โอมูอามูอากลับมาแล้วจริงหรือ ทำไมข่าวนี้จึงสับสนกับผู้มาเยือนดวงใหม่จากนอกระบบสุริยะ

ชื่อของโอมูอามูอากลับมาโผล่ในกระแสข่าวอวกาศอีกครั้ง พร้อมคำถามชวนขนลุกว่า วัตถุจากนอกระบบสุริยะดวงแรกที่มนุษย์เคยพบกำลังย้อนกลับมา และยังเปลี่ยนรูปร่างจนไม่เหมือนเดิมแล้วจริงหรือเปล่า ฟังดูเหมือนพล็อตหนังไซไฟ แต่เมื่อแยกคำว่าโอมูอามูอาออกจากวัตถุระหว่างดวงดาวดวงใหม่ เรื่องนี้จะเห็นชัดว่า มีการนำเหตุการณ์คนละชุดมาปะปนกัน

คำตอบสั้น ๆ คือ ยังไม่มีข้อมูลจากนาซาที่ยืนยันว่าโอมูอามูอากลับมา และตามเส้นทางการเคลื่อนที่ที่คำนวณได้ วัตถุดวงนี้ไม่ได้วนกลับเข้าระบบสุริยะด้วยซ้ำ สิ่งที่กลับมาให้กล้องโทรทรรศน์ติดตามได้ในช่วงหลังคือวัตถุอีกดวงหนึ่งชื่อ 3ไอ/แอตลาส ซึ่งเป็นผู้มาเยือนจากนอกระบบสุริยะรายที่สาม ไม่ใช่โอมูอามูอาดวงเดิม

โอมูอามูอา หรือชื่อทางการว่า 1ไอ/2017 ยู1 ถูกค้นพบในเดือนตุลาคม 2017 โดยระบบกล้องแพน-สตาร์สบนฮาวาย การคำนวณวงโคจรพบว่ามันเคลื่อนที่เร็วเกินกว่าจะเป็นวัตถุที่เกิดในระบบสุริยะแล้วถูกดวงอาทิตย์เหวี่ยงออกไปภายหลัง เส้นทางของมันเป็นวงโคจรแบบไฮเพอร์โบลา หมายถึงเส้นทางเปิดที่พุ่งผ่านเข้ามาแล้วเดินทางออกไป ไม่ได้ถูกแรงโน้มถ่วงของดวงอาทิตย์จับไว้ให้โคจรเป็นวงปิด

ตอนเข้าใกล้ดวงอาทิตย์ โอมูอามูอาเดินทางด้วยความเร็วประมาณ 87 กิโลเมตรต่อวินาที และผ่านใกล้โลกในระยะที่ยังห่างไกลมาก ไม่มีหลักฐานว่ามันเคยเข้าใกล้โลกจนเป็นภัย สิ่งที่ทำให้การค้นพบครั้งนี้พิเศษคือ นี่เป็นครั้งแรกที่มีการยืนยันว่าเทหวัตถุจากระบบดาวอื่นเดินทางผ่านละแวกบ้านของมนุษย์

คำว่ากลับมาจึงขัดกับหลักวงโคจรของวัตถุดวงนี้โดยตรง ถ้าเป็นดาวหางหรือดาวเคราะห์น้อยที่โคจรรอบดวงอาทิตย์แบบวงรี มันอาจหายไปไกลแล้ววกกลับมาได้ในอีกหลายปีหรือหลายพันปี แต่โอมูอามูอาไม่ได้อยู่ในประเภทนั้น การคำนวณเส้นทางระบุว่ามันกำลังออกจากระบบสุริยะ และจะไม่ถูกดวงอาทิตย์ดึงกลับมาอีก

นาซาอธิบายไว้ว่า โอมูอามูอากำลังมุ่งหน้าออกไปทางกลุ่มดาวม้าบิน และไม่สามารถกลับมาให้สังเกตซ้ำได้ในแบบวัตถุที่มีวงโคจรปิด ปัจจุบันนักดาราศาสตร์จึงไม่ได้มีภาพใหม่ที่แสดงว่าโอมูอามูอาเปลี่ยนรูปร่าง สิ่งที่เห็นตามเว็บไซต์หรือคลิปจำนวนมากมักเป็นภาพจำลองจากข้อมูลความสว่าง ไม่ใช่ภาพถ่ายระยะใกล้ของวัตถุจริง

รูปร่างที่คนจำได้ว่าเหมือนซิการ์ก็ต้องพูดอย่างระมัดระวัง เพราะกล้องโทรทรรศน์ไม่เคยถ่ายรายละเอียดพื้นผิวของมันได้โดยตรง นักดาราศาสตร์ใช้การเปลี่ยนแปลงของความสว่างมาช่วยอนุมานว่า วัตถุมีรูปร่างยืดยาวมากและกำลังหมุนแบบซับซ้อน สัดส่วนที่ถูกเสนอในงานวิเคราะห์บางชุดยาวกว่าความกว้างหลายเท่า แต่ยังไม่มีใครรู้แน่ชัดว่าพื้นผิวจริงหน้าตาเป็นอย่างไร

