ทำไมไมโครซอฟท์สู้ลินุกซ์มาหลายสิบปี แต่สุดท้ายต้องเปิดประตูรับเข้าบ้าน

จุดที่น่าสนใจของสงครามไมโครซอฟท์กับลินุกซ์ ไม่ใช่คำถามว่าใครชนะใครแพ้ แต่คือทำไมบริษัทซอฟต์แวร์ที่ทรงอิทธิพลระดับโลกถึงไม่สามารถทำให้คู่แข่งซึ่งเริ่มต้นจากโครงการเล็กๆ บนอินเทอร์เน็ตหายไปได้

ลินุกซ์เกิดจากงานของลินุส ทอร์วัลดส์ ก่อนจะค่อยๆ เติบโตด้วยนักพัฒนาจากหลายประเทศ จุดสำคัญคือเคอร์เนลถูกเผยแพร่ภายใต้สัญญาอนุญาตแบบจีพีแอล ทำให้เปิดดูซอร์สโค้ด แก้ไข และแจกจ่ายต่อได้ภายใต้เงื่อนไขของสัญญาอนุญาตนั้น

ฟังดูเหมือนเรื่องธรรมดาในตอนนี้ แต่ช่วงทศวรรษ 1990 โลกซอฟต์แวร์เชิงพาณิชย์ยังผูกกับแนวคิดอีกแบบ บริษัทสร้างโปรแกรม เก็บซอร์สโค้ดไว้ภายใน แล้วขายสิทธิ์ใช้งานให้ลูกค้า ใครควบคุมระบบปฏิบัติการได้ก็มีอำนาจต่อรองกับทั้งผู้ผลิตฮาร์ดแวร์ นักพัฒนา และผู้ใช้งานมหาศาล

ลินุกซ์กลับเดินคนละทาง

ไม่มีสำนักงานใหญ่ของลินุกซ์ที่คู่แข่งสามารถซื้อกิจการแล้วปิดโครงการ ไม่มีโรงงานผลิตซอฟต์แวร์เพียงแห่งเดียวที่หยุดแล้วทุกอย่างจบ ซอร์สโค้ดถูกคัดลอกและพัฒนากระจายอยู่ทั่วโลก ต่อให้บริษัทหนึ่งเลิกสนับสนุน ชุมชนหรือบริษัทอื่นก็สามารถทำต่อได้ นี่คือคุณสมบัติที่ทำให้การแข่งขันกับโอเพนซอร์สต่างจากการแข่งขันกับบริษัทปกติอย่างสิ้นเชิง

ปี 1998 มีเอกสารภายในของไมโครซอฟท์ซึ่งภายหลังถูกเรียกกันว่าเอกสารฮาโลวีนหลุดออกสู่สาธารณะ เนื้อหาแสดงให้เห็นว่าไมโครซอฟท์มองโอเพนซอร์สเป็นภัยคุกคามจริง และยอมรับความสามารถของกระบวนการพัฒนาแบบเปิดในการดึงความรู้ของผู้คนจำนวนมากผ่านอินเทอร์เน็ตมาช่วยกันสร้างซอฟต์แวร์

ตรงนี้สำคัญมาก เพราะปัญหาของไมโครซอฟท์ไม่ได้อยู่แค่ราคาของลินุกซ์

ถ้าคู่แข่งขายระบบปฏิบัติการถูกกว่า ก็ยังลดราคา แข่งขันด้านฟีเจอร์ หรือทำสัญญาทางธุรกิจสู้ได้ แต่ลินุกซ์เป็นทั้งซอฟต์แวร์ ชุมชน มาตรฐาน และฐานให้บริษัทอื่นสร้างธุรกิจต่อยอดพร้อมกัน การต่อสู้จึงคล้ายพยายามหยุดระบบนิเวศมากกว่าหยุดสินค้าชิ้นหนึ่ง

ยิ่งอินเทอร์เน็ตโต เซิร์ฟเวอร์ก็ยิ่งสำคัญ ลินุกซ์เหมาะกับงานเซิร์ฟเวอร์หลายประเภทเพราะปรับแต่งได้ละเอียด รองรับฮาร์ดแวร์หลากหลาย และไม่บังคับให้องค์กรต้องผูกทุกอย่างกับผู้ผลิตรายเดียว บริษัทเทคโนโลยีจำนวนมากจึงมีแรงจูงใจให้ช่วยพัฒนา เพราะสิ่งที่เพิ่มเข้าไปสามารถกลับมาเป็นประโยชน์ต่อโครงสร้างพื้นฐานของตัวเองได้ด้วย

