ทำไมสบู่ก้อนเนียนกับยางลบใหม่ถึงชวนให้อยากกัดทั้งที่รู้ว่าไม่ใช่อาหาร

เห็นแล้วอยากกัด ไม่ได้แปลว่าอยากกินเสมอไป

สบู่ก้อนใหม่ที่ผิวเรียบจนดูนุ่ม ยางลบสี่เหลี่ยมที่มุมยังคมกริบ ฟองน้ำสะอาด หรือของชิ้นเล็กที่ดูเด้งหนึบ บางครั้งแค่เห็นก็เกิดความคิดประหลาดแวบขึ้นมาว่า ถ้ากัดลงไปจะรู้สึกยังไงนะ ทั้งที่รู้เต็มอกว่าไม่ใช่อาหาร และไม่ได้คิดจะกลืนจริงๆ

จุดสำคัญคือความรู้สึกแวบเดียวแบบนี้ ยังไม่ควรรีบเรียกว่า Pica เพราะความหมายทางการแพทย์ของ Pica คือการกินสิ่งที่ไม่มีคุณค่าทางอาหารอย่างต่อเนื่องเป็นเวลาอย่างน้อยหนึ่งเดือน โดยพฤติกรรมนั้นต้องไม่เหมาะกับช่วงวัยและไม่ได้เป็นธรรมเนียมทางวัฒนธรรม การเห็นยางลบแล้วนึกอยากลองกัดเล่นหนึ่งวินาทีจึงอยู่คนละระดับกับภาวะที่กินกระดาษ ดิน สบู่ ชอล์ก หรือวัตถุอื่นซ้ำๆ จริงจัง

ตาไม่ได้บอกแค่ว่าของชิ้นนั้นหน้าตาอย่างไร

เวลามองพื้นผิว สมองสามารถคาดเดาคุณสมบัติทางกายภาพล่วงหน้าได้อย่างรวดเร็ว เช่น แข็ง นุ่ม ลื่น หยาบ เด้ง หรือกรอบ งานด้านการรับรู้เนื้อสัมผัสพบว่าข้อมูลจากการมองมีอิทธิพลต่อความคาดหวังเรื่องสัมผัสในปากได้ หมายความว่าแค่เห็นวัตถุที่ผิวเนียนหรือดูหนึบ สมองก็พอสร้างภาพคร่าวๆ ว่า ถ้าสัมผัสด้วยปากจะให้ความรู้สึกแบบไหน

ตรงนี้ทำให้สบู่กับยางลบมีคุณสมบัติชวนสงสัยเป็นพิเศษ สบู่ก้อนใหม่มักมีผิวเนียน ขอบมน สีสม่ำเสมอ ส่วนยางลบใหม่ดูแน่นแต่ยืดหยุ่นเล็กน้อย รูปร่างหลายแบบยังคล้ายลูกกวาด ช็อกโกแลต หรือขนมก้อนโดยบังเอิญ สมองจึงได้รับสัญญาณด้าน รูปทรงและเนื้อสัมผัส ที่คุ้นเคยจากอาหาร แม้ข้อมูลเรื่องกลิ่นและความรู้เดิมจะบอกทันทีว่า กินไม่ได้ก็ตาม

ความอยากกัดบางครั้งคือความอยากรู้เนื้อสัมผัส ไม่ใช่ความหิว

ปากเป็นพื้นที่รับสัมผัสละเอียดมาก ลิ้น ริมฝีปาก ฟัน และเนื้อเยื่อในช่องปากช่วยแยกความแข็ง ความหยาบ ความยืดหยุ่น อุณหภูมิ และแรงต้านของสิ่งที่อยู่ในปาก การกินจึงไม่ได้อาศัยรสกับกลิ่นเท่านั้น แต่มีข้อมูลจากแรงกดและเนื้อสัมผัสเข้ามารวมด้วย

เมื่อตาเห็นของที่ดูน่าบีบ น่าหนึบ หรือน่ากัด ความคิดว่าอยากลองกัดจึงอาจมองได้ว่าเป็น ความอยากสำรวจทางประสาทสัมผัส คล้ายเวลามองหมอนนุ่มแล้วอยากกด มองบับเบิลแรปแล้วอยากบีบ หรือเห็นดินน้ำมันแล้วอยากจิ้ม นิ้วเหมาะกับการสำรวจวัตถุหลายชนิด ส่วนวัตถุบางลักษณะกลับกระตุ้นจินตนาการเกี่ยวกับแรงกัดและสัมผัสในปากขึ้นมาแทน

แล้วทำไมต้องเป็นของใหม่หรือของที่เนียนมาก

พื้นผิวที่สมบูรณ์ทำให้สมองคาดเดาผลของการสัมผัสได้ชัด ของที่ยังไม่มีรอยกัด รอยบิ่น หรือรอยใช้งานเปิดช่องให้เกิดคำถามว่า ถ้ากดลงไปครั้งแรกจะยุบแค่ไหน ฟันจะจมหรือเด้งกลับหรือเปล่า ความใหม่จึงเพิ่มความอยากสำรวจได้โดยไม่จำเป็นต้องเกี่ยวกับความหิวเลย

ลองสังเกตอีกแบบ ของชิ้นเดียวกันหลังใช้ไปจนเลอะ มีรอยฉีก หรือเสียรูป มักลดเสน่ห์แบบนี้ลงทันที เพราะภาพที่สะอาด เรียบ และสมมาตรหายไป พร้อมกับความคาดหวังเรื่องสัมผัสที่ดูน่าสนใจ

เมื่อไรถึงควรแยกออกจากความคิดเล่นๆ

• แค่คิดแวบขึ้นมาแล้วผ่านไป โดยไม่ได้กินจริง มักไม่ตรงกับนิยาม Pica

• ถ้ามีการกัด เคี้ยว หรือกลืนของที่ไม่ใช่อาหารซ้ำๆ และทำต่อเนื่อง ควรให้ความสำคัญมากขึ้น

• Pica อาจพบร่วมกับภาวะขาดสารอาหารบางชนิด โดยเฉพาะภาวะขาดธาตุเหล็ก และพบได้ในบางช่วงของการตั้งครรภ์หรือภาวะทางพัฒนาการบางประเภท แต่ไม่ควรเดาสาเหตุจากอาการเพียงอย่างเดียว

• หากเกิดพฤติกรรมกินสิ่งที่ไม่ใช่อาหารต่อเนื่อง ควรปรึกษาบุคลากรทางการแพทย์เพื่อประเมินทั้งพฤติกรรมและภาวะโภชนาการ

สบู่และยางลบไม่ควรเอาเข้าปากเพื่อทดลองจริง สบู่อาจระคายเคืองช่องปากและทางเดินอาหาร ส่วนชิ้นส่วนของยางลบมีความเสี่ยงจากการสำลักหรือการกลืนวัตถุแปลกปลอม ความคิดว่าอยากกัดจึงปล่อยให้จบอยู่ในจินตนาการได้ดีที่สุด เพราะสิ่งที่สมองกำลังถามอาจไม่ใช่ มันอร่อยไหม แต่อาจเป็นเพียงว่า มันจะให้สัมผัสแบบไหนถ้าฟันกดลงไป