จอดรถบนถนนสาธารณะจนกีดขวางทางเข้าออกเป็นการผิดกฎหมาย

คำว่า “ถนนสาธารณะ ใครก็จอดได้” จริงเพียงครึ่งเดียว ถนนสาธารณะไม่ใช่ที่จอดส่วนตัวของบ้านใดบ้านหนึ่ง และเจ้าของบ้านก็ไม่มีสิทธิผูกขาดพื้นที่หน้าบ้านไว้คนเดียว แต่สิทธิใช้ถนนร่วมกันต้องอยู่ภายใต้กฎหมายจราจร และต้องไม่รบกวนสิทธิของผู้ใช้ทางรายอื่นจนเกินควร

• จุดสำคัญไม่ใช่ว่ารถจอด “หน้าบ้านใคร” แต่คือจอดแล้วกีดขวางหรือไม่

พระราชบัญญัติจราจรทางบกกำหนดหลักว่า การหยุดหรือจอดรถต้องทำเมื่อปลอดภัยและไม่กีดขวางการจราจร ส่วนมาตรา 57 ห้ามจอดตรงปากทางเข้าออกของอาคารหรือทางเดินรถ และห้ามจอดในลักษณะกีดขวางการจราจรโดยตรง

กรณีรถอยู่ฝั่งตรงข้ามประตูบ้าน จึงไม่ควรตัดสินจากคำว่า “ตรงปากทางเข้าออก” เพียงข้อเดียว เพราะตำแหน่งจริง ความกว้างถนน ขนาดรถ และมุมเลี้ยวล้วนมีผล แต่ถนนแคบจนรถที่จอดฝั่งตรงข้ามทำให้รถจากบ้านอีกฝั่งถอยออกหรือเลี้ยวเข้าไม่ได้ตามปกติ ประเด็น “จอดในลักษณะกีดขวางการจราจร” จะมีน้ำหนักทันที

• ถนนสาธารณะให้สิทธิใช้ร่วมกัน ไม่ได้ให้สิทธิจอดจนคนอื่นใช้ทางไม่ได้

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 8293/2559 วางหลักที่ใกล้กับปัญหานี้มาก ศาลเห็นว่า หากกฎหมายไม่ได้ห้ามจอดในตำแหน่งนั้นเสียทีเดียว บุคคลอาจใช้ถนนสาธารณะเป็นที่จอดรถได้ แต่ต้องคำนึงถึงประโยชน์สาธารณะก่อน ต้องเว้นพื้นที่ให้รถเข้าออกได้เป็นลำดับแรก แล้วจึงใช้พื้นที่ที่เหลือจอดรถอย่างเสมอภาค การใช้พื้นที่ถนนแคบเพื่อประโยชน์ของฝ่ายตนจนอีกฝ่ายเดือดร้อนเกินควร อาจเป็นการใช้สิทธิที่มิชอบและเป็นละเมิดตามมาตรา 420 และ 421

เพราะฉะนั้น ประโยคว่า “นี่ถนนสาธารณะ ใครก็จอดได้” ไม่ใช่ข้ออ้างที่ใช้ได้ทุกสถานการณ์ หากสภาพจริงพิสูจน์ได้ว่ารถคันนั้นทำให้ทางสัญจรเหลือไม่พอ หรือทำให้การนำรถเข้าออกบ้านแทบเป็นไปไม่ได้ การอ้างว่าไม่ได้จอดหน้าประตูบ้านอีกฝ่ายโดยตรงก็ไม่ได้ทำให้สภาพกีดขวางหายไป

• ฝั่งกฎหมายแพ่งไม่ได้ดูเพียงว่ามีป้ายห้ามจอดหรือไม่

ถ้าจอดซ้ำเป็นประจำทั้งที่ทราบอยู่แล้วว่าตำแหน่งดังกล่าวทำให้บ้านฝั่งตรงข้ามนำรถเข้าออกไม่ได้ และก่อความเสียหายต่อสิทธิของอีกฝ่าย อาจนำหลักละเมิดมาตรา 420 และหลักห้ามใช้สิทธิให้เกิดความเสียหายแก่บุคคลอื่นตามมาตรา 421 มาพิจารณาได้ แนวฎีกาข้างต้นยืนยันว่าการใช้ถนนสาธารณะก็ยังอยู่ภายใต้ข้อจำกัดนี้