นี่ทำให้เกิดวงจรที่ค่อนข้างโหดสำหรับคู่แข่ง ยิ่งมีคนใช้มาก ยิ่งมีบริษัทส่งนักพัฒนาเข้ามาช่วย ยิ่งฮาร์ดแวร์รองรับมาก ซอฟต์แวร์ก็ยิ่งเยอะ แล้วจำนวนผู้ใช้ก็เพิ่มขึ้นอีก

ไมโครซอฟท์เคยเลือกแนวทางเผชิญหน้ากับโอเพนซอร์สอยู่หลายปี แต่โลกซอฟต์แวร์ค่อยๆ เปลี่ยนจนวิธีคิดแบบเดิมเริ่มไม่เข้ากับธุรกิจใหม่ โดยเฉพาะเมื่อคลาวด์กลายเป็นตลาดใหญ่ ลูกค้าที่เช่าเครื่องเสมือนไม่ได้อยากถูกบังคับว่าต้องใช้ระบบปฏิบัติการแบบใด ลูกค้าต้องการเลือกเครื่องมือที่เหมาะกับงาน

ถ้าผู้ใช้ต้องการลินุกซ์ ผู้ให้บริการคลาวด์ก็ต้องมีลินุกซ์

การเปลี่ยนท่าทีของไมโครซอฟท์จึงเห็นชัดขึ้นเรื่อยๆ จนปี 2016 บริษัทเข้าร่วมมูลนิธิลินุกซ์ในระดับสมาชิกแพลทินัม ตอนประกาศเข้าร่วม ไมโครซอฟท์ระบุด้วยว่าเครื่องเสมือนบนอะซัวร์เกือบหนึ่งในสามกำลังใช้ลินุกซ์ในเวลานั้น ภาพนี้ต่างจากบรรยากาศช่วงปลายทศวรรษ 1990 แบบแทบกลับด้าน

หลังจากนั้นความสัมพันธ์ยิ่งแน่นขึ้น วินโดวส์มีระบบย่อยสำหรับลินุกซ์ที่เปิดให้นักพัฒนารันสภาพแวดล้อมลินุกซ์ร่วมกับวินโดวส์ได้ และรุ่นที่สองใช้เคอร์เนลลินุกซ์จริงภายในเครื่องเสมือนขนาดเบา ไมโครซอฟท์ยังดูแลซอร์สของเคอร์เนลส่วนนี้แบบเปิดด้วย

เรื่องนี้ไม่ได้แปลว่าไมโครซอฟท์เลิกแข่งขันกับลินุกซ์ หรือวินโดวส์หมดความสำคัญ สิ่งที่เปลี่ยนคือสนามแข่งขัน จากเดิมที่ระบบปฏิบัติการเป็นศูนย์กลางของอาณาจักรซอฟต์แวร์ กลายเป็นโลกที่รายได้จำนวนมากมาจากคลาวด์ เครื่องมือพัฒนา บริการองค์กร และแพลตฟอร์มที่ต้องทำงานข้ามระบบ

เมื่อเงินอยู่ตรงบริการ การพยายามบังคับลูกค้าให้ออกจากลินุกซ์อาจทำให้ลูกค้าย้ายไปหาผู้ให้บริการรายอื่นแทนเสียด้วยซ้ำ การรองรับลินุกซ์จึงไม่ใช่การยอมแพ้ แต่เป็นการปรับธุรกิจให้ตรงกับสิ่งที่ตลาดเลือกแล้ว

และนี่อาจเป็นเหตุผลที่ลินุกซ์ถูกฆ่าให้ตายได้ยากตั้งแต่แรก เพราะสิ่งที่ต้องทำลายไม่ใช่บริษัท ไม่ใช่ผลิตภัณฑ์รุ่นเดียว และไม่ใช่เจ้าของคนเดียว แต่เป็นโค้ดที่คัดลอกได้ ชุมชนที่กระจายทั่วโลก และผลประโยชน์ของบริษัทนับไม่ถ้วนที่ต้องการให้มันอยู่ต่อ

คู่แข่งที่รับมือยากที่สุดจึงอาจไม่ใช่คู่แข่งที่มีเงินมากกว่า แต่อาจเป็นคู่แข่งที่ไม่มีศูนย์กลางให้โจมตีตั้งแต่ต้น