4 ผลไม้ไทยที่คนรุ่นใหม่อาจไม่คุ้นชื่อ แต่แต่ละชนิดมีเรื่องราวไม่ธรรมดา

ประเทศไทยไม่ได้มีเพียงมะม่วง ทุเรียน หรือมังคุดเท่านั้น เพราะตามผืนป่าและเรื่องราวการเกษตรของไทย ยังมีผลไม้พื้นถิ่นอีกหลายชนิดที่คนรุ่นใหม่อาจไม่คุ้นชื่อ บางชนิดเป็นผลไม้ป่า บางชนิดมีชื่อเรียกแตกต่างกันไปตามท้องถิ่น และบางชื่อผูกพันกับประวัติศาสตร์การเกษตรไทยโดยตรง

นี่คือ 4 ผลไม้ชื่อแปลกที่แต่ละชนิดมีเรื่องราวน่าสนใจไม่แพ้กัน

1. ลูกคุย ผลไม้จากเถาวัลย์ที่เต็มไปด้วยยางสีขาว

ลูกคุย มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Willughbeia edulis เป็นไม้เถาเนื้อแข็งขนาดใหญ่ที่สามารถเลื้อยพาดไปตามต้นไม้อื่น จุดเด่นคือส่วนต่าง ๆ ของต้นมีน้ำยางสีขาวขุ่น ส่วนผลมีเปลือกค่อนข้างหนา เมื่ออ่อนเป็นสีเขียวและเมื่อสุกจะเปลี่ยนเป็นสีเหลืองถึงสีส้ม

ผลไม้ชนิดนี้มีชื่อเรียกแตกต่างกันในแต่ละพื้นที่ และยังพบเป็นผลไม้พื้นบ้านในบางชุมชน สิ่งที่ทำให้ลูกคุยน่าสนใจคือรูปลักษณ์ที่ไม่เหมือนผลไม้ตามตลาดทั่วไป รวมถึงลักษณะของต้นที่เป็นเถาวัลย์ขนาดใหญ่ ไม่ใช่ไม้ผลทรงพุ่มอย่างที่หลายคนอาจจินตนาการ

ชื่อของมันจึงอาจฟังแปลกสำหรับคนรุ่นใหม่ แต่ในชุมชนที่ยังมีพืชชนิดนี้ขึ้นอยู่ ลูกคุยยังเป็นหนึ่งในผลไม้จากป่าที่ผู้คนรู้จักและนำมาใช้ประโยชน์

2. หมากผีผ่วน ผลไม้ป่าที่หนึ่งพวงมีผลเล็ก ๆ จำนวนมาก

ชื่อ หมากผีผ่วน ฟังดูชวนสงสัยไม่น้อย แต่แท้จริงแล้วเป็นชื่อท้องถิ่นหนึ่งของพืช Uvaria rufa ในวงศ์กระดังงา หรือ Annonaceae โดยยังมีชื่ออื่นอีกมาก เช่น พีพวนน้อย นมควาย นมแมวป่า และตีนตั่งเครือ

ต้นเป็นไม้เถาเลื้อย ผลมีลักษณะรูปรีแกมรูปไข่และขึ้นรวมกันหลายผล โดยข้อมูลจากฐานข้อมูลความหลากหลายทางชีวภาพของประเทศไทยระบุว่า แต่ละช่ออาจมีประมาณ 4–20 ผล และในผลมีเมล็ดหลายเมล็ด พืชชนิดนี้มีบันทึกการใช้ประโยชน์ทั้งด้านอาหารและสมุนไพร

สิ่งที่น่าสนใจอีกอย่างคือชื่อเรียกที่แตกต่างกันมากในแต่ละพื้นที่ สะท้อนให้เห็นว่าพืชป่าชนิดเดียวกันอาจมีความผูกพันกับวิถีชีวิตของชุมชนหลายภูมิภาค แต่ถูกจดจำด้วยชื่อที่ไม่เหมือนกัน

3. กัดลิ้น หรือลำไยป่า ผลไม้ชื่อแปลกที่มีอยู่จริง

ผลไม้ชนิดที่สามควรเรียกว่า กัดลิ้น มากกว่า “คันลิ้น” โดยมีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Walsura trichostemon และยังมีชื่อพื้นเมืองอื่น เช่น ขี้อ้าย มะค่าลิ้น ลำไยป่า และแก้วลาว

กัดลิ้นเป็นไม้ต้นขนาดเล็ก สูงประมาณ 5–12 เมตร ผลมีลักษณะกลม เมื่อสุกเป็นสีเหลืองและมีเมล็ดหนึ่งเมล็ด จึงแตกต่างจากลูกคุยและหมากผีผ่วนที่เป็นไม้เถาอย่างชัดเจน

เพียงแค่ชื่อ “กัดลิ้น” ก็เพียงพอจะทำให้หลายคนสงสัยว่าผลไม้ชนิดนี้หน้าตาเป็นอย่างไร และเป็นตัวอย่างที่ดีของชื่อพืชพื้นถิ่นที่อาจค่อย ๆ ห่างจากชีวิตประจำวันของคนเมือง แม้ตัวพืชยังมีข้อมูลทางพฤกษศาสตร์บันทึกไว้อย่างชัดเจน

4. แตงโมบางเบิด ชื่อที่ผูกกับประวัติศาสตร์เกษตรไทย

หากสามชนิดแรกพาเราเข้าไปสำรวจโลกของผลไม้พื้นถิ่นและพืชป่า แตงโมบางเบิด ก็พาเราเข้าสู่เรื่องราวอีกด้านหนึ่งของประวัติศาสตร์การเกษตรไทย

ชื่อแตงโมบางเบิดมีความเกี่ยวข้องกับ หม่อมเจ้าสิทธิพร กฤดากร และฟาร์มบางเบิด จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ระบุถึงพระองค์ในฐานะผู้บุกเบิกฟาร์มบางเบิดและการเกษตรสมัยใหม่ รวมถึงการปลูกแตงโมบางเบิดเพื่อจำหน่าย

ดังนั้น แตงโมบางเบิดจึงน่าสนใจไม่ใช่เพียงในฐานะชื่อของแตงโม แต่ยังเชื่อมโยงกับช่วงหนึ่งของการพัฒนาการเกษตรไทย เมื่อมีการทดลองพันธุ์พืช วิธีการผลิต และการจัดการฟาร์มในรูปแบบใหม่ที่บางเบิด

จากผลไม้พื้นถิ่น สู่ชื่อที่อาจไม่คุ้นหู

ผลไม้ทั้ง 4 ชนิดทำให้เห็นว่า ความหลากหลายของผลไม้ไทยไม่ได้อยู่เฉพาะในตลาดหรือสวนผลไม้เท่านั้น บางชนิดอยู่ในป่า บางชนิดมีชื่อแตกต่างกันไปตามท้องถิ่น ขณะที่บางชื่อกลายเป็นส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์การเกษตร

ลูกคุย หมากผีผ่วน กัดลิ้น และแตงโมบางเบิด อาจไม่ใช่ชื่อที่เราได้ยินกันทุกวัน แต่ยิ่งย้อนดูที่มาของแต่ละชื่อ ก็ยิ่งเห็นความเชื่อมโยงระหว่างพืช อาหาร ท้องถิ่น และความทรงจำของผู้คน

บางทีสิ่งที่น่าเสียดายที่สุด อาจไม่ใช่เพียงการไม่ได้ชิมผลไม้เหล่านี้ แต่คือวันที่ชื่อของพวกมันค่อย ๆ หายไปจากความทรงจำของคนรุ่นหลัง