รู้จัก “วัดพระแก้ววังหน้า” ก่อนเปิดให้ชมฟรี ย้อนรอยวัดสำคัญแห่งวังหน้า

จากโบราณสถานสำคัญที่ปกติเปิดให้ชมได้เพียงภายนอก วัดบวรสถานสุทธาวาส หรือ “วัดพระแก้ววังหน้า” กำลังเปิดโอกาสให้ประชาชนได้เข้าไปสัมผัสความงดงามภายในอย่างใกล้ชิดอีกครั้ง โดยกรมศิลปากรเปิดให้เข้าชม โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย ตั้งแต่วันที่ 17 สิงหาคม – 20 กันยายน 2569 เวลา 09.00–16.00 น. พร้อมจัดนำชมภายในพระอุโบสถวันละ 2 รอบ เวลา 13.00 น. และ 15.00 น.

การเปิดครั้งนี้เป็นส่วนหนึ่งของกิจกรรม “รากนครา มรรคาแห่งรัตนโกสินทร์” ที่ต้องการเชื่อมโยงแหล่งประวัติศาสตร์รอบเกาะรัตนโกสินทร์ และชวนประชาชนกลับมาทำความรู้จักมรดกทางศิลปวัฒนธรรมของไทย วัดพระแก้ววังหน้าจึงเป็นโอกาสพิเศษที่จะได้ชมทั้งสถาปัตยกรรมและจิตรกรรมฝาผนังอันทรงคุณค่าที่โดยปกติไม่ได้เปิดให้เข้าชมภายในอย่างเสรี

ประวัติวัดพระแก้ววังหน้า หรือวัดบวรสถานสุทธาวาส

ท่ามกลางพื้นที่ประวัติศาสตร์ของ พระราชวังบวรสถานมงคล หรือ “วังหน้า” ยังมีโบราณสถานสำคัญแห่งหนึ่งที่คนทั่วไปอาจคุ้นชื่อ แต่ไม่ค่อยรู้จักเรื่องราว นั่นคือ วัดบวรสถานสุทธาวาส หรือวัดพระแก้ววังหน้า วัดแห่งนี้ตั้งอยู่บริเวณพระราชฐานชั้นนอกด้านทิศเหนือของวังหน้า และมีสถานะเป็นวัดประจำพระราชวังบวรสถานมงคล เช่นเดียวกับวัดพระศรีรัตนศาสดารามที่เป็นวัดประจำพระบรมมหาราชวัง จึงเป็นที่มาของชื่อเรียกอย่างสามัญว่า “วัดพระแก้ววังหน้า”

เดิมพื้นที่แห่งนี้เคยเป็นพระราชอุทยาน และในสมัยรัชกาลที่ 1 สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาทโปรดให้สร้างเป็น วัดหลวงชี สำหรับนักนางแม้น มารดาของนักองอีและนักองเภา พระสนม ใช้เป็นสถานที่จำศีลภาวนา ต่อมาเมื่อถึงสมัยรัชกาลที่ 2 ไม่มีหลวงชีดูแลวัด จึงมีการรื้อกุฏิและปรับพื้นที่เป็นสวนเลี้ยงกระต่าย

กระทั่งสมัยรัชกาลที่ 3 สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาศักดิพลเสพมีพระราชศรัทธา จึงทรงอุทิศพื้นที่สวนกระต่ายเพื่อสร้างพระอารามขึ้นใหม่ให้เป็นวัดในวังหน้า แต่การก่อสร้างยังไม่ทันแล้วเสร็จก็เสด็จทิวงคต ต่อมาพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัวและพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงดำเนินการก่อสร้างต่อ จนแล้วเสร็จในรัชกาลที่ 4 และพระราชทานนามว่า “วัดบวรสถานสุทธาวาส”

ความน่าสนใจของวัดแห่งนี้ยังอยู่ที่สถาปัตยกรรมของพระอุโบสถ ซึ่งมีลักษณะเป็นอาคารทรงไทยก่ออิฐถือปูน หลังคาจตุรมุขซ้อนสองชั้น ประดับตกแต่งอย่างประณีต ภายในประดิษฐานพระพุทธรูปยืนปางห้ามสมุทร และมีจิตรกรรมฝาผนังเกี่ยวกับ ตำนานพระพุทธสิหิงค์และอดีตพระพุทธเจ้า 28 พระองค์ รวมถึงภาพเทพเจ้าฮินดูบริเวณบานประตูและหน้าต่าง

ความสำคัญของวัดบวรสถานสุทธาวาส

วัดบวรสถานสุทธาวาสมีความสำคัญมากกว่าการเป็นโบราณสถานทางศาสนา เพราะเป็น หลักฐานสำคัญที่สะท้อนบทบาทและความสำคัญของพระราชวังบวรสถานมงคลในประวัติศาสตร์กรุงรัตนโกสินทร์ การมีวัดประจำวังหน้าแสดงให้เห็นถึงคติการสร้างวัดภายในเขตพระราชวัง ซึ่งมีลักษณะใกล้เคียงกับวัดพระศรีรัตนศาสดารามในพระบรมมหาราชวัง และเนื่องจากเป็นวัดในพระราชวัง จึงไม่มีพระภิกษุจำพรรษาเช่นเดียวกัน

อีกช่วงเวลาที่ทำให้วัดแห่งนี้มีความสำคัญคือภายหลังการยกเลิกตำแหน่งวังหน้าในรัชกาลที่ 5 วัดเริ่มถูกทิ้งร้างและทรุดโทรมลง พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวจึงโปรดให้รื้ออาคารต่าง ๆ เหลือไว้เพียงพระอุโบสถ และต่อมาใน พ.ศ. 2443 ได้มีการซ่อมแปลงพระอุโบสถเป็นพระเมรุพิมาน เพื่อใช้เป็นสถานที่ตั้งพระศพของสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ รวมถึงเจ้านายอีกหลายพระองค์

ปัจจุบัน แม้พื้นที่โดยรอบจะเปลี่ยนแปลงไปตามกาลเวลา แต่พระอุโบสถของวัดบวรสถานสุทธาวาสยังคงเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่เชื่อมโยง พระราชวัง ศาสนา ศิลปกรรม และประวัติศาสตร์นาฏศิลป์ไทย เข้าไว้ด้วยกัน อีกทั้งพื้นที่ปัจจุบันยังเกี่ยวข้องกับสถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์ และใช้ประกอบพิธีสำคัญของศิลปินด้านนาฏศิลป์และดุริยางคศิลป์ ทำให้วัดแห่งนี้ไม่ได้เป็นเพียง “วัดเก่าในวังหน้า” แต่เป็นพื้นที่ที่มรดกทางประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมของไทยยังคงดำรงอยู่จนถึงปัจจุบัน

ภานในวัดพระแก้ววังหน้าหรือวัดบวรสถานสุทธาวาส

ภาพจาก: https://www.facebook.com/Aj.ton.Yothin/posts