มัลดีฟส์มีความสูงเฉลี่ยเพียง 1.5 เมตรจนกลายเป็นประเทศที่อยู่ต่ำที่สุดในโลก

ถ้าพื้นดินสูงจากทะเลแค่ประมาณระดับไหล่ของคน เรื่องน้ำทะเลก็ไม่ใช่เรื่องไกลตัวอีกต่อไป

ภาพจำของมัลดีฟส์มักเป็นน้ำทะเลสีฟ้า หาดทรายขาว และรีสอร์ตกลางมหาสมุทร แต่ภูมิประเทศที่สร้างความสวยงามแบบนั้นกลับมีอีกด้านที่น่าสนใจมาก เพราะ มัลดีฟส์มีระดับความสูงเฉลี่ยของพื้นดินเพียงประมาณ 1.5 เมตรเหนือระดับน้ำทะเล และได้รับการกล่าวถึงว่าเป็นประเทศที่มีภูมิประเทศต่ำที่สุดในโลก

1.5 เมตรต่ำขนาดไหน

ลองนึกถึงตู้เย็นขนาดใหญ่หรือความสูงประมาณช่วงไหล่ถึงศีรษะของคนโตเต็มวัย นั่นคือระยะที่ใกล้เคียงกับความสูงเฉลี่ยของแผ่นดินมัลดีฟส์จากระดับน้ำทะเล ตัวเลขเล็กๆ นี้จึงอธิบายภูมิประเทศของประเทศได้ชัดกว่าภาพถ่ายมุมสูงเสียอีก

ข้อมูลของธนาคารโลกระบุว่า มัลดีฟส์มีเกาะปะการังราว 1,192 เกาะ กระจายอยู่ใน 26 อะทอลล์ พื้นที่ทั้งหมดของประเทศเมื่อมองรวมเขตทะเลกินบริเวณกว้างมาก แต่เนื้อที่ซึ่งเป็นแผ่นดินจริงมีเพียงประมาณ 298 ตารางกิโลเมตร ที่สำคัญคือราว 80% ของพื้นที่ประเทศอยู่ต่ำกว่า 1 เมตรเหนือระดับน้ำทะเล

ตรงนี้ทำให้คำว่า ประเทศที่อยู่ต่ำที่สุดในโลก มีความหมายมากกว่าแค่สถิติทางภูมิศาสตร์

เมื่อแผ่นดินต่ำ ความเปลี่ยนแปลงเล็กน้อยของทะเลก็สร้างผลกระทบได้ง่ายขึ้น คลื่นสูง น้ำทะเลหนุน น้ำท่วมชายฝั่ง และการกัดเซาะจึงเกี่ยวข้องโดยตรงกับพื้นที่อยู่อาศัย ถนน อาคาร และระบบสาธารณูปโภคของประเทศ

เกาะเหล่านี้เกิดจากระบบที่ละเอียดอ่อนมาก

มัลดีฟส์ไม่ใช่ยอดภูเขาขนาดใหญ่ที่โผล่พ้นน้ำขึ้นมา แต่เกาะจำนวนมากสัมพันธ์กับแนวปะการังและการสะสมของวัสดุจากระบบนิเวศทางทะเล ทราย เศษปะการัง คลื่น กระแสน้ำ และสิ่งมีชีวิตจึงมีบทบาทต่อรูปร่างของเกาะอย่างต่อเนื่อง

แนวปะการังจึงไม่ได้มีคุณค่าเพียงเพราะสวยและดึงดูดนักท่องเที่ยว แต่ทำหน้าที่คล้ายกำแพงธรรมชาติ ช่วยลดพลังงานจากคลื่นก่อนเข้าถึงชายฝั่ง เมื่อแนวปะการังเสื่อมโทรม ความสามารถในการปกป้องเกาะก็อาจลดลงตามไปด้วย

ประเทศที่แทบไม่มีพื้นที่สูง จึงต้องพึ่งสุขภาพของทะเลเพื่อปกป้องแผ่นดินด้วย

เรื่องนี้ทำให้มัลดีฟส์กลายเป็นกรณีศึกษาสำคัญของการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ เพราะปัญหาไม่ได้มีเพียงคำถามว่าอนาคตน้ำทะเลจะสูงขึ้นกี่เซนติเมตร แต่ต้องมองพร้อมกันทั้งน้ำท่วม การกัดเซาะชายฝั่ง น้ำเค็มรุกเข้าสู่แหล่งน้ำจืด ความเสียหายของแนวปะการัง และต้นทุนในการป้องกันพื้นที่ชุมชน

แล้วมัลดีฟส์จะจมหายไปจริงหรือ

ประโยคว่า มัลดีฟส์กำลังจะจมหาย มักทำให้เข้าใจเหมือนมีวันกำหนดแน่นอนว่าประเทศจะหายลงทะเล ซึ่งธรรมชาติซับซ้อนกว่านั้นมาก ระดับน้ำทะเลไม่ได้เพิ่มเท่ากันทุกพื้นที่ และเกาะปะการังเองก็เป็นภูมิประเทศที่เปลี่ยนรูปร่างได้จากการเคลื่อนย้ายตะกอน คลื่น และกระแสน้ำ

สิ่งที่ยืนยันได้ชัดกว่าคือ ระดับความสูงที่ต่ำมากทำให้มัลดีฟส์มีความเปราะบางต่อระดับน้ำทะเลที่เพิ่มขึ้นและภัยชายฝั่งสูงเป็นพิเศษ ธนาคารโลกประเมินว่าการปรับตัวเพื่อรับมือระดับน้ำทะเลและน้ำท่วมจำเป็นต้องใช้เงินลงทุนจำนวนมหาศาลในช่วงหลายทศวรรษข้างหน้า

การรับมือจึงไม่ได้มีคำตอบเดียว ตั้งแต่การสร้างโครงสร้างป้องกันชายฝั่ง การออกแบบอาคารและสาธารณูปโภคให้ทนต่อน้ำท่วม การอนุรักษ์แนวปะการัง ไปจนถึงการพัฒนาพื้นที่ที่มีระดับสูงกว่าเดิม ล้วนเป็นชิ้นส่วนของโจทย์เดียวกัน

• ระดับความสูงเฉลี่ยประมาณ 1.5 เมตร ทำให้มัลดีฟส์เป็นประเทศที่มีภูมิประเทศต่ำที่สุดในโลก

• ประมาณ 80% ของแผ่นดินต่ำกว่า 1 เมตรเหนือระดับน้ำทะเล

• แนวปะการังมีบทบาททั้งต่อระบบเศรษฐกิจ การท่องเที่ยว และการป้องกันชายฝั่ง

• ความเสี่ยงไม่ได้มีเพียงการเพิ่มขึ้นของระดับน้ำทะเล แต่รวมถึงน้ำท่วม การกัดเซาะ และผลกระทบต่อแหล่งน้ำจืดด้วย

จุดน่าสนใจจึงไม่ใช่แค่ว่ารีสอร์ตสวยๆ ตั้งอยู่กลางทะเลได้อย่างไร แต่คือประเทศทั้งประเทศสามารถดำรงชีวิต เศรษฐกิจ เมือง สนามบิน ถนน และชุมชนบนผืนดินซึ่งสูงจากมหาสมุทรเฉลี่ยเพียง 1.5 เมตร ได้อย่างไรต่างหาก