ทำไมบางคนถึงมีอาการเหมือนคนเมา ทั้งที่ไม่ได้แตะแอลกอฮอล์

ทำไมบางคนถึงมีอาการเหมือนคนเมา ทั้งที่ไม่ได้แตะแอลกอฮอล์

เคยมีคนถูกตรวจพบแอลกอฮอล์ในลมหายใจหรือในเลือด ทั้งที่ยืนยันว่าไม่ได้ดื่มเหล้า เบียร์ หรือเครื่องดื่มมึนเมาเลยหรือไม่? เรื่องนี้ฟังเหมือนข้อแก้ตัวในฉากสอบสวน แต่ในวงการแพทย์มีภาวะหนึ่งที่อธิบายเหตุการณ์ลักษณะนี้ได้ ภาวะนั้นเรียกว่า Auto-Brewery Syndrome หรือ ภาวะลำไส้หมักแอลกอฮอล์

ร่างกายของคนเรามีจุลินทรีย์อาศัยอยู่จำนวนมาก โดยเฉพาะในระบบทางเดินอาหาร จุลินทรีย์เหล่านี้ช่วยย่อยอาหารและมีบทบาทต่อสุขภาพหลายด้าน ปกติแล้วพวกมันไม่ได้สร้างแอลกอฮอล์ในระดับที่ทำให้คนมีอาการมึนเมา แต่ถ้ายีสต์หรือแบคทีเรียบางชนิดเพิ่มจำนวนมากผิดปกติ และได้รับน้ำตาลกับแป้งจากอาหารมากพอ จุลินทรีย์เหล่านั้นอาจเปลี่ยนคาร์โบไฮเดรตให้กลายเป็นเอทานอลผ่านกระบวนการหมัก

พูดให้เห็นภาพง่าย ๆ คือ อาหารจำพวกข้าว ขนมปัง เส้นก๋วยเตี๋ยว น้ำหวาน ขนม และผลไม้หวาน อาจกลายเป็นวัตถุดิบให้จุลินทรีย์บางกลุ่มหมักในลำไส้ เมื่อผลิตเอทานอลออกมาเร็วและมากกว่าที่ตับจะกำจัดได้ทัน แอลกอฮอล์ก็อาจเข้าสู่กระแสเลือด ทำให้เกิดอาการคล้ายคนดื่มสุรา ทั้งที่เจ้าตัวไม่ได้ยกแก้วขึ้นดื่มแม้แต่ครั้งเดียว

อาการของภาวะนี้ไม่ได้มีแค่ความรู้สึกมึน ๆ เท่านั้น บางคนพูดไม่ชัด เดินเซ ทรงตัวไม่ดี ง่วงผิดปกติ สมาธิลดลง ความจำขาดช่วง คลื่นไส้ หน้าแดง อารมณ์เปลี่ยน หรือรู้สึกเหมือนมีหมอกในหัว บางรายมีลมหายใจคล้ายกลิ่นแอลกอฮอล์หรือกลิ่นหมักร่วมด้วย

อาการอาจเกิดหลังรับประทานอาหารที่มีคาร์โบไฮเดรตสูง และอาจรุนแรงขึ้นในช่วงที่ร่างกายพักผ่อนน้อยหรือระบบทางเดินอาหารเสียสมดุล

ปัจจัยที่เกี่ยวข้องยังอยู่ระหว่างการศึกษา เพราะภาวะนี้พบไม่บ่อยและผู้ป่วยแต่ละรายมีพื้นฐานสุขภาพต่างกัน รายงานทางการแพทย์พบความเกี่ยวข้องกับการใช้ยาปฏิชีวนะเป็นเวลานาน โรคเบาหวาน โรคลำไส้บางชนิด การผ่าตัดระบบทางเดินอาหาร ภาวะลำไส้สั้น การเคลื่อนไหวของกระเพาะอาหารผิดปกติ ภูมิคุ้มกันอ่อนแอ และความไม่สมดุลของจุลินทรีย์ในลำไส้

การใช้ยาปฏิชีวนะอาจลดแบคทีเรียบางกลุ่มลง เปิดพื้นที่ให้ยีสต์หรือจุลินทรีย์ที่สร้างเอทานอลเพิ่มจำนวนได้ง่ายขึ้น

เชื้อที่พบในรายงานไม่ได้มีเพียงชนิดเดียว บางรายพบยีสต์ Saccharomyces cerevisiae ซึ่งเป็นยีสต์ที่ใช้ในกระบวนการทำขนมปังและเครื่องดื่มหมัก บางรายพบเชื้อในกลุ่ม Candida หรือแบคทีเรียบางชนิด เช่น Klebsiella pneumoniae จึงไม่มีสูตรตายตัวว่าเชื้อชนิดใดเป็นต้นเหตุในผู้ป่วยทุกคน

การตรวจหาเชื้อและประเมินระบบทางเดินอาหารจึงต้องอาศัยแพทย์ ไม่ควรซื้อยาฆ่าเชื้อหรือยาต้านเชื้อมารับประทานเอง

การวินิจฉัยภาวะนี้ไม่ใช่แค่เป่าเครื่องตรวจแล้วพบตัวเลขสูง จากนั้นจบเรื่อง แพทย์ต้องซักประวัติการรับประทานอาหาร ยาที่ใช้ โรคประจำตัว และยืนยันว่าผู้ป่วยไม่ได้ดื่มแอลกอฮอล์จริง

