ก่อนเจาะเลือดต้องทำอะไรบ้าง เช็กให้ถูกจะได้ไม่เสียเที่ยว

หลายคนพอได้ใบนัดเจาะเลือดจะเริ่มงงทันทีว่า ต้องอดอาหารไหม ดื่มน้ำได้หรือเปล่า กาแฟดำถือว่าหลุดไหม ยากินประจำต้องหยุดไหม แล้วถ้าเผลอกินข้าวไปแล้วควรทำยังไงดี เรื่องพวกนี้ดูเล็ก แต่มีผลจริง เพราะเลือดหนึ่งหลอดไม่ได้บอกแค่ตัวเลขสวยๆ ในกระดาษ ผลตรวจบางตัวไวต่ออาหาร น้ำตาล ไขมัน แอลกอฮอล์ คาเฟอีน การออกกำลังกายหนัก หรือแม้แต่ยาบางชนิด ถ้าเตรียมตัวผิด ผลอาจเพี้ยนจนต้องนัดใหม่ เสียเวลา เสียเงิน และเสียอารมณ์ได้ง่ายมาก

ก่อนอื่นต้องแยกให้ชัดว่า ไม่ใช่การเจาะเลือดทุกแบบต้องอดอาหาร ตรวจบางชุดกินได้ตามปกติ เช่น ความสมบูรณ์ของเม็ดเลือดบางรายการ หรือการตรวจบางอย่างที่แพทย์ไม่ได้กำชับเรื่องอดอาหาร แต่ถ้าใบนัดมีคำว่า fasting, งดอาหาร, FBS, น้ำตาลอดอาหาร, ไขมันในเลือด, triglyceride หรือ lipid profile แบบที่สถานพยาบาลให้เตรียมตัวงดอาหาร ก็ควรทำตามเวลาที่ระบุไว้เป๊ะๆ ส่วนใหญ่จะอยู่แถว 8-12 ชั่วโมง แล้วแต่รายการตรวจและแนวทางของแต่ละที่ จุดสำคัญคืออย่าเดาเองจากประสบการณ์คนอื่น เพราะคนละรายการตรวจกัน เงื่อนไขไม่เหมือนกัน

ถ้าถูกสั่งให้อดอาหาร สิ่งที่ยังทำได้โดยทั่วไปคือดื่มน้ำเปล่า น้ำเปล่าช่วยให้ร่างกายไม่แห้ง เส้นเลือดหาเจอง่ายขึ้น เจาะง่ายขึ้น และไม่ทำให้ผลน้ำตาลหรือไขมันเพี้ยนแบบเครื่องดื่มที่มีพลังงาน แต่คำว่า น้ำเปล่า หมายถึงน้ำจริงๆ ไม่ใช่กาแฟดำ ชาไม่ใส่น้ำตาล น้ำมะนาว โซดา เครื่องดื่มเกลือแร่ น้ำวิตามิน หรือน้ำหวานใสๆ ที่ดูเหมือนไม่มีอะไร เพราะคาเฟอีนและสารปรุงแต่งบางอย่างอาจกระทบค่าบางตัวได้ กาแฟดำที่หลายคนคิดว่าปลอดภัยจึงไม่ควรเสี่ยงถ้าใบนัดบอกให้อดอาหารแบบจริงจัง

คืนก่อนเจาะเลือดไม่ควรจัดหนักแบบประชดชีวิต มื้อเย็นควรเป็นอาหารปกติ ไม่มันจัด ไม่หวานจัด ไม่ดื่มแอลกอฮอล์ และไม่กินบุฟเฟต์ตอนดึกแล้วหวังว่าตัวเลขจะนิ่งตอนเช้า โดยเฉพาะคนที่ตรวจไขมัน น้ำตาล ตับ หรือกรดยูริก การกินผิดปกติหนึ่งคืนอาจทำให้ผลดูแปลกกว่าชีวิตจริงได้ ส่วนการอดอาหารนานเกินไปก็ไม่ใช่เรื่องดีเหมือนกัน บางคนคิดว่ายิ่งอดนานยิ่งผลดี แต่การอดนานมากอาจทำให้เวียนหัว น้ำตาลตก หรือทำให้ค่าบางอย่างตีความยากขึ้นกว่าเดิม ทำตามชั่วโมงที่นัดไว้ดีที่สุด

เรื่องยาเป็นจุดที่พลาดกันบ่อยมาก ยาประจำไม่ควรหยุดเอง โดยเฉพาะยาความดัน เบาหวาน หัวใจ ไทรอยด์ ยากันชัก ยาละลายลิ่มเลือด หรือยาที่แพทย์ให้กินต่อเนื่อง ถ้าไม่แน่ใจให้ถามคลินิกหรือห้องแล็บก่อนวันตรวจว่าเช้าวันเจาะเลือดควรกินยาเวลาเดิมไหม ต้องเลื่อนยาอะไรไหม สำหรับคนเบาหวานยิ่งต้องระวัง เพราะการอดอาหารร่วมกับยาลดน้ำตาลหรืออินซูลินอาจทำให้น้ำตาลตกได้ ถ้ามีโรคประจำตัว ตั้งครรภ์ เคยเป็นลมง่าย หรือเคยเจาะเลือดแล้วยาก ควรบอกเจ้าหน้าที่ตั้งแต่ก่อนเจาะ ไม่ต้องเกรงใจ เพราะข้อมูลนี้ช่วยให้จัดท่าทางและดูแลได้ปลอดภัยขึ้น

