ไม้ขีดไฟทำจากไม้อะไร ใช้มาตั้งนาน เพิ่งรู้ว่าต้องเลือกไม้กันขนาดนี้

ไม้ขีดไฟทำจากไม้อะไร? ใช้มาตั้งนาน เพิ่งรู้ว่าต้องเลือกไม้กันขนาดนี้

เคยหยิบไม้ขีดขึ้นมาจุดเตา จุดเทียน หรือจุดธูป แล้วสงสัยไหมว่า ก้านไม้เล็ก ๆ ที่อยู่ในมือเรานั้นทำจากต้นไม้อะไร?

คำตอบอาจไม่ใช่ชื่อไม้เพียงชนิดเดียวอย่างที่คิด

เพราะในแต่ละประเทศและแต่ละยุคมีการเลือกใช้ไม้แตกต่างกัน แต่สิ่งที่เหมือนกันคือ ไม้สำหรับทำก้านไม้ขีดต้องมีคุณสมบัติเหมาะสมมากกว่าการเป็น “ไม้ที่ติดไฟได้”

แล้วก้านไม้ขีดไฟทำจากไม้อะไร?

ถ้าพูดถึงไม้ขีดคุณภาพสูงในอุตสาหกรรมสมัยใหม่ ไม้แอสเพน (Aspen) ถือเป็นไม้สำคัญชนิดหนึ่ง

ข้อมูลจาก Swedish Match Industries ระบุว่าไม้ขีดของสวีเดนผลิตจาก Aspen โดยเฉพาะ และให้เหตุผลว่าไม้ชนิดนี้มีคุณสมบัติหลายอย่างเหมาะกับการทำก้านไม้ขีด ทั้งสีขาว ไม่มีกลิ่น ลายไม้ตรง แปรรูปง่าย และมีรูพรุนที่ช่วยให้ดูดซึมพาราฟินได้เหมาะสม

กระบวนการผลิตไม่ได้เอาท่อนไม้มาตัดเป็นแท่งเล็ก ๆ ตรง ๆ แต่สามารถนำท่อนไม้มาปอกออกเป็นแผ่นบาง ๆ ก่อน แล้วจึงตัดแผ่นไม้นั้นออกเป็นก้านเล็ก ๆ สำหรับทำไม้ขีด

พูดง่าย ๆ คือ ก้านไม้ขีดที่เราเห็นเล็กนิดเดียว ผ่านการเตรียมเนื้อไม้มาก่อนแล้ว

แล้วไม้ขีดในไทยใช้ไม้ชนิดเดียวกันหรือเปล่า?

ตรงนี้น่าสนใจ เพราะข้อมูลจากแหล่งไทยไม่ได้ระบุว่าต้องเป็น Aspen เพียงชนิดเดียว

เอกสารและบทความเกี่ยวกับไม้ขีดไฟในประเทศไทยระบุว่า ไม้ที่ใช้ทำก้านไม้ขีดควรเป็นไม้สีอ่อน ไม่มีกลิ่น และไม่แข็งหรืออ่อนจนเกินไป โดยมีการกล่าวถึงไม้หลายชนิด เช่น มะยมป่า มะกอก อ้อยช้าง และปออกแตก

กรมศิลปากรก็ให้ข้อมูลในแนวทางเดียวกันว่า ไม้เป็นวัสดุที่เหมาะกับการทำก้านไม้ขีด และต้องมีคุณสมบัติที่เหมาะสมกับการผลิต ไม่ใช่หยิบไม้ชนิดไหนมาทำก็ได้

ดังนั้น ถ้าถามว่า

“ไม้ขีดไฟต้องทำจากไม้ชนิดเดียวทั่วโลกไหม?”

คำตอบคือ ไม่ใช่

แต่ถ้าถามว่า

“ไม้ชนิดหนึ่งที่มีชื่อเสียงมากในอุตสาหกรรมไม้ขีดคืออะไร?”

คำตอบที่ชัดเจนคือ Aspen หรือไม้แอสเพน

ทำไมต้องเป็นไม้เนื้ออ่อน?

