10 วิถีชีวิตยุค 90 ที่เด็กสมัยนี้อาจมองว่า “แปลก”

ยุค 90 หรือช่วงประมาณ พ.ศ. 2533–2542 เป็นช่วงเวลาที่ประเทศไทยกำลังเปลี่ยนผ่านจากสังคมที่พึ่งพาสื่อแบบดั้งเดิม ไปสู่ยุคคอมพิวเตอร์และอินเทอร์เน็ต แต่เทคโนโลยียังไม่ได้อยู่ในชีวิตประจำวันเหมือนปัจจุบัน หลายกิจกรรมที่คนรุ่นก่อนมองว่าเป็นเรื่องธรรมดา หากนำมาเล่าให้เด็กยุคนี้ฟังอาจกลายเป็นเรื่องแปลกและน่าสนใจไม่น้อย

 

1. โทรหาเพื่อนต้องใช้โทรศัพท์บ้าน

ในยุค 90 การติดต่อเพื่อนหรือญาติไม่ได้ทำได้ทันทีผ่านแอปแชตเหมือนทุกวันนี้ หลายครอบครัวใช้โทรศัพท์บ้านเป็นช่องทางหลัก และบางบ้านอาจมีโทรศัพท์เพียงเครื่องเดียว ทำให้เวลาจะโทรหาเพื่อนต้องรู้หมายเลขโทรศัพท์และรอให้คนในบ้านรับสายเสียก่อน โทรศัพท์มือถือยังไม่ได้กลายเป็นของใช้ทั่วไปในครัวเรือนแบบปัจจุบัน การเปลี่ยนแปลงในเวลาต่อมาสะท้อนให้เห็นว่าเทคโนโลยีการสื่อสารพัฒนาเร็วมาก โดยข้อมูลสำนักงานสถิติแห่งชาติระบุว่าในปี 2561 ครัวเรือนที่มีโทรศัพท์พื้นฐานเหลือ 7.2% ลดลงจาก 14.4% ในปี 2557

 

2. ฟังเพลงจากเทปและต้องกรอเทปเอง

ก่อนยุคเพลงดิจิทัล การฟังเพลงในชีวิตประจำวันของคนจำนวนมากเกี่ยวข้องกับเทปคาสเซ็ต เครื่องเล่นเทป และวิทยุ การจะฟังเพลงเดิมซ้ำบางครั้งต้องกดกรอไปข้างหน้าหรือย้อนกลับเอง และการอัดเพลงจากวิทยุลงเทปก็เป็นกิจกรรมที่พบได้ในยุคนั้น สิ่งเหล่านี้อาจดูยุ่งยากสำหรับเด็กยุคสตรีมมิง เพราะปัจจุบันการเลือกเพลงสามารถทำได้จากโทรศัพท์มือถือภายในเวลาไม่กี่วินาที

 

3. ดูหนังหรือการ์ตูนต้องรอเวลาที่สถานีโทรทัศน์ออกอากาศ

ยุค 90 ยังเป็นช่วงที่โทรทัศน์มีบทบาทสำคัญในความบันเทิงของครอบครัว หากอยากดูการ์ตูน ละคร หรือรายการโปรด ผู้ชมต้องจำเวลาออกอากาศและนั่งรอหน้าจอ เพราะระบบสตรีมมิงที่เลือกดูเมื่อไรก็ได้ยังไม่มีอยู่ในชีวิตประจำวัน การพลาดรายการบางตอนจึงหมายถึงต้องรอการออกอากาศซ้ำหรือหาวิธีอื่นในการรับชม

 

4. การบ้านต้องพึ่งหนังสือและห้องสมุดมากกว่าอินเทอร์เน็ต

เด็กยุค 90 ที่ทำรายงานมักค้นข้อมูลจากหนังสือเรียน สารานุกรม หนังสืออ้างอิง หรือห้องสมุด การค้นข้อมูลจึงใช้เวลามากกว่าปัจจุบัน และการถ่ายเอกสารก็เป็นส่วนหนึ่งของการเตรียมรายงาน อินเทอร์เน็ตในไทยเพิ่งเริ่มเปิดให้บริการเชิงพาณิชย์อย่างจริงจังในปี 2538 โดย NECTEC ระบุว่าจำนวนผู้ใช้อินเทอร์เน็ตในไทยเพิ่มจากประมาณ 45,000 คนในปี 2538 เป็นประมาณ 1.5 ล้านคนในปี 2542 แสดงให้เห็นว่าอินเทอร์เน็ตกำลังเติบโต แต่ยังห่างไกลจากการเป็นเทคโนโลยีที่ทุกคนเข้าถึงได้เหมือนปัจจุบัน

 

5. นัดเพื่อนแล้วต้องมาตามเวลาที่ตกลงกัน

เมื่อยังไม่มีสมาร์ตโฟนและแอปแชต การนัดหมายต้องตกลงสถานที่และเวลาล่วงหน้า เช่น นัดกันหน้าห้าง โรงเรียน ร้านเกม หรือป้ายรถโดยสาร แล้วทุกคนต้องพยายามมาตามนัด เพราะระหว่างทางไม่สามารถส่งข้อความว่า “อยู่ไหนแล้ว” หรือแชร์ตำแหน่งแบบเรียลไทม์ได้ง่าย ๆ หากไปถึงแล้วไม่พบเพื่อน ก็อาจต้องรอหรือใช้โทรศัพท์สาธารณะติดต่อกลับ

 

