Keriorrhea อาการถ่ายเป็นน้ำมันที่อาจเกิดหลังกินปลาออยล์ฟิชหรือปลาเอสโคลาร์

กินปลาเนื้อนุ่มมัน แล้วมีน้ำมันสีส้มไหลออกมา?

อาการแบบนี้มีชื่อว่า Keriorrhea และจุดที่ทำให้หลายคนตกใจคือ บางครั้งน้ำมันอาจออกมาทางทวารหนักโดยแทบไม่ทันตั้งตัว คล้ายท้องเสียแต่ลักษณะกลับเป็นของเหลวมันๆ สีเหลือง ส้ม หรือน้ำตาลอ่อน แถมอาจเปื้อนกางเกงได้โดยไม่รู้สึกปวดท้องรุนแรงมาก่อน

ต้นเหตุไม่ได้มาจากน้ำมันที่ร้านเอาไปทอดปลา

ปลาที่สัมพันธ์กับอาการนี้อย่างชัดเจนคือ ปลาเอสโคลาร์ (Escolar) ชื่อวิทยาศาสตร์ Lepidocybium flavobrunneum และ ปลาออยล์ฟิช (Oilfish) ชื่อวิทยาศาสตร์ Ruvettus pretiosus ปลาเหล่านี้สะสมไขมันประเภท wax esters หรือแวกซ์เอสเทอร์ไว้ในเนื้อในปริมาณสูง

ปัญหาอยู่ตรงที่ระบบย่อยอาหารของมนุษย์จัดการแวกซ์เอสเทอร์เหล่านี้ได้ไม่ดี เมื่อกินเข้าไป ไขมันส่วนหนึ่งจึงเดินทางผ่านทางเดินอาหารและออกจากร่างกายในสภาพที่ยังมีความมันอยู่ ผลที่เห็นจึงแตกต่างจากอุจจาระตามปกติอย่างชัดเจน

พูดง่ายๆ คือ กินไขมันชนิดที่ร่างกายย่อยได้ไม่ดีเข้าไป แล้วร่างกายก็ระบายมันออก

นี่เป็นเหตุผลว่าทำไมบางคนกินปลาแล้วไม่เป็นอะไร ขณะที่อีกคนกินอาหารจานเดียวกันกลับมีอาการ เพราะความไวต่อแวกซ์เอสเทอร์แตกต่างกัน และปริมาณที่กินก็มีผลเช่นกัน หน่วยงานด้านอาหารของสหรัฐฯ ระบุว่า ยังไม่มีตัวเลขแน่นอนว่าต้องกินมากเท่าไรจึงเกิดฤทธิ์ระบาย เนื่องจากความไวของแต่ละคนไม่เท่ากัน

Keriorrhea ไม่ได้มีแค่คำว่า ท้องเสีย

อาการที่สัมพันธ์กับการกินปลาเหล่านี้อาจประกอบด้วย

• มีของเหลวมันๆ สีเหลืองหรือส้มออกทางทวารหนัก

• ถ่ายเหลวหรือรู้สึกอยากเข้าห้องน้ำกะทันหัน

• ปวดหรือบิดท้อง

• คลื่นไส้

• บางรายอาจอาเจียนหรือปวดศีรษะ

ภาพจำที่ว่า Keriorrhea ต้องเป็นเพียง “น้ำมันสีส้มรั่วออกมา” จึงแคบเกินไป เพราะอาการทางระบบทางเดินอาหารอื่นเกิดร่วมกันได้

เรื่องชวนสับสนคือชื่อปลาบนเมนู

เอสโคลาร์มีเนื้อสีขาว รสมัน เนื้อสัมผัสนุ่ม จึงอาจพบชื่อทางการค้าหรือชื่อเรียกที่ทำให้ผู้บริโภคเข้าใจว่าเป็นปลาชนิดอื่นได้ ในฐานข้อมูลอาหารทะเลของ FDA ยังระบุคำว่า White Tuna เป็นชื่อที่พบในการเรียกเอสโคลาร์ แต่ระบุไว้เพื่อการอ้างอิงข้ามชื่อ ไม่ใช่ชื่อที่ยอมรับโดยทั่วไปสำหรับการติดฉลากในระบบการค้าระหว่างรัฐของสหรัฐฯ

ตรงนี้มีบทเรียนที่ใช้ได้กับอาหารทะเลหลายชนิดเลย คือ ชื่อบนเมนูไม่ได้บอกชนิดทางชีววิทยาเสมอไป หากเป็นปลาสีขาวเนื้อมันผิดสังเกต การรู้ชื่อสายพันธุ์จริงช่วยประเมินได้ว่ามีโอกาสเจอแวกซ์เอสเทอร์สูงหรือไม่

การปรุงสุกไม่ได้แก้ต้นเหตุแบบเดียวกับการฆ่าเชื้อโรค เพราะปัญหาหลักคือองค์ประกอบไขมันตามธรรมชาติในเนื้อปลา ไม่ใช่แค่เชื้อที่ติดมากับอาหาร การทอด ย่าง หรือทำให้สุกจึงไม่ควรถูกมองว่าเป็นหลักประกันว่าจะไม่มีอาการ

ที่น่าสนใจอีกอย่างคือ ปลาทะเลน้ำลึกบางชนิด เช่น orange roughy และปลาในกลุ่ม oreo dory ก็อาจมีแวกซ์เอสเทอร์ชนิดที่ย่อยยากเช่นกัน แต่โดยทั่วไปมีปริมาณต่ำกว่าเอสโคลาร์และออยล์ฟิช คนที่ไวต่อสารกลุ่มนี้จึงอาจมีอาการได้แม้ไม่ได้กินสองชนิดแรกโดยตรง

ถ้าเกิดอาการหลังมื้อปลา ควรคิดถึงอะไรบ้าง

การมีอาการทางท้องหลังอาหารทะเลไม่ได้แปลว่าเป็น Keriorrhea เสมอ เพราะอาหารทะเลเกี่ยวข้องกับภาวะอื่นได้ ตั้งแต่อาหารเป็นพิษ การแพ้อาหาร ไปจนถึงพิษฮิสตามีน ลักษณะเด่นที่ทำให้นึกถึง Keriorrhea คือ ประวัติกินปลาที่มีแวกซ์เอสเทอร์สูงร่วมกับการขับของเหลวลักษณะมันออกมา

หากอาการไม่รุนแรงและหายไปเอง สิ่งสำคัญคือหลีกเลี่ยงปลาชนิดที่สงสัยและดูแลเรื่องน้ำที่ร่างกายสูญเสีย แต่ถ้ามีอาการหนัก อาเจียนต่อเนื่อง ปวดท้องมาก อ่อนเพลียมาก มีสัญญาณขาดน้ำ หรืออาการผิดปกติอื่นที่ไม่เข้ากับ Keriorrhea ควรรับการประเมินจากบุคลากรทางการแพทย์ เพราะอาจมีสาเหตุอื่นซ่อนอยู่

ของเหลวสีส้มที่เห็นจึงไม่ใช่เรื่องลึกลับ แต่เป็นเบาะแสจากไขมันในปลาที่ระบบย่อยอาหารมนุษย์รับมือได้ไม่ดี