จากคัมภีร์ปีศาจถึงหนังสือถอดรหัสไม่ได้ ทำไมมนุษย์ถึงหลงใหลของต้องห้าม

แค่เอาคำว่า “ต้องห้าม” ไปวางหน้าคำว่า “หนังสือ” บรรยากาศก็เปลี่ยนทันที หนังสือธรรมดากลายเป็นของที่ดูเหมือนซ่อนความลับบางอย่างไว้ ยิ่งมีเรื่องว่าเคยถูกปิดกั้น ถูกเก็บในห้องสมุดลับ อ่านแล้วเป็นอันตราย หรือมีเนื้อหาเกี่ยวกับเวทมนตร์ ความอยากเปิดดูก็ยิ่งแรงขึ้น

คลิปของ Mythos Realm หยิบประเด็น 5 คัมภีร์ลึกลับอันตรายมาพูดถึง ซึ่งน่าสนใจตรงที่โลกของ “หนังสือต้องห้าม” มักเอาหลายอย่างมาปนกัน ทั้งต้นฉบับโบราณที่มีอยู่จริง หนังสือเวทมนตร์ หนังสือที่เคยสร้างผลกระทบทางสังคม ต้นฉบับที่ยังอ่านไม่ออก รวมถึงหนังสือสมมติจากวรรณกรรม ถ้าไม่แยกแต่ละประเภทออกจากกัน เรื่องจริงกับตำนานจะไหลรวมกันง่ายมาก

ตัวอย่างชัดที่สุดคือ Voynich Manuscript ต้นฉบับที่ปัจจุบันเก็บอยู่ใน Beinecke Rare Book & Manuscript Library ของมหาวิทยาลัยเยล หลักฐานทางวัตถุชี้ว่ามันสัมพันธ์กับต้นฉบับยุโรปช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 15 มีตัวอักษรที่ยังระบุไม่ได้ว่าเป็นภาษาอะไร พร้อมภาพพืช ดวงดาว แผนผังจักรวาล ภาพคล้ายการอาบน้ำ และส่วนที่ดูเหมือนตำรับยา จนถึงตอนนี้ยังไม่มีการถอดข้อความที่ได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวาง

จุดสำคัญคือ “อ่านไม่ออก” ไม่ได้แปลว่า “เป็นเวทมนตร์” ช่องว่างของข้อมูลต่างหากที่เปิดพื้นที่ให้จินตนาการทำงาน เมื่อมนุษย์เห็นข้อความจำนวนมากที่ดูมีระบบ แต่ไม่รู้ว่าหมายถึงอะไร สมองมักพยายามสร้างคำอธิบายขึ้นมา ตั้งแต่รหัสลับ สมาคมลึกลับ ความรู้ทางการแพทย์ ไปจนถึงเรื่องเหนือธรรมชาติ ทั้งที่หลักฐานยังไปไม่ถึงตรงนั้น

อีกเล่มที่ภาพลักษณ์หนักมากคือ Codex Gigas หรือที่รู้จักกันในชื่อ Devil’s Bible ปัจจุบันอยู่กับหอสมุดแห่งชาติสวีเดน หนังสือเล่มนี้ได้รับการยกย่องว่าเป็นต้นฉบับยุคกลางที่ยังคงอยู่ซึ่งมีขนาดใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งของโลก และมีภาพปีศาจเต็มหน้าที่โด่งดังมาก การวิเคราะห์ลายมือชี้ว่าต้นฉบับเขียนโดยผู้เขียนคนเดียว

ส่วนเรื่องที่ว่าพระทำสัญญากับปีศาจแล้วเขียนหนังสือมหึมาทั้งเล่มเสร็จภายในคืนเดียว เป็นตำนานที่เกิดขึ้นรอบตัวหนังสือ ไม่ใช่ข้อเท็จจริงทางประวัติศาสตร์ที่พิสูจน์ได้ นี่เป็นตัวอย่างดีมากว่าหน้าตาของวัตถุสามารถสร้างเรื่องเล่าได้เอง หนังสือใหญ่มหึมา บวกภาพปีศาจขนาดเต็มหน้า แค่สองอย่างนี้ก็เพียงพอให้คนหลายยุคเริ่มถามแล้วว่า มนุษย์ธรรมดาทำสิ่งนี้ได้จริงหรือ