เหตุผลไม่ได้มีแค่เรื่องการติดไฟ

ก้านไม้ขีดต้องถูกทำให้บางและมีขนาดเล็กมาก จึงต้องเป็นไม้ที่ แปรรูปง่ายและสามารถคงรูปเป็นก้านเล็ก ๆ ได้

ถ้าไม้แข็งเกินไป การแปรรูปให้เป็นก้านเล็กอาจทำได้ยาก ขณะเดียวกันถ้าไม้อ่อนเกินไป ก้านก็อาจไม่แข็งแรงพอสำหรับการใช้งาน

อีกเรื่องที่สำคัญคือการส่งผ่านไฟ

ข้อมูลเกี่ยวกับการผลิตไม้ขีดระบุว่าก้านไม้จะได้รับการเตรียมด้วยสารอย่าง monoammonium phosphate และมีการใช้พาราฟินในกระบวนการ เพื่อช่วยให้ก้านสามารถรับและส่งต่อการเผาไหม้จากบริเวณหัวไม้ขีดได้

นี่จึงเป็นเหตุผลว่า ไม้สำหรับทำไม้ขีดต้องมีคุณสมบัติพอดีหลายอย่างพร้อมกัน

ไม่แข็งเกินไป
ไม่อ่อนเกินไป
ไม่มีกลิ่นรบกวน
แปรรูปง่าย
และเหมาะกับกระบวนการผลิต

แล้วทำไมก้านไม้ถึงติดไฟได้ ทั้งที่หัวไม้ขีดอยู่แค่ปลายเดียว?

จริง ๆ แล้วตัวก้านไม้ไม่ได้เป็นส่วนที่ทำให้เกิดประกายไฟตั้งแต่แรก

เมื่อเราเอาหัวไม้ขีดไปขีดกับด้านข้างกล่อง แรงเสียดทานจะทำให้เกิดความร้อนและทำให้สารที่อยู่บริเวณหัวไม้ขีดทำปฏิกิริยากับสารบนแถบสำหรับขีด

สำหรับไม้ขีดนิรภัยทั่วไป หัวไม้ขีดกับสารบนแถบขีดจะถูกแยกออกจากกัน และเมื่อขีดถูกต้องจึงเกิดการจุดติด

จากนั้นเปลวไฟจึงลามเข้าสู่ก้านไม้ที่ผ่านการเตรียมไว้

เพราะฉะนั้น ไม้ขีดไฟหนึ่งก้านจึงไม่ได้เป็นเพียง “เศษไม้กับสารเคมี” อย่างที่มองเห็นด้วยตา แต่เป็นการเลือกวัสดุและออกแบบกระบวนการผลิตให้แต่ละส่วนทำงานต่อกัน

จากต้นไม้กลายเป็นไม้ขีดหนึ่งก้าน

ลองนึกภาพเส้นทางง่าย ๆ ของมัน

ต้นไม้ → ท่อนไม้ → แผ่นไม้บาง → ตัดเป็นก้านเล็ก ๆ → เตรียมก้าน → เคลือบ/ชุบ → ใส่หัวไม้ขีด → บรรจุกล่อง

ในโรงงานไม้ขีดสมัยใหม่ กระบวนการเหล่านี้ทำด้วยเครื่องจักรจำนวนมาก เพราะต้องควบคุมขนาดและคุณภาพของก้านให้สม่ำเสมอ

ข้อมูลจาก Swedish Match ระบุว่าในโรงงานของบริษัท ท่อนไม้ Aspen จะถูกลอกเปลือก ตัดเป็นท่อน แล้วปอกเป็นแผ่นบาง ก่อนนำไปตัดเป็นก้านไม้ขีด

ดังนั้นก้านเล็ก ๆ ที่เราหยิบออกจากกล่องจึงเป็นผลลัพธ์สุดท้ายของกระบวนการผลิตที่ค่อนข้างละเอียด

ไม้ขีดไฟหนึ่งก้านจึงไม่ใช่แค่ “ไม้ธรรมดา”

สิ่งที่น่าสนใจที่สุดของเรื่องนี้อาจไม่ใช่ชื่อของต้นไม้ด้วยซ้ำ

แต่คือ ไม้ที่ดูธรรมดามาก ๆ ต้องมีคุณสมบัติเฉพาะจึงจะเหมาะกับการทำไม้ขีด

ในบางประเทศ Aspen เป็นไม้สำคัญของอุตสาหกรรมไม้ขีด ขณะที่ข้อมูลเกี่ยวกับการผลิตไม้ขีดในไทยพบการใช้ไม้เนื้ออ่อนหลายชนิด เช่น มะยมป่า มะกอก และอ้อยช้าง

เพราะฉะนั้น ครั้งต่อไปที่หยิบไม้ขีดขึ้นมาหนึ่งก้าน อาจลองมองมันอีกครั้ง

ก้านเล็ก ๆ ที่ดูเหมือนไม่มีอะไรพิเศษนั้น แท้จริงแล้วเริ่มต้นจาก การเลือกชนิดไม้ที่เหมาะสม ก่อนจะผ่านทั้งกระบวนการแปรรูปและการเตรียมสารต่าง ๆ จนกลายเป็นสิ่งของที่เราคุ้นเคย

ของใช้เล็ก ๆ ที่เราอาจใช้มานานหลายสิบปี จึงมีเรื่องราวเบื้องหลังมากกว่าที่คิด