จีนจะขึ้นเป็นเบอร์หนึ่งของโลกจริงไหม และถ้าขึ้นได้ทำไมอาจครองตำแหน่งไม่นาน

คำว่า “เบอร์หนึ่งของโลก” ต้องถามก่อนว่า วัดจากอะไร

ภาพของจีนช่วงหลายสิบปีที่ผ่านมาแรงมาก โรงงาน เมือง รถไฟความเร็วสูง ท่าเรือ อีคอมเมิร์ซ รถยนต์ไฟฟ้า แบตเตอรี่ โซลาร์เซลล์ ไปจนถึงเทคโนโลยีหลายแขนง ทำให้คำถามว่า “จีนจะแซงสหรัฐอเมริกาเมื่อไร” ถูกพูดซ้ำจนเหมือนเป็นเส้นทางที่ต้องเกิดแน่ แต่พอเปิดตัวเลขจริง ภาพกลับซับซ้อนกว่านั้นเยอะ

จีนเก่งมากจริง แต่ยังไม่ได้เป็นที่หนึ่งทุกสนาม

ถ้าวัดขนาดเศรษฐกิจด้วยจีดีพีแบบราคาตลาดและคิดเป็นดอลลาร์ ข้อมูลล่าสุดของธนาคารโลกสำหรับปี 2025 ระบุว่าสหรัฐอเมริกาอยู่ราว 30.8 ล้านล้านดอลลาร์ ส่วนจีนราว 19.5 ล้านล้านดอลลาร์ ช่องว่างยังใหญ่พอสมควร ถึงจีนโตเร็วกว่าสหรัฐอเมริกาในปีเดียวกันก็ตาม

แต่ถ้าวัดด้วยความเท่าเทียมของอำนาจซื้อ จีนขึ้นมาอยู่เหนือสหรัฐอเมริกามาหลายปีแล้ว เพราะเงินจำนวนเท่ากันซื้อสินค้าและบริการในจีนได้มากกว่าในสหรัฐอเมริกา นี่แหละที่ทำให้ประโยค “จีนเป็นเบอร์หนึ่งแล้ว” กับ “จีนยังเป็นเบอร์สอง” สามารถถูกต้องพร้อมกันได้ ขึ้นอยู่กับไม้บรรทัดที่ใช้วัด

จุดที่จีนแข็งมากคือการผลิตและการค้า ปี 2025 จีนส่งออกสินค้าราว 3.77 ล้านล้านดอลลาร์ และยังเป็นผู้ส่งออกสินค้ารายใหญ่ที่สุดของโลก เครือข่ายโรงงาน ผู้จัดหาชิ้นส่วน ท่าเรือ และแรงงานทักษะที่สร้างมาหลายสิบปีไม่ได้ย้ายหนีกันง่ายๆ ต่อให้บริษัทตะวันตกกระจายฐานไปเวียดนาม อินเดีย เม็กซิโก หรือเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ วัตถุดิบ ชิ้นส่วน เครื่องจักร หรือผู้ผลิตต้นน้ำจำนวนหนึ่งก็ยังโยงกลับไปที่จีนอยู่ดี

ปัญหาคือ ยิ่งตัวใหญ่ ยิ่งโตแบบเดิมยาก

ประเทศรายได้ต่ำสามารถโตเร็วจากการสร้างถนน โรงงาน บ้าน เมือง และย้ายแรงงานจากภาคเกษตรเข้าสู่อุตสาหกรรม แต่เมื่อทำสิ่งเหล่านี้ไปมากแล้ว การเทเงินลงทุนเพิ่มอีกหนึ่งก้อนจะให้ผลตอบแทนน้อยลงเรื่อยๆ จีนกำลังเจอเรื่องนี้ชัดขึ้น ทั้งในภาคอสังหาริมทรัพย์ โครงสร้างพื้นฐานบางประเภท และหนี้ของรัฐบาลท้องถิ่น

กองทุนการเงินระหว่างประเทศประเมินว่าเศรษฐกิจจีนปี 2026 อาจโตประมาณ 4.5% และหากไม่มีการปฏิรูปที่แรงพอ อัตราการเติบโตอาจค่อยๆ ลดลงเหลือราว 3.5% ภายในปี 2030 เหตุผลหลักไม่ใช่เพราะจีน “หมดฝีมือ” แต่เพราะแรงงานลดลง ผลตอบแทนจากการลงทุนต่ำลง และผลิตภาพโตช้าลงเมื่อประเทศขยับเข้าใกล้แนวหน้าเทคโนโลยีมากขึ้น

• อสังหาริมทรัพย์ เคยเป็นเครื่องยนต์ใหญ่ทั้งการก่อสร้าง การขายที่ดิน และทรัพย์สินครัวเรือน พอภาคนี้ชะลอ ผลกระทบจึงลามกว้าง

