แล้ววางสูงกว่าระดับน้ำที่คาดไว้มากพอ จากนั้นค่อยยกเครื่องใช้ไฟฟ้าและของจำเป็นขึ้นโต๊ะ เตียง ชั้นบน หรือพื้นที่ชั้นสอง ไม่ควรยกตู้หนักเพียงลำพัง เพราะทั้งน้ำหนักตัวตู้และพื้นลื่นทำให้บาดเจ็บได้ง่าย ถ้ามีเวลา ให้ปิดวาล์วน้ำหลัก ปิดแก๊สหุงต้ม ย้ายถังแก๊สไปยังที่มั่นคงและอากาศถ่ายเท เก็บสารเคมี น้ำยาล้างห้องน้ำ ยาฆ่าแมลง และเชื้อเพลิงไว้สูงจากน้ำ อย่าปล่อยให้ขวดลอยกระจายจนปะปนกับน้ำใช้ เตรียมน้ำสะอาด อาหารพร้อมกิน ยา ไฟฉาย ถ่านสำรอง นกหวีด ถุงขยะ ถุงมือยาง หน้ากาก และรองเท้าหุ้มส้นไว้ใกล้ตัว เทียนไม่ใช่ตัวเลือกแรก เพราะเปลวไฟอาจล้มใส่สิ่งของเปียกชื้นหรือเชื้อเพลิงได้

ระหว่างน้ำท่วม อย่าลุยน้ำเท้าเปล่าหรือใส่รองเท้าแตะบาง ๆ น้ำอาจมีเศษแก้ว ตะปู ของมีคม และสิ่งปฏิกูลปะปนอยู่ แผลเล็กนิดเดียวอาจติดเชื้อได้ง่าย ใส่รองเท้าบูตหรือรองเท้าหุ้มส้นที่ยึดเกาะดี ใช้ไม้หรือร่มช่วยแตะสำรวจพื้นข้างหน้าก่อนก้าว และอย่าเดินใกล้เสาไฟ ตู้ไฟ ป้ายไฟ หรือสายไฟตก หากเห็นประกายไฟ ได้กลิ่นไหม้ หรือพบสายไฟหย่อนลงน้ำ ให้กันพื้นที่ไว้และแจ้งเจ้าหน้าที่ทันที เด็กไม่ควรเล่นน้ำท่วม แม้น้ำดูนิ่งและตื้น เพราะกระแสน้ำใต้ผิวอาจแรงกว่าที่เห็น ท่อระบายน้ำและฝาท่อคือจุดเสี่ยงมาก หากต้องอพยพ ให้ไปก่อนเส้นทางถูกตัดขาด ไม่ต้องรอให้น้ำเข้าบ้านเต็มพื้น คุยกับคนในบ้านให้ชัดว่าใครพาเด็ก ใครดูแลสัตว์เลี้ยง ใครถือยาและเอกสาร ใครติดต่อญาติ แล้วกำหนดจุดนัดพบไว้หนึ่งแห่งเมื่อแยกกันโดยไม่ตั้งใจ การมีแผนสั้น ๆ ช่วยลดความสับสนในเวลาที่ทุกอย่างเปลี่ยนเร็ว

น้ำเริ่มลดก็ยังไม่ใช่เวลาวางใจ อย่าเปิดไฟหรือเสียบเครื่องใช้ทันที รอให้ระบบไฟฟ้าแห้งและผ่านการตรวจเช็กก่อน น้ำท่วมพาโคลน เชื้อโรค และความชื้นเข้าไปอยู่ในปลั๊ก ผนัง และเครื่องใช้ภายในบ้านได้ เปิดประตูหน้าต่างให้ลมผ่าน สวมถุงมือ รองเท้าบูต และหน้ากากขณะเก็บกวาด แยกของที่เปื้อนน้ำสกปรกออกจากของสะอาด ล้างพื้นและพื้นผิวสัมผัสบ่อยด้วยน้ำสะอาดและผลิตภัณฑ์ที่เหมาะสม แล้วล้างมือทุกครั้งก่อนกินอาหารหรือจับหน้า อาหารที่สัมผัสน้ำท่วม หรืออยู่ในบรรจุภัณฑ์ที่น้ำซึมเข้าได้ ควรทิ้งไป แม้จะดูปกติดี ตู้เย็นที่ไฟดับนานอาจทำให้อาหารเสียโดยสังเกตไม่ออก น้ำดื่มต้องเป็นน้ำบรรจุขวดที่ปิดสนิท หรือน้ำที่ผ่านการทำให้ปลอดภัยตามคำแนะนำของหน่วยงานสาธารณสุข หากมีไข้ ท้องเสีย ผื่นคัน แผลบวมแดง หรือถูกของมีคมตำ ให้พบแพทย์และแจ้งประวัติสัมผัสน้ำท่วม

คืนที่น้ำยังสูง การติดต่อสำคัญพอ ๆ กับของยังชีพ ชาร์จโทรศัพท์จากแหล่งไฟที่ปลอดภัย เปิดโหมดประหยัดพลังงาน บันทึกเบอร์ฉุกเฉินไว้ในกระดาษ และส่งตำแหน่งบ้านให้ญาติหรือเพื่อนบ้านอย่างน้อยหนึ่งราย ติดตามประกาศจากหน่วยงานท้องถิ่น การไฟฟ้า และฝ่ายป้องกันภัยในพื้นที่โดยตรง อย่าส่งต่อข่าวระดับน้ำหรือคำเตือนที่ยังไม่รู้ต้นทาง เพราะข้อมูลผิดเพียงข้อความเดียวอาจทำให้คนเลือกเส้นทางเสี่ยง น้ำท่วมทำให้บ้านยุ่งและเหนื่อย แต่การตัดสินใจไม่ต้องซับซ้อน ปลอดภัยจากไฟก่อน ย้ายคน ยา เอกสาร และสัตว์เลี้ยงก่อนของชิ้นใหญ่ เลี่ยงน้ำไหลและพื้นที่ที่มองพื้นไม่เห็น เตรียมออกจากบ้านก่อนเส้นทางขาด เมื่อจับลำดับนี้ได้ บ้านอาจยังเลอะโคลนและเสียหายบ้าง แต่ทุกคนมีโอกาสผ่านช่วงหนักที่สุดไปได้อย่างปลอดภัยกว่าเดิม