มาตรา 1337 ก็อาจเกี่ยวข้องเมื่อผู้ได้รับผลกระทบเป็นเจ้าของอสังหาริมทรัพย์และการใช้สิทธิของบุคคลอื่นสร้างความเสียหายหรือความเดือดร้อนเกินที่ควรคาดหมายตามปกติ โดยกฎหมายเปิดทางให้ดำเนินการเพื่อให้เหตุเดือดร้อนสิ้นไปและเรียกค่าทดแทนได้ แต่การใช้มาตรานี้ต้องพิจารณาฐานะของคู่กรณีและข้อเท็จจริงเฉพาะเรื่อง ไม่ใช่บทที่นำมาใช้กับการจอดรถทุกกรณีโดยอัตโนมัติ

• สิ่งที่ควรเก็บไม่ใช่แค่ภาพรถ แต่ต้องให้เห็นว่า “เข้าออกไม่ได้อย่างไร”

ควรถ่ายภาพหรือวิดีโอจากมุมที่เห็นความกว้างถนน ตำแหน่งรถที่จอด แนวประตูบ้าน และพื้นที่ที่รถต้องใช้หมุนเลี้ยว หากเกิดซ้ำให้บันทึกวัน เวลา และทะเบียนรถไว้ ภาพที่เห็นรถจอดเพียงคันเดียวอาจยังบอกไม่ได้ว่ากีดขวางจริงหรือไม่ แต่ภาพที่แสดงว่ารถจากบ้านไม่สามารถตีวงออกได้จะมีน้ำหนักต่างกันมาก

เมื่อรถจอดฝ่าฝืนกฎหมายจราจร เจ้าพนักงานจราจรมีอำนาจสั่งให้เคลื่อนย้าย และเมื่อเข้าเงื่อนไขตามกฎหมายยังมีอำนาจดำเนินการเคลื่อนย้ายรถหรือใช้เครื่องมือบังคับรถตามมาตรา 59 ได้ การแจ้งตำรวจจราจรหรือสถานีตำรวจท้องที่ในขณะที่รถยังจอดกีดขวางจึงมีประโยชน์ เพราะเจ้าหน้าที่สามารถตรวจสภาพถนนและตำแหน่งรถในสถานการณ์จริง

ไม่ควรแก้ปัญหาด้วยการนำกรวย เก้าอี้ หรือสิ่งของไปวางจองถนนสาธารณะ และไม่ควรเคลื่อนย้าย ล็อกล้อ หรือทำให้รถอีกฝ่ายเสียหายเอง เพราะอาจกลายเป็นข้อพิพาทอีกเรื่องหนึ่ง

ถ้ารถจอดเป็นครั้งคราวและยังเหลือพื้นที่ให้เข้าออกได้ตามสมควร เพียงต้องเพิ่มความระมัดระวังเล็กน้อย การพิสูจน์ว่าเป็นการกีดขวางย่อมยากกว่า แต่ถนนแคบมาก จอดซ้ำตำแหน่งเดิม ทราบว่าบ้านฝั่งตรงข้ามมีรถเข้าออก และสภาพจริงทำให้เลี้ยวหรือถอยไม่ได้ ข้อเท็จจริงจะให้น้ำหนักแก่ฝ่ายเจ้าของบ้านที่ได้รับผลกระทบมากขึ้น

สรุปกรณีนี้ เพื่อนบ้านกล่าวได้เพียงว่าถนนเป็นพื้นที่สาธารณะและไม่มีบ้านใดเป็นเจ้าของช่องจอดริมถนน แต่สรุปต่อไม่ได้ว่าใครจะจอดตรงไหนก็ได้ สิทธิใช้ถนนสาธารณะมีขอบเขต หากการจอดทำให้ทางเข้าออกของบ้านฝั่งตรงข้ามใช้งานไม่ได้ อาจเข้าข่ายฝ่าฝืนกฎหมายจราจร และหากกระทำซ้ำจนสร้างความเสียหายหรือเดือดร้อนเกินควร ยังอาจนำไปสู่ความรับผิดทางแพ่งและการขอให้ศาลสั่งระงับพฤติกรรมได้