อาวาโมริต้นกำเนิดมาจากสยาม

 

เหล้าอาวาโมริของโอกินาวา มีเรื่องราวเชื่อมโยงกับสยามเมื่อหลายร้อยปีก่อน

ถ้าพูดถึงโอกินาวา หลายคนคงนึกถึงทะเลสีฟ้า เกาะสวย ๆ และวัฒนธรรมริวกีว

แต่มีเรื่องหนึ่งที่คนไทยจำนวนไม่น้อยอาจไม่เคยรู้...

สุราพื้นเมืองชื่อดังของโอกินาวาอย่าง “อาวาโมริ” (Awamori) มีประวัติศาสตร์ที่เชื่อมโยงกับสยามอย่างน่าสนใจ

ไม่ใช่แค่เรื่องของข้าวไทย

ไม่ใช่แค่เรื่องของการค้าขาย

แต่เกี่ยวข้องไปถึง “สุรากลั่น” และภูมิปัญญาการทำเหล้า ที่เดินทางข้ามทะเลเมื่อหลายร้อยปีก่อน

และเรื่องนี้ต้องย้อนกลับไปถึงยุคที่กรุงศรีอยุธยายังรุ่งเรือง...

 

🌊 เมื่ออยุธยาไม่ได้อยู่ไกลจากโอกินาวาอย่างที่เราคิด

ในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 15 อาณาจักรริวกีว หรือโอกินาวาในปัจจุบัน เป็นหนึ่งในศูนย์กลางการค้าทางทะเลที่สำคัญของเอเชีย

เรือของริวกีวเดินทางค้าขายกับหลายพื้นที่ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รวมถึง สยาม

เวลานั้นอยุธยากำลังเติบโตขึ้นเป็นศูนย์กลางการค้าแห่งสำคัญ

สินค้าหลากหลายชนิดเดินทางเข้าออกเมืองท่า

และแน่นอนว่า สิ่งที่เดินทางไปกับพ่อค้าไม่ได้มีเพียงผ้า เครื่องเทศ เครื่องปั้นดินเผา หรือของป่า

ภูมิปัญญาการทำอาหารและเครื่องดื่มก็เดินทางไปพร้อมกับผู้คนด้วย

หลักฐานจากมรดกวัฒนธรรมริวกีวระบุว่า ในช่วงราวศตวรรษที่ 15 ชาวริวกีวมีการนำสุรากลั่นและเทคนิคการผลิตกลับไปยังริวกีว ก่อนที่การผลิตอาวาโมริจะเริ่มขึ้นในช่วงปลายศตวรรษเดียวกัน (琉球文化日本遺産 琉球料理と泡盛そして芸能)

 แล้วสยามมีสุรากลั่นในเวลานั้นจริงหรือ?

มีหลักฐานที่น่าสนใจมาก

บันทึกเกี่ยวกับสยามในสมัยอยุธยาตอนปลายของ ซีมง เดอ ลา ลูแบร์ กล่าวถึงการนำข้าวมาหมัก แล้วกลั่นออกมาเป็นสุรา

กรมศิลปากรยังเผยแพร่ข้อมูลจากบันทึกดังกล่าวว่า ชาวสยามนำเครื่องดื่มจากข้าวมาผ่านกระบวนการกลั่นจนได้สิ่งที่เรียกว่า “เหล้า”

พูดง่าย ๆ คือ...

คนสยามในสมัยอยุธยารู้จักการทำสุรากลั่นจากข้าวแล้ว

นี่จึงเป็นหนึ่งในชิ้นส่วนสำคัญของเรื่องราวที่ทำให้ความสัมพันธ์ระหว่างสยามกับอาวาโมริน่าสนใจขึ้นมาก (กรมศิลปากร)

 

 “ข้าวไทย” ไปเกี่ยวอะไรกับอาวาโมริ?

นี่คืออีกเรื่องที่น่าสนใจ

อาวาโมริแบบดั้งเดิมใช้ ข้าวเมล็ดยาวสายพันธุ์อินดิกา ซึ่งข้าวจากประเทศไทยมีบทบาทสำคัญในการผลิตอาวาโมริมาช้านาน

เหตุผลไม่ได้มีเพียงเรื่องรสชาติ

ข้าวชนิดนี้เหมาะกับกระบวนการผลิตของอาวาโมริ และยังเข้ากับวิธีการใช้ โคจิดำ (Black Koji) ซึ่งเป็นเอกลักษณ์สำคัญของสุราโอกินาวา

ปัจจุบันอุตสาหกรรมอาวาโมริยังคงใช้ข้าวอินดิกาจากไทยเป็นวัตถุดิบสำคัญ แม้ว่าจะมีความพยายามเพิ่มการใช้ข้าวที่ปลูกในโอกินาวาด้วยก็ตาม (วิกิพีเดีย)

ดังนั้นเมื่อเราพูดถึงอาวาโมริ...

