“หัวใจวาย” กับ “ไหลตาย” เหมือนกันหรือไม่? รู้ความต่างก่อนสายเกินไป

เมื่อครู่นี้ ผู้เขียนได้อ่านบทความหนึ่งที่พูดถึงคำว่า “หัวใจวาย” กับ “ไหลตาย” ซึ่งเป็นสองคำที่คนไทยคุ้นหูกันมานาน และมักถูกพูดถึงในลักษณะเดียวกัน โดยเฉพาะข่าวคนที่เข้านอนตามปกติ แต่กลับไม่ตื่นขึ้นมาในตอนเช้า

หลายคนจึงเกิดคำถามว่า แท้จริงแล้ว “หัวใจวาย” กับ “ไหลตาย” คือเรื่องเดียวกันหรือไม่?

คำตอบคือ ไม่ใช่เรื่องเดียวกันเสียทีเดียว

แม้ทั้งสองภาวะสามารถเกี่ยวข้องกับหัวใจและอาจนำไปสู่การเสียชีวิตอย่างรวดเร็วได้ แต่กลไกการเกิดแตกต่างกัน และที่สำคัญคือ “ไหลตาย” ในบางกรณีอาจเกิดขึ้นโดยแทบไม่มีสัญญาณเตือนให้คนรอบข้างได้ตั้งตัว

“หัวใจวาย” ไม่ได้แปลว่า “หัวใจหยุดเต้น”

ในภาษาที่เราใช้กันทั่วไป คำว่า “หัวใจวาย” มักหมายถึง ภาวะกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลัน หรือ Heart Attack ซึ่งเกิดจากเลือดไปเลี้ยงกล้ามเนื้อหัวใจไม่เพียงพอ โดยมักเกี่ยวข้องกับหลอดเลือดหัวใจตีบหรืออุดตัน

เมื่อเลือดและออกซิเจนไปเลี้ยงหัวใจไม่เพียงพอ กล้ามเนื้อหัวใจก็จะเริ่มได้รับความเสียหาย และหากไม่ได้รับการรักษาอย่างทันท่วงที ความเสียหายก็อาจรุนแรงขึ้น

สิ่งที่หลายคนเข้าใจผิดคือ หัวใจวายไม่เท่ากับหัวใจหยุดเต้น

หัวใจวายเป็นปัญหาด้าน “การไหลเวียนของเลือดไปเลี้ยงกล้ามเนื้อหัวใจ” ส่วนหัวใจหยุดเต้นเป็นภาวะที่หัวใจไม่สามารถสูบฉีดเลือดไปเลี้ยงสมองและอวัยวะสำคัญได้อย่างมีประสิทธิภาพ

อย่างไรก็ตาม ทั้งสองเรื่องสามารถเชื่อมโยงกันได้ เพราะหัวใจวายที่รุนแรงอาจกระตุ้นให้เกิดภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ และพัฒนาไปสู่ภาวะหัวใจหยุดเต้นได้

แล้ว “ไหลตาย” คืออะไร?

“ไหลตาย” เป็นคำที่ใช้เรียกการเสียชีวิตอย่างกะทันหัน โดยเฉพาะกรณีที่เกิดขึ้นขณะนอนหลับ

ในทางการแพทย์ การเสียชีวิตลักษณะนี้อาจเกี่ยวข้องกับ ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะรุนแรง จนหัวใจไม่สามารถสูบฉีดเลือดได้ และนำไปสู่การเสียชีวิตอย่างฉับพลัน

หนึ่งในภาวะที่มีความเกี่ยวข้องคือ Brugada syndrome ซึ่งเป็นความผิดปกติของระบบไฟฟ้าหัวใจที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับพันธุกรรม และในบางรายสามารถกระตุ้นให้เกิดภาวะหัวใจห้องล่างเต้นผิดจังหวะรุนแรงได้

แต่มีเรื่องหนึ่งที่อยากย้ำเป็นพิเศษว่า ไม่ใช่ทุกกรณีที่คนเสียชีวิตขณะหลับจะเรียกว่า “ไหลตาย” และไม่ใช่ทุกกรณีจะเกิดจาก Brugada syndrome

ดังนั้น หากได้ยินข่าวว่าใครเสียชีวิตขณะนอนหลับ ก็ไม่ควรรีบด่วนสรุปว่าเป็น “ไหลตาย” เพราะสาเหตุของการเสียชีวิตกะทันหันมีได้หลายประการ และจำเป็นต้องอาศัยการประเมินทางการแพทย์

