ทำความรู้จักกับวัดป่าอดุลยารามและที่มาของย่านกังสดาล จ.ขอนแก่น

กรณี “ป้าดา” บุกทวงคืนที่ดินวัดป่าอดุลยาราม จังหวัดขอนแก่น ได้กลายเป็นประเด็นที่ได้รับความสนใจจากสังคมเป็นอย่างมาก เหตุการณ์ดังกล่าวไม่เพียงสะท้อนข้อพิพาทเรื่องกรรมสิทธิ์ที่ดินเท่านั้น แต่ยังชวนให้ย้อนมองประวัติศาสตร์ของวัดป่าอดุลยารามและการเปลี่ยนแปลงของย่านกังสดาล ซึ่งเติบโตจากชุมชนเล็ก ๆ รอบมหาวิทยาลัยขอนแก่นจนกลายเป็นย่านสำคัญของเมืองขอนแก่นในปัจจุบัน

ประวัติวัดป่าอดุลยาราม จังหวัดขอนแก่น

วัดป่าอดุลยาราม เป็นวัดราษฎร์สังกัดคณะสงฆ์มหานิกาย ตั้งอยู่บริเวณชุมชนหนองแวงตราชู อำเภอเมืองขอนแก่น จังหวัดขอนแก่น ใกล้กับมหาวิทยาลัยขอนแก่น ปัจจุบันถือเป็นวัดสำคัญแห่งหนึ่งของเขตเมืองขอนแก่น และเป็นศูนย์กลางทางศาสนาของประชาชนในชุมชนโดยรอบ 

เดิมพื้นที่บริเวณนี้เป็นป่าและที่ดินของชาวบ้าน ต่อมาในปี พ.ศ. 2533 นายเฮียง พิมพ์ศรี ได้ถวายที่ดินประมาณ 21 ไร่ เพื่อใช้จัดตั้งสำนักสงฆ์ โดยมีพระสงฆ์เข้ามาจำพรรษาและพัฒนาพื้นที่ให้เป็นสถานที่ปฏิบัติธรรมและประกอบศาสนกิจของชุมชน จากสำนักสงฆ์ขนาดเล็กค่อย ๆ มีการก่อสร้างกุฏิ ศาลา และเสนาสนะต่าง ๆ จนมีความพร้อมในการยกฐานะเป็นวัดอย่างสมบูรณ์ 

ต่อมาเมื่อวันที่ 27 เมษายน พ.ศ. 2541 สำนักสงฆ์แห่งนี้ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นวัดอย่างถูกต้องในชื่อ “วัดป่าอดุลยาราม” นับแต่นั้นเป็นต้นมา วัดได้ทำหน้าที่เป็นศูนย์รวมจิตใจของประชาชนในพื้นที่ ทั้งการประกอบพิธีทางศาสนา การบำเพ็ญกุศล การศึกษาอบรมคุณธรรม และการจัดกิจกรรมสาธารณประโยชน์ต่าง ๆ ร่วมกับชุมชนและหน่วยงานภาครัฐ 

ในช่วงที่มหาวิทยาลัยขอนแก่นและชุมชนกังสดาลขยายตัวอย่างรวดเร็ว วัดป่าอดุลยารามยังคงรักษาพื้นที่สีเขียวและความร่มรื่นไว้ได้เป็นอย่างดี ทำให้วัดกลายเป็นพื้นที่พักผ่อนทางจิตใจของประชาชน นักศึกษา และบุคลากรในมหาวิทยาลัย นอกจากนี้วัดยังมีบทบาทด้านสังคมสงเคราะห์ โดยให้ความช่วยเหลือผู้ยากไร้ในการจัดงานศพและกิจกรรมสาธารณกุศลต่าง ๆ มาอย่างต่อเนื่อง 

วัดป่าอดุลยารามยังเป็นที่รู้จักจากกรณีข้อพิพาทเรื่องกรรมสิทธิ์ที่ดิน ซึ่งเกิดขึ้นหลังการก่อตั้งวัด โดยทายาทเจ้าของที่ดินเดิมได้ยื่นฟ้องขอคืนพื้นที่วัดหลายครั้ง อย่างไรก็ตาม คดีดังกล่าวดำเนินมาจนถึงศาลฎีกาและมีคำสั่งยกคำร้อง ทำให้วัดยังคงดำรงอยู่และปฏิบัติศาสนกิจเพื่อชุมชนต่อไปได้ ปัจจุบันวัดป่าอดุลยารามจึงนับเป็นทั้งศาสนสถานสำคัญ พื้นที่สีเขียวของเมือง และส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์การพัฒนาชุมชนรอบมหาวิทยาลัยขอนแก่นอีกด้วย

ประวัติย่านกังสดาลกับสภาพปัจจุบัน

เดิมพื้นที่ที่ปัจจุบันเรียกว่า “ย่านกังสดาล” มีชื่อว่า “บ้านหนองแวง” เป็นชุมชนที่อยู่ใกล้วัดป่าอดุลยารามและบึงหนองแวงตราชู ก่อนจะมีการขยายตัวของมหาวิทยาลัยขอนแก่นและชุมชนโดยรอบ พื้นที่ส่วนใหญ่ยังเป็นป่าและพื้นที่เกษตรกรรมของชาวบ้านในท้องถิ่น 

เมื่อมหาวิทยาลัยขอนแก่นเติบโตขึ้นและมีนักศึกษาเข้ามาศึกษาเป็นจำนวนมาก พื้นที่บ้านหนองแวงจึงได้รับการพัฒนาเป็นหอพัก ร้านค้า และที่อยู่อาศัยเพื่อรองรับนักศึกษา หนึ่งในหอพักที่ได้รับความนิยมในช่วงนั้นคือ “หอพักกังสดาล” ซึ่งตั้งอยู่บริเวณดังกล่าว ผู้คนมักใช้ชื่อหอพักแห่งนี้เป็นจุดอ้างอิงในการบอกตำแหน่งหรือที่พัก เช่น “พักอยู่กังสดาล” หรือ “นัดกันที่กังสดาล” จนชื่อดังกล่าวเริ่มเป็นที่รู้จักอย่างแพร่หลาย 

ย่านกังดาลหรือหนองแวงตราชู จังหวัดขอนแก่น

ต่อมาชื่อ “กังสดาล” ได้ถูกนำมาใช้เรียกตลาด ถนน และชุมชนโดยรอบ จนกลายเป็นชื่อเรียกของทั้งย่านแทนชื่อเดิมคือ “บ้านหนองแวง” ในที่สุด ปัจจุบันย่านกังสดาลจึงเป็นชื่อที่คนขอนแก่นและนักศึกษามหาวิทยาลัยขอนแก่นรู้จักกันอย่างกว้างขวาง และถือเป็นหนึ่งในย่านเศรษฐกิจและที่อยู่อาศัยสำคัญรอบมหาวิทยาลัยขอนแก่น

พัฒนาการดังกล่าวส่งผลให้ย่านกังสดาลในปัจจุบันเป็นหนึ่งในย่านที่มีความคึกคักและมีบทบาททางเศรษฐกิจมากที่สุดแห่งหนึ่งของจังหวัดขอนแก่น ทั้งยังเป็นพื้นที่ที่สะท้อนการเติบโตของมหาวิทยาลัยขอนแก่นและการขยายตัวของเมืองในช่วงหลายทศวรรษที่ผ่านมา อย่างไรก็ตาม การเติบโตอย่างรวดเร็วก็ทำให้พื้นที่ต้องเผชิญกับความท้าทายด้านการจราจร ความหนาแน่นของประชากร และการจัดการพื้นที่สาธารณะควบคู่กันไป