อาจตรวจระดับแอลกอฮอล์ในเลือดหรือลมหายใจซ้ำหลายช่วงเวลา รวมถึงสังเกตการเปลี่ยนแปลงหลังรับประทานคาร์โบไฮเดรตในสถานพยาบาล การตรวจอุจจาระหรือเพาะเชื้ออาจช่วยค้นหายีสต์และแบคทีเรียที่มีจำนวนมากผิดปกติ ส่วนผู้ป่วยบางรายอาจต้องตรวจเพิ่มเติมเพื่อหาความผิดปกติของกระเพาะอาหารหรือลำไส้

เหตุผลที่ต้องตรวจอย่างรอบคอบเพราะอาการคล้ายคนเมาเกิดได้จากหลายสาเหตุ เช่น น้ำตาลในเลือดต่ำ โรคทางสมอง โรคตับ ภาวะติดเชื้อ ผลข้างเคียงจากยา การได้รับสารพิษ หรือการดื่มแอลกอฮอล์โดยไม่รู้ตัว แพทย์จึงต้องแยกโรคเหล่านี้ออกก่อน

หากมีอาการพูดไม่ชัด เดินเซ สับสน หมดสติ หายใจผิดปกติ หรือชัก ควรไปห้องฉุกเฉินทันที ไม่ควรรอดูอาการเองและไม่ควรขับรถไปโรงพยาบาล

แนวทางรักษาขึ้นอยู่กับสาเหตุและเชื้อที่ตรวจพบ แพทย์อาจให้ยาต้านเชื้อราหรือยาปฏิชีวนะในกรณีที่เหมาะสม พร้อมติดตามระดับแอลกอฮอล์และอาการอย่างใกล้ชิด

หลายรายต้องลดอาหารที่มีน้ำตาลและแป้งขัดสีในช่วงรักษา เพื่อไม่เติมวัตถุดิบให้จุลินทรีย์หมักต่อ แต่การลดคาร์โบไฮเดรตไม่ควรทำแบบหักโหม โดยเฉพาะผู้ที่เป็นเบาหวาน ตั้งครรภ์ เด็ก ผู้สูงอายุ หรือมีโรคประจำตัว ควรให้แพทย์หรือนักกำหนดอาหารช่วยวางแผน

บางคนอาการดีขึ้นหลังรักษาการติดเชื้อและปรับอาหาร ขณะที่บางรายกลับมาเป็นซ้ำได้ หากยังมีปัจจัยกระตุ้นหรือจุลินทรีย์ในลำไส้เสียสมดุล

การกินยาครบตามแพทย์สั่ง จดบันทึกว่าอาการเกิดหลังอาหารชนิดใด หลีกเลี่ยงเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ และมาตรวจติดตามตามนัดช่วยให้ประเมินแนวโน้มได้ชัดขึ้น โปรไบโอติกหรือการรักษาเฉพาะทางบางอย่างอาจถูกนำมาพิจารณาในบางกรณี แต่ไม่ควรใช้แทนการตรวจหาสาเหตุ

เรื่องที่ต้องระวังเป็นพิเศษคือการขับรถและการทำงานกับเครื่องจักร หากมีอาการมึนงง เดินไม่ตรง หรือผลตรวจแอลกอฮอล์สูง แม้ไม่ได้ดื่ม ก็ยังไม่ปลอดภัยที่จะขับรถ

ภาวะนี้อาจทำให้เจ้าตัวรู้สึกสับสนและอธิบายสถานการณ์ได้ยาก การเก็บเอกสารผลตรวจ ประวัติการรักษา และคำวินิจฉัยจากแพทย์จึงมีประโยชน์ หากต้องอธิบายเหตุการณ์ต่อสถานพยาบาล นายจ้าง หรือเจ้าหน้าที่ตามกฎหมาย ทั้งหมดควรยึดหลักฐานทางการแพทย์ ไม่ใช่การคาดเดาจากอาการเพียงอย่างเดียว

Auto-Brewery Syndrome เป็นภาวะที่มีรายงานทางการแพทย์จริง แต่พบได้น้อยมาก และไม่ควรใช้เป็นคำอธิบายครอบจักรวาลสำหรับทุกคนที่มีอาการมึนเมาหรือเป่าแอลกอฮอล์แล้วขึ้น

หากสงสัยว่าตัวเองมีอาการลักษณะนี้ ควรพบอายุรแพทย์หรือแพทย์ด้านระบบทางเดินอาหาร พร้อมเล่ารายละเอียดให้ครบว่าอาการเกิดเวลาใด กินอาหารอะไร ใช้ยาอะไร และเคยตรวจพบแอลกอฮอล์ในระดับเท่าไร การตรวจเป็นขั้นตอนจะช่วยแยกภาวะหายากนี้ออกจากโรคอื่น และนำไปสู่การรักษาที่ตรงจุดกว่าเดิม

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัยโรคหรือคำสั่งใช้ยา ผู้ที่มีอาการมึนเมาเฉียบพลัน สับสน หายใจช้า หมดสติ หรือมีผลตรวจแอลกอฮอล์สูงโดยไม่ทราบสาเหตุ ควรเข้ารับการตรวจฉุกเฉินทันที