ไม่ใช่ภาคเหนือ! จังหวัดนี้เคยหนาวจัดจนตัวเลขทำเอาคนไทยต้องตะลึง

เมื่อครู่นี้ ผู้เขียนได้อ่านข้อมูลเกี่ยวกับสถิติอุณหภูมิต่ำสุดของประเทศไทยแล้วรู้สึกสะดุดใจไม่น้อย เพราะหากถามคนทั่วไปว่า “จังหวัดไหนหนาวที่สุดในประเทศไทย” คำตอบที่ได้คงหนีไม่พ้นจังหวัดทางภาคเหนือ ไม่ว่าจะเป็นเชียงใหม่ เชียงราย หรือตาก
แต่ความจริงกลับมีเรื่องให้ต้องแปลกใจ เพราะจังหวัดที่เคยมีตัวเลขอุณหภูมิต่ำสุดอย่างน่าทึ่ง กลับอยู่ใน ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และจังหวัดนั้นก็คือ สกลนคร

ข้อมูลสถิติของกรมอุตุนิยมวิทยาระบุว่า เมื่อวันที่ 2 มกราคม พ.ศ. 2517 สถานีอากาศเกษตรสกลนคร จังหวัดสกลนคร เคยตรวจวัดอุณหภูมิได้ต่ำถึง -1.4 องศาเซลเซียส
ตัวเลขนี้ไม่ใช่เพียง “หนาวมาก” แต่หมายถึงอุณหภูมิที่ ต่ำกว่าจุดเยือกแข็ง และที่น่าสนใจยิ่งกว่าคือ ตัวเลขดังกล่าวต่ำกว่าสถิติอุณหภูมิต่ำสุดของภาคเหนือในข้อมูลชุดเดียวกันเสียอีก

สกลนครเคยหนาวถึงขั้นติดลบ
หลายคนอาจนึกภาพสกลนครไม่ออกว่าเป็นจังหวัดที่อากาศหนาวจัด เพราะเมื่อพูดถึงฤดูหนาว ภาพจำของคนไทยมักเป็นยอดดอย หมอกยามเช้า และภูเขาสูงทางภาคเหนือ
แต่ในฤดูหนาวบางปี สภาพอากาศของภาคอีสานสามารถเปลี่ยนแปลงได้อย่างรุนแรง โดยเฉพาะเมื่อมวลอากาศเย็นกำลังแรงจากจีนแผ่ลงมาปกคลุมประเทศไทยตอนบน
สำหรับสถิติ -1.4 องศาเซลเซียส ที่สกลนครนั้น กรมอุตุนิยมวิทยารวบรวมไว้ในข้อมูลสถิติภูมิอากาศช่วง พ.ศ. 2494-2555 และระบุวันเกิดสถิติไว้อย่างชัดเจน คือวันที่ 2 มกราคม 2517

ลองคิดดูว่า ในช่วงเวลานั้นอากาศหนาวจนเครื่องวัดอุณหภูมิในพื้นที่ราบของจังหวัดสกลนครแสดงตัวเลขติดลบ ย่อมสะท้อนให้เห็นว่าความหนาวของภาคอีสานในบางระลอกนั้นไม่ธรรมดาเลย

แล้วภาคเหนือเคยหนาวแค่ไหน?
ถ้าเทียบกับข้อมูลสถิติชุดเดียวกัน ภาคเหนือเคยวัดอุณหภูมิต่ำสุดได้ 0.8 องศาเซลเซียส ที่อำเภออุ้มผาง จังหวัดตาก เมื่อวันที่ 27 ธันวาคม 2542

แน่นอนว่าไม่ได้หมายความว่าภาคเหนือจะไม่สามารถหนาวกว่านี้ได้ โดยเฉพาะบนยอดเขาหรือยอดดอยซึ่งมีระดับความสูงแตกต่างจากสถานีตรวจวัดในพื้นที่ราบ

นี่จึงเป็นเหตุผลสำคัญที่ต้องแยกให้ออกระหว่างคำว่า “อุณหภูมิต่ำสุดที่เคยตรวจวัดได้” กับ “สถานที่ที่มีอากาศหนาวที่สุด”

เพราะสองคำนี้ไม่จำเป็นต้องหมายถึงสิ่งเดียวกัน

ทำไมภาคอีสานถึงหนาวได้ขนาดนี้?
สาเหตุสำคัญมาจากลักษณะภูมิอากาศของประเทศไทยในช่วงฤดูหนาว เมื่อมวลอากาศเย็นและความกดอากาศสูงจากจีนแผ่ลงมาปกคลุมประเทศไทยตอนบน

ภาคตะวันออกเฉียงเหนือเป็นหนึ่งในพื้นที่ที่ได้รับอิทธิพลจากมวลอากาศเย็นโดยตรง เมื่อมวลอากาศมีกำลังแรง อุณหภูมิจึงสามารถลดลงอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะในช่วงกลางคืนและก่อนพระอาทิตย์ขึ้น

ประกอบกับพื้นที่หลายแห่งของภาคอีสานมีลักษณะเป็นพื้นที่เปิดและอยู่ห่างจากทะเล อากาศจึงสามารถเย็นลงอย่างรวดเร็วในช่วงกลางคืนได้
ดังนั้น ภาพจำที่ว่า “หนาวต้องเป็นภาคเหนือเท่านั้น” จึงอาจไม่ถูกต้องเสมอไป

