บริกส์โตจากห้าชาติสู่อำนาจเศรษฐกิจสิบเอ็ดสมาชิก โลกกำลังขยับสู่หลายศูนย์จริงหรือไม่

บริกส์ไม่ได้เกิดมาเพื่อเป็นกองทัพ แต่เกิดจากน้ำหนักทางเศรษฐกิจที่โลกเริ่มมองข้ามไม่ได้

ถ้าย้อนกลับไปต้นเรื่อง คำว่า “บริก” ถูกใช้ในปี 2001 เพื่อเรียกบราซิล รัสเซีย อินเดีย และจีน ซึ่งตอนนั้นยังเป็นเพียงกรอบมองประเทศเศรษฐกิจเกิดใหม่ที่มีศักยภาพสูง ไม่ได้มีองค์กรจริงรองรับทันที ต่อมารัฐมนตรีต่างประเทศของทั้งสี่ประเทศเริ่มพบกัน และการประชุมสุดยอดผู้นำครั้งแรกเกิดขึ้นที่รัสเซียในปี 2009 ก่อนที่แอฟริกาใต้จะเข้าร่วมในปี 2011 จนชื่อกลายเป็น “บริกส์” ตามตัวอักษรภาษาอังกฤษของสมาชิกห้าประเทศแรก

จุดที่ทำให้บริกส์น่าสนใจ ไม่ใช่แค่จำนวนประเทศ

หัวใจของกลุ่มอยู่ตรงการรวมประเทศที่มีทั้งประชากรจำนวนมาก ทรัพยากร พลังงาน อุตสาหกรรม การผลิต ตลาดภายใน และบทบาททางการเมืองระดับภูมิภาคเข้าด้วยกัน หลังการขยายสมาชิกในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ภาพก็เปลี่ยนชัดขึ้น เพราะอียิปต์ เอธิโอเปีย อิหร่าน สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ อินโดนีเซีย และซาอุดีอาระเบียเข้ามาอยู่ในกลุ่มด้วย ทำให้ในปี 2026 บริกส์มีสมาชิกเต็มรูปแบบ 11 ประเทศ ครอบคลุมเอเชีย ตะวันออกกลาง แอฟริกา ยุโรปตะวันออก และลาตินอเมริกา

นี่จึงไม่ใช่วงสนทนาของ “ประเทศกำลังพัฒนาไม่กี่แห่ง” แบบเมื่อยี่สิบปีก่อนแล้ว ขนาดประชากรรวมอยู่ใกล้ครึ่งหนึ่งของโลก และน้ำหนักทางเศรษฐกิจก็ใหญ่พอที่จะทำให้ทุกการเจรจาเรื่องพลังงาน การค้า การเงิน และห่วงโซ่อุปทานต้องจับตา

แต่คำว่า “ขั้วอำนาจใหม่” ต้องตีความให้ตรง

บริกส์ไม่ใช่นาโตเวอร์ชันฝั่งตะวันออก ไม่มีสนธิสัญญาป้องกันร่วม ไม่มีข้อกำหนดว่าประเทศสมาชิกต้องช่วยกันทางทหาร และไม่ได้เป็นตลาดเดียวแบบสหภาพยุโรป สมาชิกแต่ละประเทศยังมีผลประโยชน์ของตัวเอง บางคู่แข่งขันกันโดยตรง บางคู่มีปัญหาชายแดน บางประเทศค้าขายกับสหรัฐและยุโรปมหาศาลอยู่แล้ว

สิ่งที่สมาชิกมีร่วมกันมากกว่าคือความต้องการให้ระบบโลกมีหลายศูนย์อำนาจขึ้น ไม่อยากให้การเงิน การเมือง และกติกาสำคัญผูกกับประเทศพัฒนาแล้วเพียงไม่กี่แห่ง การปฏิรูปองค์การระหว่างประเทศ การเพิ่มเสียงให้ประเทศซีกโลกใต้ และการลดความเสี่ยงจากการพึ่งโครงสร้างการเงินแบบเดิมจึงโผล่ในวาระของกลุ่มบ่อยมาก

