บิล เกตส์ กับ สตีฟ จ็อบส์ คู่แข่งเทคโนโลยีที่รบกันหนักก่อนจำเป็นต้องจับมือ

ถ้ามองแค่ภาพจำ บิล เกตส์กับสตีฟ จ็อบส์เหมือนยืนคนละมุมเวที คนหนึ่งพาไมโครซอฟท์ครองโลกซอฟต์แวร์ อีกคนผลักแอปเปิลให้เป็นบริษัทที่หมกมุ่นกับฮาร์ดแวร์และประสบการณ์ใช้งาน แต่ช่วงแรกของเรื่องกลับไม่ได้เริ่มจากการเป็นศัตรูเลย

ไมโครซอฟท์เคยเป็นผู้พัฒนาซอฟต์แวร์สำคัญให้เครื่องของแอปเปิลตั้งแต่ยุคต้น และตอนแมคอินทอชกำลังถูกพัฒนา แอปเปิลก็ต้องการโปรแกรมจากไมโครซอฟท์มาช่วยให้เครื่องใหม่มีประโยชน์จริงในสายตาคนซื้อ ความสัมพันธ์จึงแปลกตั้งแต่ต้น เพราะอีกฝ่ายเป็นทั้งพันธมิตร ผู้ขายซอฟต์แวร์ และคู่แข่งที่อาจโตมาชนกันได้ทุกเมื่อ

จุดที่เรื่องเริ่มเดือดคือส่วนติดต่อแบบกราฟิก หน้าต่าง ไอคอน เมนู และการใช้เมาส์ ซึ่งทำให้คอมพิวเตอร์เข้าใจง่ายกว่ายุคคำสั่งตัวอักษร แอปเปิลทำให้แนวคิดนี้โดดเด่นมากกับลิซาและแมคอินทอช ขณะที่ไมโครซอฟท์ก็เดินหน้าพัฒนาวินโดวส์ จนเกิดข้อกล่าวหาว่าไมโครซอฟท์เลียนแบบแมค

แต่ประโยคว่า “ไมโครซอฟท์ขโมยแมคไปทำวินโดวส์” สั้นเกินความจริงอยู่พอสมควร แนวคิดส่วนติดต่อแบบกราฟิกมีรากจากงานก่อนหน้านั้นหลายแห่ง โดยศูนย์วิจัยพาร์กของซีร็อกซ์มีบทบาทสำคัญมาก แอปเปิลเองเคยเข้าไปดูเทคโนโลยีที่นั่นและนำแนวคิดหลายส่วนมาต่อยอด ขณะเดียวกัน แอปเปิลกับไมโครซอฟท์ยังมีข้อตกลงด้านสิทธิการใช้ส่วนแสดงผลของวินโดวส์รุ่นแรกในปี 1985 อีกด้วย

ความขัดแย้งไปถึงศาลในปี 1988 เมื่อแอปเปิลฟ้องไมโครซอฟท์และฮิวเลตต์-แพคการ์ดเรื่องลิขสิทธิ์หน้าตาของส่วนติดต่อ คดีลากยาวหลายปี และศาลตีความว่าความคล้ายจำนวนมากที่แอปเปิลยกขึ้นมาอยู่ภายใต้ข้อตกลงอนุญาตเดิม หรือเป็นองค์ประกอบที่คุ้มครองได้จำกัด คดีนี้จึงไม่ได้จบด้วยคำตัดสินง่ายๆ ว่าใคร “คิดทุกอย่างก่อน” แล้วอีกฝ่าย “ขโมยทั้งหมด”

จุดน่าสนใจจริงๆ อยู่ตรงนี้ ธุรกิจเทคโนโลยีไม่ได้เดินด้วยความชอบหรือไม่ชอบส่วนตัวล้วนๆ ต่อให้ผู้นำสองบริษัทกัดกันแรงแค่ไหน แอปเปิลก็ยังต้องการซอฟต์แวร์ที่คนใช้จริง ส่วนไมโครซอฟท์ก็มีเหตุผลทางธุรกิจที่จะขายโปรแกรมบนแมค เพราะฐานผู้ใช้แมคมีมูลค่า

