โลกไร้ความตายจะเป็นสวรรค์จริงไหม? ลองคิดต่อเมื่อมนุษย์ทุกคนเป็นอมตะ

โลกไร้ความตายจะเป็นสวรรค์จริงไหม? ลองคิดต่อเมื่อมนุษย์ทุกคนเป็นอมตะ

เคยคิดกันเล่น ๆ ไหมครับว่า ถ้าวันหนึ่งมนุษย์ทุกคนบนโลกกลายเป็น “อมตะ” ไม่แก่ ไม่เจ็บ และไม่มีวันตาย โลกของเราจะเป็นสวรรค์อย่างที่ฝันไว้จริงหรือเปล่า?

ฟังดูเหมือนจะดีใช่ไหมครับ? เราจะมีเวลาใช้ชีวิต หาเงิน เที่ยว และอยู่กับคนที่รักได้แบบไม่จำกัด

แต่ถ้าลองคิดต่อให้ไกลกว่านั้น โลกที่ไม่มีใครตายเลยอาจต้องเผชิญปัญหาชุดใหม่ที่เราไม่เคยเจอมาก่อน ตั้งแต่จำนวนประชากร ทรัพยากร การทำงาน ไปจนถึงความหมายของชีวิต

บทความนี้จึงเป็น “การทดลองทางความคิด” จากสมมติฐานว่าไม่มีมนุษย์คนใดเสียชีวิตอีกต่อไป ไม่ใช่การทำนายว่าเหตุการณ์เหล่านี้จะเกิดขึ้นจริงทั้งหมด

วิกฤตประชากรล้นโลก

นี่น่าจะเป็นผลกระทบแรก ๆ ที่ต้องคิดถึงครับ เพราะถ้ายังมีเด็กเกิดใหม่ แต่ไม่มีใครเสียชีวิต จำนวนประชากรก็จะสะสมเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ

ตามหลักประชากรศาสตร์ จำนวนประชากรเปลี่ยนแปลงจากองค์ประกอบสำคัญอย่างการเกิด การตาย และการย้ายถิ่น โดยองค์การสหประชาชาติระบุว่าการที่อัตราการตายลดลงควบคู่กับการมีบุตรต่อเนื่องเป็นหนึ่งในปัจจัยที่ทำให้ประชากรเพิ่มขึ้น

ดังนั้น ถ้าสมมติให้ “การตายเป็นศูนย์” แต่คนยังมีลูกต่อไป ผลกระทบที่เป็นไปได้ก็มีตั้งแต่

• ทรัพยากรถูกใช้มากขึ้น: อาหาร น้ำ พลังงาน และพื้นที่อยู่อาศัยจะต้องรองรับผู้คนจำนวนมากขึ้นเรื่อย ๆ
• เมืองอาจหนาแน่นขึ้น: มนุษย์อาจต้องหาวิธีเพิ่มพื้นที่อยู่อาศัยหรือออกแบบเมืองรูปแบบใหม่
• การเกิดอาจกลายเป็นประเด็นใหญ่ของสังคม: รัฐและประชาชนคงต้องถกเถียงกันหนักว่า จะจัดการจำนวนประชากรอย่างไรโดยไม่ละเมิดสิทธิของผู้คน

ตรงนี้ไม่ได้หมายความว่าโลกจะ “เต็มทันที” หรือทรัพยากรจะหมดในช่วงเวลาที่แน่นอน เพราะผลลัพธ์ยังขึ้นอยู่กับอัตราการเกิด เทคโนโลยี การผลิต และวิธีจัดสรรทรัพยากรด้วย

