ผลไม้ไทยทรงแปลก! 5 ผลไม้โบราณที่คนรุ่นใหม่อาจไม่เคยเห็น และหาชิมยากขึ้นทุกปี

ก่อนตลาดจะเต็มไปด้วยทุเรียนไร้เมล็ด องุ่นนำเข้า และผลไม้แพ็กกล่อง เมืองไทยเคยมีผลไม้พื้นบ้านหน้าตาแปลกอยู่ตามสวน ริมคลอง และชายป่า

บางชนิดเปลือกแข็งจนต้องใช้ไม้ทุบ บางชนิดมีเนื้อเป็นกลีบสีแดงใสราวอัญมณี

ผลไม้เหล่านี้ยังไม่ได้สูญพันธุ์ เพียงมีคนปลูกน้อย วางขายตามฤดูกาล และแทบไม่พบในซูเปอร์มาร์เก็ตทั่วไป

✦ 1. มะตาด ผลกลมยักษ์ที่คนมอญนำไปแกงส้ม

มะตาดมีผลกลมสีเขียว ขนาดใหญ่และมีกลีบเลี้ยงหนาหุ้มอยู่ด้านนอก รูปร่างคล้ายแอปเปิลผสมฟักทอง จึงมีอีกชื่อว่า แอปเปิลมอญ

เนื้อมีรสเปรี้ยวและเป็นเส้น นิยมหั่นใส่แกงส้มแทนน้ำมะขาม โดยเฉพาะในชุมชนชาวมอญแถบราชบุรีและปทุมธานี เมนูที่รู้จักกันดีคือ ฟะฮะเปร๊า หรือแกงส้มมะตาด ผลออกมากช่วงฤดูฝน และมักพบตามตลาดชุมชนมากกว่าตลาดทั่วไป 

มะตาดยังปรากฏอยู่ในบทประพันธ์ นิราศพระประธม ของสุนทรภู่ แสดงให้เห็นว่าคนไทยรู้จักพืชชนิดนี้มาตั้งแต่สมัยก่อน 

✦ 2. มะพูด ผลสีเหลืองที่รูปทรงต่างกันได้ถึง 6 แบบ

มะพูดเป็นผลไม้โบราณที่เมื่อสุกจะเปลี่ยนจากสีเขียวเป็นสีเหลืองหรือส้ม ภายนอกดูคล้ายส้มลูกใหญ่ แต่เปลือกหนาและมียาง เนื้อด้านในมีรสเปรี้ยวอมหวาน บางพื้นที่นำไปแช่อิ่ม ทำแกง หรือรับประทานกับพริกเกลือ

สิ่งแปลกอยู่ตรงรูปร่างของผล ซึ่งอาจกลม รี มีร่อง หรือยื่นเป็นพูแตกต่างกันตามต้น ที่สวนแห่งหนึ่งในตำบลบึงบอน อำเภอหนองเสือ จังหวัดปทุมธานี พบผลมะพูดถึง 6 รูปแบบในพื้นที่เดียวกัน 

ปัจจุบันยังพบสวนมะพูดเก่าในจังหวัดนครปฐม เช่น สวนของ ประเสริฐ คำชื่น และ ประนอม คำชื่น ที่ตำบลแหลมบัว อำเภอนครชัยศรี แต่โดยทั่วไปถือเป็นผลไม้ที่หาซื้อยากกว่าสมัยก่อนมาก 

✦ 3. มะขวิด เปลือกแข็งเหมือนกะลาต้องทุบก่อนกิน

เมื่อเห็นครั้งแรก หลายคนอาจคิดว่าเป็นลูกปืนใหญ่เก่าหรือก้อนหิน เพราะ มะขวิด มีเปลือกกลมแข็งและสีน้ำตาลหม่น ต้องใช้มีดหนักหรือไม้ทุบจึงจะเปิดได้

ข้างในกลับเป็นเนื้อสีน้ำตาลนุ่ม มีกลิ่นเฉพาะตัว รสหวานอมเปรี้ยว นิยมตักกินสด คลุกน้ำตาล หรือทำเป็นน้ำมะขวิด ตัวผลมีชื่อภาษาอังกฤษว่า Wood apple และมีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Limonia acidissima

แม้เคยพบได้ตามบ้านและวัดในหลายพื้นที่ แต่มะขวิดไม่ใช่ผลไม้เชิงพาณิชย์ขนาดใหญ่ จึงมักโผล่มาเฉพาะตามตลาดพื้นบ้านหรือจากต้นเก่าที่เจ้าของยังเก็บรักษาไว้

✦ 4. มะไฟกา เปลือกแดง แต่เนื้อข้างในหลายสี

มะไฟกาหรือมะไฟป่าออกผลเป็นพวงคล้ายมะไฟทั่วไป แต่เมื่อแก่จัด เปลือกจะเปลี่ยนเป็นสีแดงเข้มหรือม่วงแดง พอแกะออกอาจพบเนื้อเป็นกลีบสีขาว ชมพู หรือแดงสด ดูคล้ายอัญมณีเล็ก ๆ ซ่อนอยู่ในเปลือก

ผลมีรสเปรี้ยวอมหวานและออกเพียงตามฤดูกาล ส่วนใหญ่อาศัยเก็บจากต้นในป่าหรือสวนพื้นบ้าน จึงแทบไม่มีขายเป็นประจำ มีรายงานว่าผลไม้ชนิดนี้ออกลูกเป็นช่อและพบได้เพียงช่วงหนึ่งของปี

คนที่เคยกินมักจดจำได้ทั้งสีของเนื้อและรสเปรี้ยวจี๊ด แต่คนเมืองรุ่นใหม่จำนวนมากอาจรู้จักเพียงมะไฟเปลือกเหลืองที่ขายตามตลาด

✦ 5. จำปูลิง ผลไม้ชายแดนใต้ที่ปีหนึ่งมีให้ชิมไม่กี่เดือน

จำปูลิง มีชื่อท้องถิ่นหลายชื่อ เช่น จำปูลิ่ง จำปูรี จำไหร และมะไฟลิง พบในพื้นที่สงขลา ปัตตานี ยะลา และนราธิวาส ผลมีลักษณะคล้ายมะไฟ แต่รูปทรงและสีแตกต่างกันตามสายพันธุ์ท้องถิ่น 

ผลสุกมักทยอยออกช่วงเดือนกรกฎาคมถึงกันยายน รสชาติหวานอมเปรี้ยว นิยมกินสดในชุมชน แต่จำนวนต้นตามธรรมชาติลดลงและแทบไม่มีการปลูกเป็นสวนขนาดใหญ่ จึงกลายเป็นของดีที่มีให้ชิมเพียงปีละครั้ง

✦ ทำไมผลไม้เหล่านี้จึงค่อย ๆ หายจากตลาด?

ผลไม้พื้นบ้านจำนวนมากให้ผลตามฤดูกาล เก็บรักษาได้ไม่นาน ขนส่งยาก และมีรสชาติที่ไม่ตรงกับความนิยมของตลาดขนาดใหญ่ เกษตรกรจึงหันไปปลูกพืชที่ขายง่ายกว่า

หลายชนิดยังเหลืออยู่ตามสวนเก่า ชุมชนชาติพันธุ์ และพื้นที่ป่า ขณะที่หน่วยงานเกษตรมีการรวบรวมพันธุ์ไม้ผลดีและพันธุ์หายากไว้เพื่ออนุรักษ์และขยายพันธุ์ต่อ