สถิติจากแต่ละภูมิภาคก็มีเรื่องให้ประหลาดใจ

ข้อมูลของกรมอุตุนิยมวิทยาชุดดังกล่าวยังแสดงให้เห็นว่า อุณหภูมิต่ำสุดที่เคยบันทึกในแต่ละภูมิภาคมีความแตกต่างกันอย่างน่าสนใจ
ภาคตะวันออกเฉียงเหนือเคยต่ำสุด -1.4 องศาเซลเซียส ที่สถานีอากาศเกษตรสกลนคร จังหวัดสกลนคร
ภาคเหนือเคยต่ำสุด 0.8 องศาเซลเซียส ที่อำเภออุ้มผาง จังหวัดตาก
ภาคกลางเคยต่ำสุด 5.2 องศาเซลเซียส ที่อำเภอทองผาภูมิ จังหวัดกาญจนบุรี
ภาคตะวันออกเคยต่ำสุด 7.6 องศาเซลเซียส ที่อำเภออรัญประเทศ จังหวัดสระแก้ว
ภาคใต้ฝั่งตะวันออกเคยต่ำสุด 6.4 องศาเซลเซียส ที่สถานีอากาศเกษตรหนองพลับ อำเภอหัวหิน จังหวัดประจวบคีรีขันธ์
ส่วนภาคใต้ฝั่งตะวันตกเคยต่ำสุด 13.7 องศาเซลเซียส ที่จังหวัดระนอง
ตัวเลขเหล่านี้เป็นสถิติจากช่วงเวลาที่กรมอุตุนิยมวิทยากำหนดไว้ จึงควรใช้เพื่อทำความเข้าใจ “สถิติที่เคยเกิดขึ้น” มากกว่าจะนำไปจัดอันดับว่าแต่ละจังหวัดหนาวที่สุดตลอดทั้งปี
ดอยอินทนนท์หนาวกว่า แต่เป็นคนละเรื่องกับสถิตินี้

หากพูดถึงสถานที่ที่มีอากาศหนาวจัดเป็นประจำ แน่นอนว่าชื่อของ ดอยอินทนนท์ จังหวัดเชียงใหม่ ยังคงเป็นหนึ่งในสถานที่สำคัญ เพราะยอดดอยมีความสูงถึง 2,565 เมตรจากระดับน้ำทะเล

ในช่วงฤดูหนาว อุณหภูมิบริเวณยอดดอยสามารถลดลงใกล้จุดเยือกแข็ง และบางช่วงอาจเกิด “เหมยขาบ” หรือน้ำค้างแข็งให้เห็นเป็นภาพสวยงามที่นักท่องเที่ยวคุ้นเคยกันดี
แต่กรณีของสกลนครนั้นกำลังพูดถึง สถิติอุณหภูมิต่ำสุดที่สถานีตรวจวัดแห่งหนึ่งเคยบันทึกได้ จึงไม่ควรนำไปเปรียบเทียบกับยอดเขาสูงโดยตรง
พูดง่าย ๆ คือ หากถามว่า “ยอดดอยที่หนาวมากอยู่ที่ไหน” คำตอบอาจเป็นอีกเรื่องหนึ่ง

แต่ถ้าถามว่า “ตามสถิติชุดดังกล่าว จังหวัดใดเคยมีอุณหภูมิต่ำสุดติดลบ?” คำตอบกลับกลายเป็น สกลนคร
เรื่องนี้ทำให้ภาพจำของคำว่า “อีสาน” เปลี่ยนไปเลย

หลายคนคุ้นเคยกับภาพของภาคอีสานในฐานะดินแดนที่อากาศร้อน แห้ง และเผชิญกับความร้อนในช่วงฤดูร้อน แต่เมื่อเข้าสู่ฤดูหนาว โดยเฉพาะในช่วงที่มวลอากาศเย็นกำลังแรงแผ่ลงมา สภาพอากาศก็สามารถเปลี่ยนจากหน้ามือเป็นหลังมือได้

จากอากาศร้อนในช่วงหนึ่ง อาจกลายเป็นเช้าที่ต้องหยิบเสื้อกันหนาวออกมาใส่ และในเหตุการณ์ที่รุนแรงมากพอ อุณหภูมิสามารถลดลงจนต่ำกว่าจุดเยือกแข็งได้

สถิติ -1.4 องศาเซลเซียสของสกลนคร จึงเป็นอีกหนึ่งข้อมูลที่น่าสนใจ เพราะช่วยย้ำให้เห็นว่า ประเทศไทยไม่ได้มีเพียงยอดดอยทางภาคเหนือเท่านั้นที่สามารถเผชิญกับความหนาวจัด

บางครั้งความหนาวที่สุดในความทรงจำของสถิติ กลับซ่อนอยู่ในจังหวัดที่หลายคนไม่เคยนึกถึง

และนั่นอาจเป็นเหตุผลว่า ทำไมเรื่องของ “สกลนครกับอุณหภูมิติดลบ” จึงเป็นเกร็ดภูมิอากาศของประเทศไทยที่น่าสนใจไม่น้อย

แหล่งอ้างอิง : กรมอุตุนิยมวิทยา (TMD) ข้อมูลภูมิอากาศและสถิติอุณหภูมิของประเทศไทย