อาการแบบไหนที่ต้องระวัง หากสงสัย “หัวใจวาย”

หัวใจวายบางครั้งมีสัญญาณเตือนที่ร่างกายส่งออกมา และนี่คือสิ่งที่ผู้เขียนมองว่า คนวัย 50 ปีขึ้นไปไม่ควรมองข้ามเด็ดขาด

อาการที่ควรระวัง ได้แก่

เจ็บหรือแน่นหน้าอก โดยเฉพาะบริเวณกลางหน้าอก อาจรู้สึกเหมือนมีของหนักกดทับ บีบรัด หรือไม่สบายหน้าอก

อาการเจ็บอาจร้าวไปยังส่วนอื่น เช่น แขน ไหล่ หลัง คอ ขากรรไกร หรือบริเวณท้องส่วนบน

นอกจากนี้อาจมี หายใจไม่อิ่ม เหงื่อออกมาก คลื่นไส้ อาเจียน เวียนศีรษะ อ่อนแรง หรือรู้สึกคล้ายจะเป็นลม

บางคนอาจไม่ได้มีอาการเจ็บหน้าอกอย่างชัดเจน โดยเฉพาะผู้สูงอายุและบางกลุ่มที่อาจมีอาการไม่เหมือนภาพจำของคนทั่วไป

เพราะฉะนั้น หากมีอาการผิดปกติหลายอย่างเกิดขึ้นพร้อมกัน โดยเฉพาะอาการแน่นหน้าอกและหายใจลำบาก อย่ารอดูอาการจนคิดว่าเดี๋ยวก็คงหาย

การไปพบแพทย์เร็ว ย่อมมีโอกาสช่วยลดความเสียหายของกล้ามเนื้อหัวใจได้มากกว่า

แล้ว “ไหลตาย” มีสัญญาณเตือนหรือไม่?

นี่คือจุดที่น่ากังวล เพราะภาวะหัวใจหยุดเต้นเฉียบพลันจากหัวใจเต้นผิดจังหวะรุนแรง อาจเกิดขึ้นโดยไม่มีสัญญาณเตือนชัดเจน

บางคนอาจมีอาการใจสั่น หน้ามืด เป็นลม หรือมีอาการผิดปกติบางอย่างมาก่อน แต่บางคนอาจไม่มีอาการใด ๆ ให้สังเกตเลย

หากบุคคลหนึ่งหมดสติ ไม่ตอบสนอง และไม่หายใจตามปกติ หรือมีเพียงลักษณะหายใจเฮือก ๆ นั่นถือเป็น ภาวะฉุกเฉินอย่างยิ่ง

โดยเฉพาะครอบครัวที่มีประวัติญาติสายตรงเสียชีวิตกะทันหันโดยไม่ทราบสาเหตุในวัยหนุ่มสาว หรือมีคนในครอบครัวเคยเป็นลมโดยไม่ทราบสาเหตุ ควรแจ้งประวัติดังกล่าวให้แพทย์ทราบ เพราะอาจเป็นข้อมูลสำคัญในการประเมินความเสี่ยง

ถ้าเจอคนหมดสติ ต้องทำอย่างไร?

หากพบคนหมดสติและไม่ตอบสนอง ให้ตรวจดูว่าหายใจตามปกติหรือไม่

หาก ไม่หายใจตามปกติ หรือมีเพียงการหายใจเฮือก ๆ ให้ถือว่าเป็นเหตุฉุกเฉิน ควรรีบขอความช่วยเหลือและติดต่อระบบการแพทย์ฉุกเฉินทันที จากนั้นเริ่มทำ CPR ด้วยการกดหน้าอก และหากมีเครื่อง AED อยู่ใกล้มือและสามารถใช้งานได้ ให้รีบนำมาใช้ตามคำแนะนำของเครื่อง

เรื่องนี้ผู้เขียนอยากฝากไว้เป็นพิเศษ เพราะในสถานการณ์จริง หลายคนอาจตกใจจนไม่รู้ว่าจะเริ่มต้นตรงไหน

แต่สำหรับภาวะหัวใจหยุดเต้น การยืนดูเฉย ๆ ไม่ได้ช่วยให้สถานการณ์ดีขึ้น

การกดหน้าอกและใช้ AED อย่างรวดเร็ว สามารถเพิ่มโอกาสที่ผู้ป่วยจะรอดชีวิตได้

ใครบ้างที่ควรใส่ใจเรื่องหัวใจมากเป็นพิเศษ?