• หนี้ โดยเฉพาะหนี้ที่ผูกกับรัฐบาลท้องถิ่นและการลงทุน ทำให้การกระตุ้นเศรษฐกิจแบบเดิมแพงขึ้น

• การบริโภคในประเทศ ยังมีสัดส่วนที่ควรเพิ่ม หากต้องการลดการพึ่งพาการลงทุนและการส่งออก

ตัวแปรที่หลบยากที่สุดคือคน

สหประชาชาติระบุว่าประชากรจีนผ่านจุดสูงสุดไปแล้ว และจีนมีแนวโน้มเป็นประเทศที่ประชากรลดลงมากที่สุดในเชิงจำนวนช่วงหลายทศวรรษข้างหน้า เรื่องนี้ไม่ได้แปลว่าเศรษฐกิจจะพังทันที แต่แปลว่าแรงงานใหม่จะน้อยลง ขณะที่จำนวนผู้สูงอายุเพิ่ม ภาระบำนาญ สุขภาพ และการดูแลจะสูงขึ้น

ตรงนี้สำคัญมาก เพราะการแข่งขันมหาอำนาจไม่ได้วัดแค่จำนวนโรงงาน แต่วัดว่าเศรษฐกิจสามารถสร้างรายได้ต่อคนได้เร็วแค่ไหน จีนมีประชากรมหาศาลก็จริง แต่จีดีพีต่อหัวปี 2025 ยังอยู่ราว 13,862 ดอลลาร์ ขณะที่สหรัฐอเมริกาเกิน 90,000 ดอลลาร์ ช่องว่างด้านรายได้ ผลิตภาพ และกำลังใช้จ่ายต่อคนจึงยังห่าง

แล้วสหรัฐอเมริกามีแต้มต่ออะไร

สิ่งที่มองไม่เห็นในภาพตึกสูงคือระบบการเงิน สกุลเงิน ตลาดทุน มหาวิทยาลัย บริษัทเทคโนโลยี เครือข่ายพันธมิตร และความสามารถในการดึงคนเก่งจากต่างประเทศ เงินดอลลาร์ยังครองสัดส่วนสำรองเงินตราต่างประเทศของธนาคารกลางทั่วโลกมากที่สุด โดยไตรมาสแรกปี 2026 อยู่ราว 57% ขณะที่เงินหยวนยังอยู่ต่ำกว่า 2%

นี่ไม่ใช่เรื่องศักดิ์ศรี แต่มันลดต้นทุนการกู้ เพิ่มความต้องการสินทรัพย์สหรัฐอเมริกา และทำให้ระบบการเงินโลกจำนวนมากยังต้องพึ่งดอลลาร์ การจะขึ้นเป็น “ผู้นำโลก” จึงไม่ใช่แค่ผลิตของได้มากกว่า แต่ต้องทำให้คนทั่วโลกยอมถือเงิน ถือพันธบัตร ใช้เทคโนโลยี และเชื่อมตัวเองเข้ากับระบบของประเทศนั้นด้วย

จีนจึงมีโอกาสขึ้นอันดับหนึ่งในบางมาตรวัด แต่การครองตำแหน่งแบบเบ็ดเสร็จเป็นอีกเรื่อง

ยิ่งน่าสนใจตรงที่จีนอาจไม่ต้อง “แซงทุกอย่าง” ก็มีอิทธิพลมหาศาลได้แล้ว จีนสามารถเป็นฐานการผลิตสำคัญ เป็นคู่ค้าหลักของหลายประเทศ เป็นผู้นำในรถยนต์ไฟฟ้า แบตเตอรี่ โซลาร์เซลล์ หรือโครงสร้างพื้นฐานบางด้าน พร้อมกับที่สหรัฐอเมริกายังนำด้านการเงิน เทคโนโลยีบางแขนง รายได้ต่อหัว และอำนาจของเงินดอลลาร์ โลกแบบนี้อาจไม่เหลือเบอร์หนึ่งเพียงประเทศเดียวด้วยซ้ำ

คำถามที่น่าจับตาจึงไม่ใช่แค่ “จีนจะแซงเมื่อไร” แต่เป็น จีนจะเปลี่ยนจากเศรษฐกิจที่เก่งเรื่องลงทุนและส่งออก ไปเป็นเศรษฐกิจที่ประชาชนกล้าใช้จ่าย มีผลิตภาพสูง และรับมือสังคมสูงวัยได้เร็วพอหรือไม่ ถ้าทำได้ ตำแหน่งมหาอำนาจจะเหนียวแน่นขึ้นมาก ถ้าทำไม่ได้ ต่อให้ขึ้นถึงจุดสูงสุดในบางตัวเลข ก็อาจพบว่าช่วงเวลาบนนั้นไม่ได้ยาวอย่างที่เคยคาดกันไว้