ไม้ป่าไทยที่ “เชื้อรา” ทำให้แพงขึ้นจากต้นไม้ธรรมดาสู่ไม้หอมระดับโลก

ในป่าไทยมีต้นไม้อยู่ชนิดหนึ่งที่ดูแทบไม่ต่างจากต้นไม้ทั่วไป

แต่ภายในลำต้นอาจซ่อนของล้ำค่าที่นักปรุงน้ำหอมและคนรักเครื่องหอมตามหากันทั่วโลก

ต้นนั้นคือ “กฤษณา” (Aquilaria crassna) ไม้พื้นถิ่นที่พบในป่าดิบแล้งและป่าดิบชื้นของไทย โดยเฉพาะแถบเขาใหญ่ ปราจีนบุรี นครนายก และพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงใต้

 🍃 ต้นไม้ธรรมดา แต่เนื้อไม้ข้างในไม่ธรรมดา

กฤษณาที่มีสุขภาพดีไม่ได้มีเนื้อไม้สีเข้มหรือกลิ่นหอมจัด เนื้อไม้ตามธรรมชาติมีสีค่อนข้างอ่อน สิ่งที่ทำให้ราคาพุ่งขึ้นมาคือ เรซินหอมที่สะสมอยู่ในเนื้อไม้

เมื่อกิ่งหรือลำต้นได้รับบาดเจ็บจากการหัก การเจาะ การถูกแมลงรบกวน หรือการติดเชื้อ ต้นกฤษณาจะตอบสนองด้วยการสร้างสารป้องกันตัวขึ้นรอบบริเวณนั้น เมื่อสะสมมากขึ้น เนื้อไม้บริเวณดังกล่าวจะเปลี่ยนเป็นสีเข้มและมีกลิ่นหอม เรียกว่า “ไม้กฤษณา” หรือ agarwood

🦠เชื้อราเข้ามาเกี่ยวข้องตรงไหน?

จุดนี้เองที่ทำให้กฤษณาน่าสนใจมาก เพราะ เชื้อราและจุลินทรีย์สามารถเป็นตัวกระตุ้นให้ต้นไม้สร้างเรซิน ได้ งานวิจัยพบเชื้อราหลายสกุลที่เกี่ยวข้องกับการเกิดกฤษณา แต่ชนิดของเชื้อราที่พบแตกต่างกันไปตามชนิดต้นไม้และพื้นที่

งานวิจัยในประเทศไทยโดยนักวิจัยจากกรมป่าไม้และมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ซึ่งศึกษาต้นกฤษณาที่เขาใหญ่และพื้นที่อื่น ๆ พบว่า การเกิดสารกฤษณาไม่ได้ผูกกับเชื้อราชนิดใดชนิดหนึ่งโดยตรง แต่เกี่ยวข้องกับ ปฏิกิริยาของต้นไม้ต่อบาดแผลและสิ่งกระตุ้นหลายรูปแบบ

💰 ทำไมไม้ส่วนนี้ถึงแพงนัก?

เพราะกฤษณาที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติมีความหายากมาก ต้นกฤษณาหนึ่งต้นไม่ได้มีเนื้อหอมเต็มทั้งลำต้น และต้นไม้ที่ดูใหญ่ก็ไม่ได้รับประกันว่าจะมีเรซินสะสมอยู่มาก

เนื้อไม้ที่มีเรซินเข้มข้นจึงถูกนำไปใช้ทำ ธูป เครื่องหอม น้ำมันหอมระเหย และน้ำหอมระดับพรีเมียม กลิ่นของกฤษณามีความซับซ้อนจนได้รับความนิยมในหลายวัฒนธรรม ทั้งเอเชีย ตะวันออกกลาง และญี่ปุ่น

งานวิจัยด้านวิทยาศาสตร์ยังระบุว่า agarwood เป็นหนึ่งในไม้ที่มีมูลค่าสูงที่สุดในโลก และความหอมเกิดจากสารประกอบหลายกลุ่ม เช่น เทอร์พีนอยด์และโครโมน ซึ่งก่อตัวขึ้นสัมพันธ์กับการบาดเจ็บและการเข้ามาของจุลินทรีย์

🌿 ของแพงที่เกิดจาก “แผล” ของต้นไม้

เรื่องของกฤษณาจึงน่าทึ่งตรงที่ ต้นไม้ต้องเจ็บก่อนจึงสร้างของล้ำค่า ยิ่งบริเวณใดมีเรซินสะสมมาก เนื้อไม้ก็ยิ่งเข้มและมีกลิ่นหอมมากขึ้น

แต่ความต้องการสูงก็สร้างแรงกดดันต่อกฤษณาป่า เพราะการลักลอบตัดต้นไม้เพื่อค้นหาเนื้อไม้หอมเป็นภัยสำคัญต่อประชากรตามธรรมชาติ กฤษณาหลายชนิดจึงอยู่ภายใต้การควบคุมการค้าระหว่างประเทศของ CITES