ผู้ที่มีประวัติครอบครัวเสียชีวิตกะทันหันโดยไม่ทราบสาเหตุ ผู้ที่เคยเป็นลมโดยหาสาเหตุไม่ได้ ผู้ที่มีอาการใจสั่นผิดปกติ หรือผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยงต่อโรคหัวใจ ควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินความเสี่ยง

แพทย์อาจพิจารณาตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ หรือการตรวจอื่น ๆ ตามอาการและประวัติของแต่ละคน

อีกเรื่องที่ไม่ควรมองข้ามคือ การนอนกรนเสียงดัง สะดุ้งตื่นบ่อย หรือมีคนสังเกตว่าหยุดหายใจขณะหลับ เพราะอาจเกี่ยวข้องกับภาวะหยุดหายใจขณะหลับ ซึ่งเป็นอีกปัจจัยหนึ่งที่ควรได้รับการประเมิน โดยเฉพาะหากมีอาการร่วมกับโรคหัวใจหรือความผิดปกติอื่น ๆ

ในมุมมองของผู้เขียนเห็นว่า สิ่งที่น่ากลัวที่สุดไม่ใช่เพียงคำว่า “หัวใจวาย” หรือ “ไหลตาย” แต่คือการที่คนจำนวนไม่น้อยยังไม่รู้ว่า หัวใจวายกับหัวใจหยุดเต้นเป็นคนละเรื่องกัน

บางคนมีอาการแน่นหน้าอกแล้วคิดว่าเป็นเพียงกรดไหลย้อน บางคนใจสั่นหรือหน้ามืดแล้วคิดว่าแค่พักผ่อนน้อย ขณะที่บางครอบครัวอาจมีประวัติคนเสียชีวิตกะทันหัน แต่ไม่เคยนำข้อมูลเหล่านั้นไปบอกแพทย์

การดูแลหัวใจไม่ใช่เรื่องของคนป่วยเท่านั้น แต่เป็นเรื่องของทุกคนในครอบครัว เพราะหากเกิดเหตุฉุกเฉินขึ้นจริง คนที่อยู่ข้าง ๆ อาจเป็นคนแรกที่มีโอกาสช่วยชีวิตเราได้

และในทางกลับกัน เราเองก็อาจเป็นคนแรกที่ต้องช่วยชีวิตคนในครอบครัวเช่นกัน

สรุปง่าย ๆ “หัวใจวาย” มักเกี่ยวข้องกับเลือดไปเลี้ยงกล้ามเนื้อหัวใจไม่เพียงพอ ส่วน “ไหลตาย” มักใช้เรียกการเสียชีวิตฉับพลัน โดยอาจเกี่ยวข้องกับหัวใจเต้นผิดจังหวะรุนแรง ทั้งสองอย่างจึงไม่ใช่เรื่องเดียวกัน

แต่สิ่งที่เหมือนกันคือ อย่าประมาท

หากมีอาการเจ็บหรือแน่นหน้าอก หายใจลำบาก ใจสั่น หน้ามืด หรือเป็นลมผิดปกติ ควรได้รับการประเมินทางการแพทย์โดยเร็ว และหากพบคนหมดสติ ไม่ตอบสนอง และไม่หายใจตามปกติ ต้องรีบขอความช่วยเหลือ เริ่ม CPR และใช้ AED หากมี

เพราะเมื่อหัวใจหยุดเต้นขึ้นมาจริง ๆ ทุกนาทีมีความหมาย และบางครั้งความรู้เพียงเล็กน้อยของคนที่อยู่ตรงนั้น อาจเป็นสิ่งที่ช่วยให้ใครคนหนึ่งได้กลับไปกอดครอบครัวอีกครั้ง

หมายเหตุ: เนื้อหานี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้เบื้องต้น ไม่สามารถใช้แทนการวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้ หากสงสัยว่ากำลังเกิดภาวะหัวใจฉุกเฉิน ควรรีบขอความช่วยเหลือทางการแพทย์ทันที

แหล่งข้อมูล: กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข, คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล, American Heart Association, Mayo Clinic และ NHS