จีนหรืออเมริกา ไทยไม่จำเป็นต้องเลือกข้าง แต่ต้องรู้ว่าอะไรควรเลือก

ถ้าถามว่าไทยควรเลือกจีนหรืออเมริกา คำถามนี้อาจตั้งผิดตั้งแต่แรก

เพราะในโลกจริง ไทยไม่ได้มีความสัมพันธ์กับสองประเทศนี้ในเรื่องเดียวกันทั้งหมด จีนสำคัญกับไทยแบบหนึ่ง สหรัฐฯ ก็สำคัญอีกแบบหนึ่ง การตัดฝั่งใดฝั่งหนึ่งออกไปจึงไม่เหมือนเลือกว่าจะซื้อโทรศัพท์ยี่ห้อไหน แต่มันคือการยอมทิ้งผลประโยชน์บางก้อนที่ประเทศมีอยู่แล้ว

จีนอยู่ใกล้ และผูกกับเศรษฐกิจไทยแน่นขึ้นเรื่อยๆ

ไทยกับจีนสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตเมื่อปี 2518 และครบรอบ 50 ปีในปี 2568 ปัจจุบันความร่วมมือไม่ได้มีแค่การซื้อขายสินค้า แต่ขยายไปถึงรถยนต์ไฟฟ้า แบตเตอรี่ อิเล็กทรอนิกส์ พลังงานสะอาด ดิจิทัล การเกษตร โลจิสติกส์ และห่วงโซ่อุปทาน

ตรงนี้สำคัญมาก เพราะจีนไม่ได้อยู่ไกลออกไปอีกซีกโลก แต่เชื่อมกับเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ทั้งทางการค้า การผลิต และโครงสร้างพื้นฐาน บริษัทจีนจำนวนมากมองไทยเป็นฐานการผลิตและเป็นประตูเข้าสู่ตลาดอาเซียน

ถ้าไทยห่างจีนแบบสุดโต่ง ต้นทุนทางเศรษฐกิจย่อมมีจริง

โดยเฉพาะอุตสาหกรรมที่ไทยกำลังพยายามดึงการลงทุน เช่น EV แบตเตอรี่ อิเล็กทรอนิกส์ขั้นสูง และพลังงานใหม่ ความร่วมมือไทย-จีนในช่วงหลังระบุเรื่องเหล่านี้ตรงๆ รวมถึงการพัฒนาห่วงโซ่อุปทาน เทคโนโลยี และบุคลากร

แล้วสหรัฐฯ ล่ะ สำคัญตรงไหน

ความสัมพันธ์ไทย-สหรัฐฯ เก่าแก่กว่านั้นมาก ย้อนกลับไปถึงสนธิสัญญาไมตรีและพาณิชย์ปี 1833 ซึ่งเป็นสนธิสัญญาฉบับแรกของสหรัฐฯ กับประเทศในเอเชีย ความสัมพันธ์ต่อมาครอบคลุมทั้งความมั่นคง การทหาร การค้า การลงทุน วิทยาศาสตร์ สาธารณสุข และการศึกษา

สหรัฐฯ จึงไม่ได้มีความหมายกับไทยแค่ตลาดส่งออก บริษัทอเมริกันจำนวนมากลงทุนในไทยมานาน ขณะที่สนธิสัญญาไมตรีและความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจปี 1966 ยังให้สิทธิบางประการแก่ธุรกิจสหรัฐฯ ที่เข้าเงื่อนไขในการประกอบธุรกิจในไทย

ด้านความมั่นคงก็มีน้ำหนักอีกแบบ ไทยมีความสัมพันธ์ในฐานะพันธมิตรตามสนธิสัญญากับสหรัฐฯ มายาวนาน เพราะฉะนั้นถ้าจะพูดว่าไทยหันไปจีนแล้วลดความสัมพันธ์กับอเมริกาให้เหลือน้อยที่สุด มันไม่ได้กระทบแค่การค้า แต่แตะเครือข่ายความร่วมมือด้านความมั่นคง เทคโนโลยี และความสัมพันธ์ที่สะสมมาหลายสิบปีด้วย

