ลิงกับวานรต่างกันอย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลาเห็นชิมแปนซีเกาะกิ่งไม้ หรือกอริลลานั่งอยู่ในสวนสัตว์ หลายคนเรียกรวมว่า “ลิง” เพราะหน้าตา ท่าทาง และมือเท้าคล้ายกันมาก แต่ถ้าใช้คำทางสัตววิทยา ชิมแปนซี กอริลลา และอุรังอุตังไม่ได้อยู่กลุ่มเดียวกับลิงที่คุ้นตา

จุดสังเกตที่ใช้ได้รวดเร็วที่สุดคือมองไปด้านหลังตัวมันก่อน หากเห็นหางชัดเจน โอกาสสูงมากว่าเป็น ลิง (monkey) แต่หากเป็นชิมแปนซี กอริลลา อุรังอุตัง หรือชะนี จะเป็น วานร (ape) ซึ่งไม่มีหางภายนอก

ลิง: กลุ่มที่มักมีหาง

ลิงมีอยู่หลายขนาดและอาศัยทั้งบนต้นไม้กับพื้นดิน ตัวอย่างที่คนไทยพบชื่อบ่อยคือ ลิงกัง แมคแคก บาบูน และค่าง หลายชนิดใช้มือและเท้าจับกิ่งไม้ ขณะที่หางช่วยทรงตัวหรือสื่อสารกับฝูง แต่ความสามารถของหางไม่เท่ากันทุกชนิด ลิงโลกใหม่บางชนิด เช่น ลิงแมงมุม ใช้หางเกี่ยวกิ่งได้ ส่วนลิงโลกเก่าอย่างแมคแคกหรือบาบูนใช้หางจับกิ่งไม่ได้

ท่าทางเดินสี่ขาพบได้มากในลิง โดยเฉพาะชนิดที่ใช้เวลาอยู่บนพื้นดิน เช่น บาบูน การบอกว่าลิงทุกตัวอยู่แต่บนต้นไม้จึงไม่ตรงนัก เพราะแมคแคก บาบูน และแมงกาบีหลายชนิดหากินบนพื้นดินเป็นส่วนสำคัญของชีวิต

วานร: ไม่มีหาง แต่ไม่จำเป็นต้องตัวใหญ่เสมอ

วานรแบ่งได้คร่าวๆ เป็นวานรใหญ่ ได้แก่ กอริลลา ชิมแปนซี โบโนโบ และอุรังอุตัง กับวานรเล็ก ได้แก่ ชะนีและเซียมัง ชิมแปนซีจึงไม่ใช่ monkey เช่นเดียวกับกอริลลา แม้ภาพจำในภาษาไทยจะเรียกรวมว่า “ลิง” อยู่บ่อยครั้ง

วานรใหญ่จำนวนมากมีลำตัวค่อนข้างสั้น แขนยาว และช่วงอกเด่นกว่าลิงหลายชนิด ชิมแปนซีใช้การเดินลงน้ำหนักบนข้อนิ้ว ส่วนอุรังอุตังใช้แขนและมือที่ยาวแข็งแรงเคลื่อนตัวบนเรือนยอดไม้ ความฉลาดก็ไม่ใช่เส้นแบ่งเด็ดขาด เพราะลิงหลายชนิดแก้ปัญหาได้ดีเช่นกัน แต่ชิมแปนซีมีหลักฐานการใช้เครื่องมือหาอาหาร เช่น เตรียมกิ่งไม้เพื่อจับแมลง

ชะนีเป็นตัวอย่างที่ทำให้หลายคนเดาผิดที่สุด เพราะตัวเล็กและอยู่บนต้นไม้เหมือนลิง แต่ชะนีเป็นวานร แขนของมันยาวมากสำหรับการโหนกิ่งไม้แบบแกว่งตัวไปข้างหน้า การเคลื่อนที่นี้เรียกว่า brachiation ส่วนเซียมังซึ่งเป็นชะนีขนาดใหญ่ก็ไม่มีหางเช่นกัน

กฎหางจึงเป็นวิธีจำที่มีประโยชน์ แต่ควรจำประโยคเต็มว่า “วานรไม่มีหางภายนอก ลิงส่วนใหญ่มีหาง” ไม่ใช่ “ไม่มีหางแล้วต้องเป็นวานร” เสมอไป เพราะลิงบางชนิดอย่าง Barbary macaque ไม่มีหาง และ Sulawesi macaque มีหางสั้นมากจนแทบมองไม่เห็น

ครั้งหน้าที่เห็นสัตว์ไพรเมต ลองดูด้านหลังเป็นอย่างแรก: แมคแคกหรือบาบูนยังเป็นลิง แม้หางจะสั้น ส่วนชะนีที่โหนตัวไวและไม่มีหางนั้นเป็นวานรเต็มตัว