นี่ทำให้คำว่า “หนังสืออันตราย” มีความหมายอีกแบบ หนังสือไม่จำเป็นต้องมีพลังเหนือธรรมชาติเลย แค่ช่วยทำให้ความกลัวของสังคมดูมีเหตุผล มีขั้นตอน และมีภาษาที่ผู้มีอำนาจหยิบไปใช้ได้ ผลกระทบก็เกิดขึ้นจริงกับมนุษย์ได้แล้ว

ฝั่งตำราเวทมนตร์ก็มีของจริงในประวัติศาสตร์ เช่น Picatrix ซึ่งเป็นชื่อที่รู้จักกันของฉบับภาษาละตินจาก Ghyat al-akm เนื้อหาเกี่ยวข้องกับเวทมนตร์ โหราศาสตร์ และดาราศาสตร์ในกรอบความรู้ของยุคสมัย ต้นฉบับลักษณะนี้มีคุณค่ามากเมื่อต้องการเข้าใจว่าคนในอดีตมองจักรวาล ดาวเคราะห์ วัตถุ และพลังที่มองไม่เห็นอย่างไร แต่การที่มันพูดถึงเวทมนตร์ไม่ได้ทำให้วิธีการเหล่านั้นกลายเป็นข้อเท็จจริงทางวิทยาศาสตร์ตามความรู้สมัยใหม่

แล้วก็มีชื่อหนึ่งที่คนจำนวนไม่น้อยเคยคิดว่ามีอยู่จริงคือ Necronomicon ความจริงหนังสือเล่มนี้เป็นสิ่งสมมติที่ H. P. Lovecraft สร้างขึ้นในงานวรรณกรรม เขาเขียนประวัติ ที่มา ผู้แปล และเส้นทางของหนังสืออย่างละเอียดจนมันดูคล้ายเอกสารจริงมาก ภายหลังมีผู้ทำหนังสือที่ใช้ชื่อ Necronomicon ออกมาหลายแบบ ยิ่งทำให้เส้นแบ่งระหว่างโลกวรรณกรรมกับโลกจริงเบลอเข้าไปอีก

ความน่าสนใจจึงไม่ได้อยู่แค่ว่าเล่มไหนน่ากลัวที่สุด แต่อยู่ที่เหตุผลว่าทำไมมนุษย์ถึงเชื่อเรื่องหนังสือลับได้ง่าย หนังสือเป็นวัตถุที่ดูเหมือนเก็บความรู้ไว้ข้างใน ถ้าข้อความอ่านไม่ได้ ผู้เขียนไม่ทราบชื่อ หรือมีประวัติขาดช่วง มันจะเกิดพื้นที่ว่าง และพื้นที่ว่างนี่เองเป็นเชื้อเพลิงชั้นดีของตำนาน

พอเติมคำว่า “ถูกห้าม” เข้าไปอีก ความอยากรู้ยิ่งทำงานแรง เพราะการห้ามส่งสัญญาณทางจิตใจว่าข้างในต้องมีอะไรบางอย่างที่ผู้มีอำนาจไม่อยากให้เห็น ทั้งที่ในประวัติศาสตร์ หนังสือถูกห้ามได้จากเหตุผลสารพัด ตั้งแต่ศาสนา การเมือง ศีลธรรม ความขัดแย้งทางวิชาการ ไปจนถึงการควบคุมข้อมูล ไม่ได้แปลว่าหนังสือนั้นมีความลับเหนือธรรมชาติเสมอไป

เวลาเจอเรื่องคัมภีร์ต้องห้าม วิธีสนุกกับมันโดยไม่หลงตำนานง่ายเกินไปคือดูสามอย่างก่อน หนังสือมีต้นฉบับจริงอยู่ที่ไหน อายุถูกตรวจสอบด้วยวิธีอะไร และเรื่องที่เล่ากันเริ่มปรากฏในหลักฐานยุคไหน แค่สามคำถามนี้ก็แยกของจริง ตำนานที่เกิดภายหลัง และเรื่องแต่งออกจากกันได้เยอะมาก แล้วบางครั้งความจริงที่เหลืออยู่ก็น่าสนใจกว่าคำสาปเสียอีก