เศรษฐกิจและการทำงานอาจต้องถูกออกแบบใหม่

เมื่อไม่มีใครตาย ความหมายของอายุ การทำงาน และการเกษียณก็คงเปลี่ยนไปโดยสิ้นเชิง

• ทำงานไปอีกนานแค่ไหน? ระบบที่เราแบ่งชีวิตเป็นช่วงเรียน ทำงาน และเกษียณ ถูกสร้างขึ้นบนสมมติฐานว่ามนุษย์มีอายุจำกัด หากทุกคนมีชีวิตไม่สิ้นสุด ระบบนี้อาจใช้ไม่ได้เหมือนเดิม
• ตำแหน่งจะหมุนเวียนอย่างไร? ถ้าคนหนึ่งสามารถดำรงตำแหน่งเดิมได้เป็นร้อยปี คนรุ่นหลังจะเข้ามามีบทบาทอย่างไร นี่อาจทำให้สังคมต้องคิดระบบการหมุนเวียนตำแหน่งใหม่
• ทรัพย์สินจะสะสมได้นานแค่ไหน? คนที่ถือครองเงิน ที่ดิน หรือทรัพย์สินสามารถสะสมสิ่งเหล่านั้นได้นานอย่างที่ไม่เคยเกิดขึ้นในสังคมมนุษย์ปัจจุบัน

ทั้งหมดนี้ยังเป็นสถานการณ์สมมติ เพราะเราไม่มีระบบเศรษฐกิจจริงของสังคมมนุษย์อมตะให้ศึกษา แต่ชัดเจนว่าโลกที่อายุขัยไม่มีขีดจำกัดคงไม่สามารถใช้กติกาทางเศรษฐกิจแบบเดิมได้ทุกอย่าง

แล้วความทรงจำตลอดหลายร้อยปีจะเป็นอย่างไร?

ต้นฉบับตั้งคำถามน่าสนใจมากว่า ถ้ามนุษย์อยู่ได้ 1,000 ปี สมองจะจัดการกับเรื่องราวที่ผ่านเข้ามาตลอดชีวิตอย่างไร

อย่างไรก็ตาม การบอกว่า “สมองความจำเต็ม” แล้วเกิดความสับสนรุนแรงนั้นยังฟันธงไม่ได้

สิ่งที่เรารู้จากการศึกษาความจำคือ มนุษย์ไม่ได้บันทึกทุกเหตุการณ์ในชีวิตไว้อย่างสมบูรณ์ ความทรงจำสามารถเลือน เปลี่ยนรายละเอียด หรือถูกลืม และมีงานวิชาการเสนอว่าการลืมเองก็มีหน้าที่เชิงปรับตัว เช่น ช่วยให้ข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับปัจจุบันได้รับความสำคัญมากขึ้น

ดังนั้น หากมนุษย์มีชีวิตนานเป็นร้อยหรือพันปี สิ่งที่น่าสนใจกว่าแนวคิดเรื่อง “พื้นที่ความจำเต็ม” อาจเป็นคำถามว่า

เราจะยังจำตัวตนของตัวเองเมื่อหลายร้อยปีก่อนได้มากแค่ไหน และความทรงจำส่วนไหนจะค่อย ๆ เลือนหายไป?

ชีวิตนิรันดร์จะทำให้เราเบื่อหรือเปล่า?

อีกคำถามใหญ่คือ เมื่อมีเวลาไม่จำกัด เรายังจะรีบทำสิ่งที่อยากทำอยู่ไหม?

วันนี้คนจำนวนมากตัดสินใจเรียน เดินทาง บอกรักใครสักคน หรือทำสิ่งที่ฝันไว้ เพราะรู้ว่าเวลาของตัวเองมีจำกัด

แต่ถ้าเราคิดว่า “ไว้ทำอีก 100 ปีก็ได้” ความเร่งด่วนบางอย่างในชีวิตอาจเปลี่ยนไป

เรื่องนี้เป็นคำถามทางปรัชญาและจิตวิทยาที่ถกเถียงกันมายาวนาน ไม่สามารถสรุปได้ว่ามนุษย์อมตะทุกคนจะหมดความสุขหรือเบื่อหน่ายแน่นอน ขณะเดียวกัน งานด้านจิตวิทยาเรื่องการตระหนักถึงความตายก็พบว่าความคิดเกี่ยวกับความตายสามารถมีอิทธิพลต่อทัศนคติและพฤติกรรมของมนุษย์ได้ แม้ว่างานวิจัยในสาขานี้จะยังมีข้อถกเถียงเรื่องความแข็งแรงและการทำซ้ำของผลการทดลองอยู่ก็ตาม