• การเงินเพื่อการพัฒนา มีธนาคารเพื่อการพัฒนาใหม่ซึ่งก่อตั้งในปี 2015 เพื่อระดมทุนให้โครงการโครงสร้างพื้นฐานและการพัฒนาที่ยั่งยืน

• การใช้เงินสกุลท้องถิ่น สมาชิกสนใจเพิ่มการชำระการค้าด้วยสกุลเงินของตัวเองเพื่อลดต้นทุนและกระจายความเสี่ยง

• พลังงานและวัตถุดิบ สมาชิกหลายประเทศเป็นผู้ผลิตน้ำมัน ก๊าซ แร่ และสินค้าเกษตรรายใหญ่ จึงมีอำนาจต่อรองจากของจริง ไม่ใช่แค่จำนวนที่นั่งในห้องประชุม

เรื่องที่มักถูกพูดเกินจริงคือ “บริกส์จะออกเงินสกุลเดียวมาแทนดอลลาร์”
จนถึงปี 2026 ยังไม่มีเงินสกุลร่วมของบริกส์ที่เปิดใช้จริงแบบเงินยูโร สิ่งที่เกิดขึ้นจริงคือการพูดถึงระบบชำระเงินทางเลือก การใช้สกุลท้องถิ่นมากขึ้น และการลดการพึ่งช่องทางบางอย่างที่ผูกกับดอลลาร์ การลดการพึ่งดอลลาร์กับการล้มดอลลาร์เป็นคนละเรื่องกันมาก เพราะดอลลาร์ยังมีบทบาทสูงในทุนสำรองระหว่างประเทศ การค้าข้ามพรมแดน และตลาดการเงินโลก

แล้วทำไมตะวันตกถึงต้องสนใจ

เพราะบริกส์กำลังสร้างพื้นที่ต่อรองที่ประเทศนอกโลกตะวันตกสามารถคุยกันเองได้มากขึ้น หากประเทศผู้ซื้อ ผู้ขายพลังงาน ผู้ผลิตสินค้า โรงงานขนาดใหญ่ และตลาดผู้บริโภคจำนวนมหาศาลประสานผลประโยชน์ได้บางเรื่อง อิทธิพลต่อราคา การลงทุน และกติกาการค้าก็ย่อมเพิ่มขึ้น แม้จะไม่ได้เห็นพ้องกันทุกเรื่องก็ตาม

อีกจุดที่เห็นชัดคือ “ประเทศคู่ค้า” ในปี 2025 มีสิบประเทศ รวมถึงไทย มาเลเซีย เวียดนาม เบลารุส โบลิเวีย คิวบา คาซัคสถาน ไนจีเรีย ยูกันดา และอุซเบกิสถาน สถานะนี้ไม่เท่ากับสมาชิกเต็มรูปแบบ แต่สะท้อนว่ากลุ่มกำลังขยายเครือข่ายออกไปไกลกว่าผู้ก่อตั้งเดิม

สำหรับไทย ประเด็นสำคัญจึงไม่ใช่ต้องเลือกว่าจะอยู่ “ฝั่งบริกส์” หรือ “ฝั่งตะวันตก” แบบเกมสองขั้ว แต่คือทำยังไงให้ใช้ความสัมพันธ์หลายด้านให้ได้ประโยชน์ ทั้งตลาดส่งออก การลงทุน พลังงาน เทคโนโลยี และอำนาจต่อรอง โดยไม่ผูกความเสี่ยงไว้กับศูนย์กลางใดศูนย์กลางหนึ่งจนเกินไป

บริกส์อาจยังไม่ใช่กลุ่มที่พูดเสียงเดียวกัน แต่สิ่งที่เปลี่ยนไปแล้วคือประเทศนอกแกนตะวันตกมีโต๊ะเจรจาของตัวเองใหญ่ขึ้นกว่าเดิม และโต๊ะนั้นมีทั้งคนซื้อ คนขายเงินทุน คนขายพลังงาน โรงงาน และผู้บริโภคจำนวนมหาศาลนั่งอยู่พร้อมกัน