“ข้าวไทย” ไม่ได้เป็นเพียงเรื่องในอดีต แต่ยังอยู่ในกระบวนการผลิตของอาวาโมริในยุคปัจจุบันด้วย

 

 

🏺 จากสุราที่เดินทางมากับเรือ สู่เครื่องดื่มประจำราชสำนักริวกีว

อาวาโมริไม่ได้หยุดอยู่แค่เครื่องดื่มของชาวบ้าน

เมื่อเวลาผ่านไป การผลิตถูกควบคุมโดยรัฐบาลริวกีว และอาวาโมริกลายเป็น สุราที่ใช้ในราชสำนัก รวมถึงใช้ต้อนรับคณะทูตจีนและบุคคลสำคัญจากต่างแดน

เมื่อริวกีวมีความสัมพันธ์กับญี่ปุ่นมากขึ้น อาวาโมริก็ถูกส่งไปยังราชสำนักโชกุนในญี่ปุ่นในฐานะของกำนัลสำคัญด้วย (琉球文化日本遺産 琉球料理と泡盛そして芸能)

จากสุราที่มีร่องรอยการเดินทางมาจากโลกการค้าทางทะเล...

สุดท้ายมันกลายเป็นหนึ่งในเครื่องดื่มที่เป็นตัวแทนของโอกินาวา

🇹🇭 เรื่องนี้จึงไม่ได้แปลว่า “อาวาโมริคือเหล้าขาวไทย”

ตรงนี้สำคัญมาก

เราไม่ควรพูดว่า อาวาโมริเป็นเหล้าขาวไทยที่ถูกนำไปเปลี่ยนชื่อในญี่ปุ่น

เพราะประวัติศาสตร์ไม่ได้ตรงไปตรงมาแบบนั้น

สิ่งที่หลักฐานสนับสนุนได้มากกว่าคือ

สยามและริวกีวมีเครือข่ายการค้าทางทะเลที่เชื่อมถึงกัน และมีหลักฐานว่าความรู้เกี่ยวกับสุรากลั่นเดินทางจากเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ไปยังริวกีว ก่อนที่ชาวริวกีวจะพัฒนาเป็นอาวาโมริในแบบของตัวเอง

ชาวโอกินาวาไม่ได้แค่ “ลอก” สูตรมา

แต่พวกเขานำความรู้ที่ได้รับมาปรับให้เข้ากับภูมิอากาศ วัตถุดิบ และวัฒนธรรมของตนเอง จนเกิดเป็นสุราชนิดใหม่ที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว

🥃 จากสยาม...สู่โอกินาวา

ลองคิดดูว่า เมื่อหลายร้อยปีก่อน

เรือสำเภาลำหนึ่งออกจากท่าเรือในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

บนเรืออาจมีสินค้า ข้าว เครื่องเทศ เครื่องปั้นดินเผา และผู้คนจากต่างวัฒนธรรม

พร้อมกับภูมิปัญญาบางอย่างที่ไม่มีใครรู้ว่า วันหนึ่งมันจะเดินทางไปไกลถึงเกาะทางตอนใต้ของญี่ปุ่น

เวลาผ่านไปหลายร้อยปี

ภูมิปัญญานั้นถูกปรับเปลี่ยน

กลายเป็น “อาวาโมริ”

สุราที่กลายเป็นสัญลักษณ์ของโอกินาวา

และสิ่งที่น่าทึ่งที่สุดคือ...

ข้าวจากประเทศไทยยังคงมีบทบาทอยู่ในอาวาโมริจนถึงทุกวันนี้

ดังนั้น ครั้งต่อไปถ้ามีใครพูดถึงอาวาโมริของโอกินาวา

คนไทยอาจมองมันในมุมใหม่ได้ว่า

“นี่ไม่ใช่แค่เรื่องของสุราญี่ปุ่น แต่เป็นร่องรอยหนึ่งของโลกการค้าโบราณที่ครั้งหนึ่งสยามกับริวกีวเคยเชื่อมถึงกัน”

ประวัติศาสตร์บางครั้งไม่ได้ซ่อนอยู่ในพระราชวังหรือโบราณสถาน

แต่อาจซ่อนอยู่ในเมล็ดข้าวหนึ่งเมล็ด และเรื่องราวของเครื่องดื่มหนึ่งถ้วยที่เดินทางข้ามทะเลมานานหลายร้อยปี