6. ใช้โทรศัพท์สาธารณะเมื่ออยู่นอกบ้าน

โทรศัพท์สาธารณะเป็นอุปกรณ์ที่พบเห็นได้ทั่วไปในเมืองและสถานที่สาธารณะในยุคก่อนโทรศัพท์มือถือแพร่หลาย ผู้ใช้ต้องหยอดเหรียญหรือใช้บัตรโทรศัพท์ตามระบบของแต่ละช่วงเวลา หากต้องติดต่อครอบครัวหรือเพื่อนขณะอยู่นอกบ้าน โทรศัพท์สาธารณะจึงเป็นหนึ่งในตัวเลือกสำคัญ วิถีชีวิตนี้แตกต่างจากปัจจุบันที่โทรศัพท์มือถือสามารถติดตัวไปได้แทบทุกที่

 

7. ถ่ายรูปแล้วต้องรอล้างฟิล์ม

การถ่ายภาพในยุค 90 ส่วนใหญ่ยังใช้กล้องฟิล์ม การถ่ายภาพหนึ่งครั้งจึงไม่สามารถเปิดดูผลได้ทันทีเหมือนกล้องดิจิทัลหรือโทรศัพท์มือถือในปัจจุบัน หลังถ่ายหมดม้วนแล้วต้องนำฟิล์มไปล้างและอัดภาพ จากนั้นจึงจะรู้ว่าภาพที่ถ่ายออกมาเป็นอย่างไร ทำให้การถ่ายภาพมีความตั้งใจมากขึ้น และการถ่ายพลาดหรือภาพสั่นก็ไม่สามารถลบทิ้งแล้วถ่ายใหม่ได้ทันที

 

8. เล่นเกมกับเพื่อนโดยไม่ต้องเชื่อมต่ออินเทอร์เน็ต

ร้านเกมและเครื่องเล่นเกมตามบ้านเป็นส่วนหนึ่งของความบันเทิงของเด็กและวัยรุ่นยุค 90 หลายเกมเน้นการเล่นคนเดียวหรือเล่นหลายคนในพื้นที่เดียวกันผ่านเครื่องเดียวกันหรืออุปกรณ์ที่เชื่อมต่อกัน ไม่จำเป็นต้องมีเซิร์ฟเวอร์ออนไลน์สำหรับพบผู้เล่นจากทั่วโลกเหมือนเกมจำนวนมากในปัจจุบัน การไปเล่นเกมกับเพื่อนจึงเป็นทั้งกิจกรรมบันเทิงและโอกาสในการพบปะกัน

 

9. เขียนจดหมายหรือโปสต์การ์ดเพื่อส่งข้อความ

แม้โทรศัพท์จะมีใช้อยู่แล้ว แต่จดหมายและโปสต์การ์ดยังคงเป็นช่องทางสำคัญสำหรับการติดต่อบางรูปแบบ โดยเฉพาะการส่งข้อความระหว่างคนที่อยู่ต่างจังหวัดหรือต่างประเทศ ผู้ส่งต้องเขียนข้อความ ใส่ซอง ติดแสตมป์ และนำไปส่ง จากนั้นต้องรอให้ไปรษณีย์นำส่ง ซึ่งอาจใช้เวลาหลายวันหรือมากกว่านั้น ความแตกต่างนี้ชัดเจนมากเมื่อเทียบกับปัจจุบันที่ข้อความสามารถเดินทางถึงผู้รับได้แทบจะทันที

 

10. อินเทอร์เน็ตยังเป็นเรื่องใหม่และเสียงโมเด็มเป็นเสียงคุ้นหู

ช่วงปลายยุค 90 อินเทอร์เน็ตเริ่มเข้าสู่ชีวิตคนไทยมากขึ้น แต่ยังไม่ใช่สิ่งที่ทุกบ้านมีให้ใช้ตลอดเวลา NECTEC ระบุว่าในปี 2542 มีผู้ใช้อินเทอร์เน็ตประมาณ 1.5 ล้านคน และมีผู้ให้บริการอินเทอร์เน็ตเชิงพาณิชย์หลายราย ขณะที่ข้อมูลอีกชุดของ NECTEC ระบุว่าในเดือนกันยายน 2542 มีผู้ใช้อินเทอร์เน็ตประมาณ 800,000 คนตามประมาณการของหน่วยงาน ซึ่งความแตกต่างของตัวเลขสะท้อนว่าในยุคเริ่มต้นยังมีวิธีการประมาณและนิยามผู้ใช้อยู่หลายแบบ สำหรับคนที่เคยใช้อินเทอร์เน็ตผ่านโมเด็มแบบ Dial-up การเชื่อมต่อที่ต้องโทรผ่านสายโทรศัพท์และความเร็วที่จำกัดคือประสบการณ์ที่เด็กยุคสมาร์ตโฟนอาจจินตนาการได้ยาก

 

วิถีชีวิตยุค 90 ไม่ได้หมายความว่าทุกคนต้องใช้ชีวิตเหมือนกัน แต่เป็นช่วงเวลาที่เทคโนโลยีดิจิทัลยังอยู่ในระยะเริ่มต้น คนจำนวนมากจึงพึ่งพา โทรศัพท์บ้าน โทรศัพท์สาธารณะ เทปคาสเซ็ต โทรทัศน์ หนังสือ ห้องสมุด กล้องฟิล์ม และจดหมาย มากกว่าในปัจจุบัน ขณะเดียวกันช่วงปลายทศวรรษ 1990 ก็เริ่มเห็นการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่จากอินเทอร์เน็ต ซึ่งต่อมาได้กลายเป็นพื้นฐานของวิถีชีวิตยุคดิจิทัลในเวลาต่อมา