จุดที่ไทยได้เปรียบ คือยังคุยกับทั้งสองฝั่งได้

ลองมองแบบร้านค้าก็เห็นภาพ ร้านหนึ่งมีซัพพลายเออร์ A ที่ส่งของเร็ว ราคาดี และอยู่ใกล้ ส่วนซัพพลายเออร์ B มีเทคโนโลยีดี สินค้าบางชนิดหาแทนยาก และทำธุรกิจกันมานาน สิ่งที่ฉลาดอาจไม่ใช่ประกาศว่าจะซื้อจาก A เท่านั้นหรือ B เท่านั้น แต่คือรักษาความสัมพันธ์กับทั้งคู่ แล้วต่อรองให้ร้านได้เงื่อนไขดีที่สุด

ระดับประเทศซับซ้อนกว่านั้นหลายชั้น แต่หลักคิดคล้ายกัน

• ด้านการค้าและการผลิต ไทยต้องรักษาตลาดและห่วงโซ่อุปทานที่เชื่อมกับจีน

• ด้านเทคโนโลยีและการลงทุน เปิดรับทั้งทุนจีน สหรัฐฯ ญี่ปุ่น ยุโรป และประเทศอื่น เพื่อลดการพึ่งพาแหล่งเดียว

• ด้านความมั่นคง รักษาความร่วมมือเดิมพร้อมกับสร้างความสัมพันธ์ที่ดีกับประเทศรอบบ้าน

• ด้านอาเซียน ใช้อาเซียนเพิ่มอำนาจต่อรอง แทนการคิดว่าไทยต้องยืนคนเดียวระหว่างมหาอำนาจ

เรื่องที่น่าสนใจคือแนวทางนี้ไม่ได้แปลว่าไทยต้องวางตัวกลางทุกเรื่องจนไม่มีจุดยืน บางประเด็นไทยสามารถเลือกตามผลประโยชน์ของประเทศเป็นเรื่องๆ ได้ เช่น โครงการหนึ่งเทคโนโลยีสหรัฐฯ อาจเหมาะกว่า อีกโครงการทุนจีนอาจตอบโจทย์กว่า ส่วนบางอุตสาหกรรมญี่ปุ่นหรือยุโรปอาจเป็นตัวเลือกที่ดีกว่าทั้งคู่

คำว่า “ไม่เลือกข้าง” จึงไม่ควรแปลว่า “ไม่เลือกอะไรเลย”

มันควรหมายถึงเลือกทุกครั้งจากผลประโยชน์ที่จับต้องได้ แล้วพยายามไม่ผูกอนาคตของประเทศไว้กับมหาอำนาจรายเดียว

ยิ่งการแข่งขันจีน-สหรัฐฯ เข้มขึ้น เรื่องนี้ยิ่งยาก เพราะเทคโนโลยี เซมิคอนดักเตอร์ AI พลังงานสะอาด ระบบการเงิน และห่วงโซ่อุปทานเริ่มเชื่อมกับภูมิรัฐศาสตร์มากขึ้น บางครั้งการเลือกเทคโนโลยีหรือมาตรฐานหนึ่งอาจมีผลต่อการทำธุรกิจกับอีกตลาดโดยตรง

ดังนั้นโจทย์ของไทยไม่ใช่แค่ “รักใครมากกว่า” แต่ต้องถามละเอียดกว่านั้นว่า อุตสาหกรรมไหนควรร่วมกับใคร เทคโนโลยีอะไรห้ามพึ่งแหล่งเดียว ตลาดไหนต้องรักษา และเรื่องใดเป็นผลประโยชน์ที่ไทยยอมถอยไม่ได้

ถ้าทำแบบนี้ได้ ไทยจะไม่ต้องพนันอนาคตทั้งประเทศกับคำตอบเพียงคำเดียวว่า จีน หรือ อเมริกา