อีกจุดที่ทำให้โอมูอามูอากลายเป็นปริศนาคือ มันมีการเร่งความเร็วเล็กน้อยเกินกว่าที่แรงโน้มถ่วงเพียงอย่างเดียวจะอธิบายได้ แต่ไม่พบหางฝุ่นเด่นชัดแบบดาวหางทั่วไป คำอธิบายทางธรรมชาติที่ถูกเสนอคือการปล่อยก๊าซจากผิวหรือใต้ผิว ทำหน้าที่คล้ายแรงขับขนาดจิ๋ว งานวิจัยในวารสารเนเจอร์ปี 2023 เสนอว่า ไฮโดรเจนโมเลกุลที่ถูกกักอยู่ในน้ำแข็งและเกิดจากการได้รับรังสีระหว่างเดินทางในอวกาศ อาจถูกปล่อยออกเมื่อวัตถุได้รับความร้อนจากดวงอาทิตย์ กลไกนี้อธิบายแรงเร่งได้โดยไม่จำเป็นต้องสมมติว่าเป็นเครื่องจักรหรือยานอวกาศ

ส่วนที่ทำให้เกิดความสับสนรอบใหม่คือการค้นพบ 3ไอ/แอตลาสในปี 2025 มันถูกพบโดยกล้องสำรวจแอตลาสที่ได้รับทุนจากนาซาในประเทศชิลี และถูกจัดเป็นวัตถุระหว่างดวงดาวดวงที่สาม ต่อจากโอมูอามูอาในปี 2017 และดาวหาง 2ไอ/โบริซอฟในปี 2019

3ไอ/แอตลาสมีวงโคจรแบบไฮเพอร์โบลาเช่นกัน จึงไม่ได้วนกลับมาหาดวงอาทิตย์เป็นรอบ ๆ แต่ลักษณะทางกายภาพต่างจากโอมูอามูอาค่อนข้างชัด เพราะตรวจพบว่าเป็นดาวหางที่มีแกนเป็นน้ำแข็งและมีกลุ่มก๊าซกับฝุ่นล้อมรอบ หรือที่เรียกว่าโคมา มันเข้าใกล้ดวงอาทิตย์ที่สุดเมื่อปลายเดือนตุลาคม 2025 ในระยะประมาณ 1.4 หน่วยดาราศาสตร์ ซึ่งอยู่แถวนอกวงโคจรดาวอังคาร และไม่ได้เข้าใกล้โลกจนเป็นอันตราย

หลังผ่านบริเวณด้านหลังดวงอาทิตย์เมื่อมองจากโลก 3ไอ/แอตลาสกลับมาอยู่ในตำแหน่งที่กล้องภาคพื้นดินสังเกตได้อีกครั้ง เหตุการณ์นี้อาจถูกเล่ารวมกับชื่อโอมูอามูอา จนกลายเป็นประโยคว่า ผู้มาเยือนดวงเดิมกลับมา แต่รูปร่างเปลี่ยนไป ทั้งที่จริงคือวัตถุคนละดวงและเป็นการกลับมาเห็นอีกครั้งหลังถูกดวงอาทิตย์บัง ไม่ใช่การย้อนกลับของวงโคจร

ข้อมูลจากกล้องเจมส์ เว็บบ์ยังทำให้ 3ไอ/แอตลาสน่าสนใจขึ้น นักวิจัยตรวจพบองค์ประกอบของก๊าซหลายชนิด รวมถึงมีเทน และพบว่าสัดส่วนคาร์บอนไดออกไซด์สูงเมื่อเทียบกับดาวหางจำนวนมากในระบบสุริยะ ลักษณะเหล่านี้ช่วยให้ศึกษาว่าวัตถุจากระบบดาวอื่นก่อตัวในสภาพแวดล้อมแบบใด แต่คำว่าแปลกในทางดาราศาสตร์ไม่ได้แปลว่าสร้างโดยสิ่งมีชีวิตทรงภูมิปัญญาโดยอัตโนมัติ

เรื่องโอมูอามูอาจึงยังมีช่องว่างให้ค้นคว้าอีกมาก ทั้งองค์ประกอบจริง รูปร่างที่แน่นอน และกลไกการเร่งความเร็ว แต่ช่องว่างของข้อมูลไม่ควรถูกเติมด้วยคำยืนยันที่ยังไม่มีหลักฐาน สิ่งที่ยืนยันได้ในตอนนี้มีเพียงว่า โอมูอามูอาเป็นผู้มาเยือนจากนอกระบบสุริยะที่ผ่านเข้ามาครั้งเดียวแล้วกำลังเดินทางออกไป ส่วนวัตถุที่กลับมาเป็นข่าวในระยะหลังคือ 3ไอ/แอตลาส คนละดวง คนละช่วงเวลา และคนละหลักฐาน

ความน่าตื่นเต้นของเรื่องนี้ไม่จำเป็นต้องพึ่งคำว่าเอเลียนเลย แค่การได้เห็นเศษวัตถุจากระบบดาวอื่นเดินทางผ่านอวกาศระหว่างดวงดาว แล้วมีโอกาสตรวจวัดองค์ประกอบของมันจากระยะไกล ก็เพียงพอจะทำให้คำถามใหญ่ของมนุษย์ชัดขึ้นว่า ระบบดาวอื่นสร้างดาวหางและเศษดาวเคราะห์หน้าตาแตกต่างจากบ้านของเราแค่ไหน