พอถึงปี 1997 ภาพกลับด้านแบบแทบไม่น่าเชื่อ แอปเปิลอยู่ในช่วงลำบากและสตีฟ จ็อบส์เพิ่งกลับเข้ามามีอิทธิพลกับบริษัทอีกครั้ง บนเวทีแมคเวิลด์ที่บอสตัน มีการประกาศข้อตกลงครั้งใหญ่กับไมโครซอฟท์ บิล เกตส์ปรากฏตัวผ่านจอขนาดใหญ่ต่อหน้าผู้ใช้แอปเปิลที่จำนวนไม่น้อยมองไมโครซอฟท์เป็นคู่ปรับตัวฉกาจ

สาระสำคัญไม่ได้มีแค่เงิน ไมโครซอฟท์ลงทุน 150 ล้านดอลลาร์ในหุ้นแอปเปิลแบบไม่มีสิทธิออกเสียง ทั้งสองบริษัททำข้อตกลงอนุญาตใช้สิทธิบัตรข้ามกัน ไมโครซอฟท์รับปากพัฒนาไมโครซอฟท์ออฟฟิศและซอฟต์แวร์สำคัญบนแมคต่ออีกหลายปี ส่วนแอปเปิลกำหนดให้อินเทอร์เน็ตเอ็กซ์พลอเรอร์เป็นเบราว์เซอร์เริ่มต้นในระบบรุ่นต่อๆ มาในช่วงข้อตกลงนั้น

เงิน 150 ล้านดอลลาร์มักถูกเล่าราวกับเป็นเช็คกู้ชีพก้อนเดียวที่ช่วยแอปเปิลทันที ซึ่งก็จริงแค่ส่วนหนึ่ง สิ่งที่สำคัญพอๆ กันคือ “ความเชื่อมั่น” ถ้าไมโครซอฟท์หยุดทำออฟฟิศบนแมค ลูกค้าธุรกิจและผู้ใช้จำนวนมากจะมีเหตุผลน้อยลงในการซื้อแมค การประกาศว่าจะพัฒนาต่อจึงส่งสัญญาณว่าระบบนิเวศของแมคยังมีอนาคต

ฝั่งไมโครซอฟท์เองก็ไม่ได้ช่วยเพราะอารมณ์ดีล้วนๆ แอปเปิลยังเป็นแพลตฟอร์มที่มีผู้ใช้และนักพัฒนาจริง การมีคู่แข่งอยู่ในตลาดยังมีคุณค่าทางธุรกิจ และข้อตกลงสิทธิบัตรช่วยลดความเสี่ยงจากข้อพิพาทที่ลากกันมานาน นี่จึงเป็นดีลที่แต่ละฝ่ายได้สิ่งที่ต้องการมากกว่าฉาก “ศัตรูยื่นมือช่วยเพื่อนเก่า”

อีกภาพที่ทำให้ความสัมพันธ์คู่นี้น่าสนใจคือเวทีสัมภาษณ์ร่วมในปี 2007 ทั้งคู่ย้อนคุยเรื่องอดีตแบบมีทั้งมุกกัดกัน ความเคารพ และการยอมรับว่าแต่ละคนเก่งคนละแบบ จ็อบส์เด่นเรื่องการมองผลิตภัณฑ์ให้เป็นประสบการณ์เดียวตั้งแต่ฮาร์ดแวร์ถึงซอฟต์แวร์ ส่วนเกตส์เก่งมากกับการสร้างแพลตฟอร์มซอฟต์แวร์ที่ขยายไปอยู่บนเครื่องของผู้ผลิตจำนวนมหาศาล

ความต่างนี้เองทำให้ทั้งคู่ชนกันหนัก เพราะต่างคนต่างมองอนาคตคอมพิวเตอร์คนละภาพ แต่ก็เป็นเหตุผลเดียวกันที่ทำให้ต่างฝ่ายมองข้ามอีกฝ่ายไม่ได้

เรื่องของบิล เกตส์กับสตีฟ จ็อบส์เลยน่าสนใจกว่าคำว่าเพื่อนหรือศัตรู มันคือความสัมพันธ์แบบ “ต้องแข่ง ต้องระวัง และบางจังหวะต้องพึ่งกัน” ซึ่งเกิดขึ้นบ่อยในโลกเทคโนโลยี คู่แข่งวันนี้อาจเป็นเจ้าของซอฟต์แวร์ที่ขาดไม่ได้ในวันพรุ่งนี้ ส่วนคนที่เคยขึ้นศาลกัน ก็อาจนั่งโต๊ะทำข้อตกลงเดียวกันเมื่อผลประโยชน์ของบริษัทบังคับให้ต้องคิดไกลกว่าความสะใจชั่วคราว