ก่อนเจาะเลือด 24 ชั่วโมง ถ้าไม่ได้มีคำสั่งพิเศษ ควรใช้ชีวิตให้ใกล้เคียงวันปกติที่สุด ไม่ควรออกกำลังกายหนักผิดปกติ เช่น วิ่งยาว เวทหนักมาก หรือซ้อมจนกล้ามเนื้อระบม เพราะค่ากล้ามเนื้อ ตับ เอนไซม์บางตัว หรือการอักเสบอาจขยับได้ ถ้าตรวจสุขภาพทั่วไปแล้วอยากเห็นภาพร่างกายจริง ควรนอนให้พอ ไม่ดื่มหนัก ไม่กินอาหารแปลกๆ และไม่เริ่มอาหารเสริมใหม่ก่อนตรวจแบบกะทันหัน วิตามินหรืออาหารเสริมบางตัวอาจรบกวนผลตรวจบางรายการได้ โดยเฉพาะไบโอตินที่อาจกระทบการตรวจฮอร์โมนบางแบบ ควรแจ้งรายการอาหารเสริมให้แพทย์หรือเจ้าหน้าที่รู้ไว้ก่อน

เช้าวันเจาะเลือดให้เตรียมของง่ายๆ แต่ช่วยลดความวุ่นวายได้เยอะ บัตรประชาชน ใบนัด ใบส่งตรวจ รายการยาที่กินประจำ ชื่ออาหารเสริม ถ้ามีผลเลือดเก่าก็นำไปด้วยได้ ใส่เสื้อแขนสั้นหรือแขนที่พับง่าย ดื่มน้ำเปล่าพอเหมาะก่อนออกจากบ้านถ้าไม่ได้ถูกห้ามน้ำโดยเฉพาะ และเผื่อเวลานิดหนึ่ง เพราะความรีบทำให้หัวใจเต้นแรง เหงื่อออก วิตก แล้วคนที่กลัวเข็มจะยิ่งมึนง่ายกว่าเดิม ถ้ารู้ตัวว่ากลัวเข็มมาก ให้บอกเจ้าหน้าที่ตรงๆ ขอเจาะแบบนั่งพิงหรือเอนตัวได้ ไม่ต้องฝืนทำเป็นชิล

หลังเจาะเสร็จอย่ารีบดึงสำลีออกทันที กดแผลไว้ตามที่เจ้าหน้าที่บอก ส่วนใหญ่ไม่กี่นาทีก็พอ แต่ถ้ากินยาละลายลิ่มเลือด เลือดออกง่าย หรือมีรอยช้ำง่าย อาจต้องกดนานขึ้น งอข้อศอกแรงๆ ไม่ใช่วิธีที่ดีเสมอไป เพราะอาจทำให้ช้ำมากขึ้น ควรกดตรงจุดเจาะนิ่งๆ หลังจากนั้นค่อยกินอาหารหรือเครื่องดื่มได้ตามปกติถ้าไม่มีตรวจอื่นต่อ คนที่อดอาหารมานานควรเริ่มจากอาหารย่อยง่าย อย่าซัดของหวานจัดทันทีจนคลื่นไส้

ถ้าเผลอกินอะไรไปก่อนเจาะเลือด สิ่งที่ควรทำคือบอกเจ้าหน้าที่ตามจริง ไม่ต้องอาย ไม่ต้องลุ้นเงียบๆ เพราะแล็บอาจยังตรวจบางรายการได้ หรืออาจต้องเลื่อนเฉพาะตัวที่ต้องอดอาหาร การปิดบังทำให้ผลออกมาแล้วตีความผิดง่ายกว่าเยอะ เช่น ค่าน้ำตาลสูงเพราะเพิ่งกินน้ำหวาน หรือไตรกลีเซอไรด์สูงเพราะมื้อก่อนหน้าแน่นมาก พอบอกความจริง แพทย์จะประเมินได้ว่าผลนั้นใช้ได้แค่ไหน

สรุปแบบจำง่ายคือ อ่านใบนัดให้ชัด อดอาหารเฉพาะเมื่อถูกสั่ง ดื่มน้ำเปล่าได้ในกรณีทั่วไป งดกาแฟ ชา แอลกอฮอล์ และมื้อหนักก่อนตรวจ อย่าหยุดยาเอง แจ้งโรคประจำตัวกับยาที่กิน และบอกเจ้าหน้าที่ถ้ากินหลุดหรือกลัวเข็ม การเตรียมตัวดีไม่ได้ทำให้ผลเลือดสวยขึ้นแบบหลอกตัวเอง แต่ช่วยให้ผลเลือดสะท้อนสภาพจริงมากขึ้น ซึ่งนั่นแหละคือประโยชน์ของการตรวจเลือดจริงๆ