เพราะฉะนั้น โลกอมตะอาจไม่ได้ทำให้ “ความสุขหายไปทันที” แต่อาจทำให้มนุษย์ต้องนิยามความหมาย เป้าหมาย และแรงผลักดันของชีวิตใหม่ทั้งหมด

ถ้าความเป็นอมตะมีราคา ความเหลื่อมล้ำอาจเป็นเรื่องใหญ่

สมมติอีกแบบหนึ่งครับว่า ความเป็นอมตะไม่ได้เกิดขึ้นกับทุกคนพร้อมกัน แต่เกิดจากเทคโนโลยีหรือการรักษาบางอย่างที่มีต้นทุนสูง

คราวนี้ปัญหาจะเปลี่ยนทันที

ใครควรได้ใช้ก่อน?

คนที่มีเงินมากกว่าควรมีโอกาสมีชีวิตยืนยาวกว่าคนอื่นหรือไม่?

รัฐบาลควรรับผิดชอบค่าใช้จ่ายหรือเปล่า?

และถ้าผู้มีอำนาจสามารถมีชีวิตอยู่และครองตำแหน่งได้นานหลายร้อยปี ระบบการเมืองและการกระจายทรัพย์สินจะเป็นอย่างไร?

ตรงนี้จึงไม่ใช่เพียงเรื่อง “อยากอยู่ตลอดไปไหม” แต่ยังเป็นคำถามเรื่องความยุติธรรมและการเข้าถึงด้วย

“จำคุกตลอดชีวิต” จะหมายถึงอะไรกันแน่?

โลกอมตะยังทำให้ระบบกฎหมายเจอโจทย์ประหลาดมากครับ

ถ้ามนุษย์ไม่มีวันตาย คำว่า “จำคุกตลอดชีวิต” จะมีความหมายอย่างไร?

แน่นอนว่าโทษจำคุกตลอดชีวิตในระบบกฎหมายจริงไม่ได้มีรายละเอียดเหมือนกันทุกประเทศ และบทความนี้ไม่ได้กำลังอธิบายกฎหมายของประเทศใดประเทศหนึ่ง

แต่ในโลกสมมติที่ผู้ต้องขังมีชีวิตไม่สิ้นสุด การลงโทษที่ไม่มีจุดสิ้นสุดย่อมทำให้เกิดคำถามหนักมากทั้งเรื่องสัดส่วนของโทษ สิทธิมนุษยชน และเป้าหมายของกระบวนการยุติธรรม

แล้วความตายอาจทำให้ “เวลา” มีค่าหรือไม่?

เราทุกคนกลัวความตาย เพราะมันคือการสูญเสียและการต้องจากสิ่งที่รัก

แต่ในอีกมุมหนึ่ง การรู้ว่าชีวิตมีขอบเขตก็อาจเป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้เราตัดสินใจว่าอะไรสำคัญ

เราจึงอยากใช้เวลากับใครบางคน

อยากเดินทางไปยังสถานที่ที่ยังไม่เคยไป

อยากสร้างบางสิ่งไว้

หรืออยากทำเรื่องที่คิดมานานเสียที

โลกที่ไม่มีความตายอาจไม่ได้กลายเป็น “สวรรค์” หรือ “นรก” โดยอัตโนมัติ แต่มันจะเป็นโลกที่มนุษย์ต้องออกแบบแทบทุกอย่างใหม่ ตั้งแต่การมีลูก การทำงาน การถือครองทรัพย์สิน ระบบกฎหมาย ไปจนถึงความหมายของคำว่า “ชีวิต”

และบางทีคำถามที่น่าสนใจกว่า “คุณอยากเป็นอมตะไหม?” อาจเป็นว่า...

ถ้าคุณมีเวลาเหลืออีกไม่จำกัดจริง ๆ คุณจะยังใช้ชีวิตเหมือนวันนี้อยู่หรือเปล่า?