มาทำความรู้จักกับ"สาเก" ผลไม้ที่หลายคนคิดว่าเป็นขนุน แต่แท้จริงแล้วต่างจากที่คิดสิ้นเชิง

เมื่อพูดถึง "สาเก" หลายคนอาจจะไม่รู้จักโดยเฉพาะเด็กรุ่นใหม่หรือเห็นผลก็จะคิดว่าขนุน ส่วนผู้คนที่พอจะรู้จักมักนึกถึงผลไม้ลูกใหญ่สีเขียวที่มีรูปร่างคล้ายขนุน จนบางครั้งอาจมีการเข้าใจผิดว่าเป็นขนุนอีกสายพันธุ์หนึ่ง ก็มี แต่ในความเป็นจริงแล้ว สาเก (Breadfruit) เป็นพืชอีกชนิดหนึ่ง แม้จะอยู่ในวงศ์เดียวกับขนุนและมียางสีขาวเหมือนกัน แต่ทั้งรูปร่าง ลักษณะต้น ใบ ผล และเนื้อภายในแตกต่างกันอย่างเห็นได้ชัด

  ลักษณะของต้นสาเก

   สาเกเป็นไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงขนาดใหญ่ สูงประมาณ 10–20 เมตร ลำต้นตั้งตรง เปลือกต้นมีสีน้ำตาลอมเทา เมื่อกิ่งหรือผลถูกตัดจะมียางสีขาวไหลออกมา ต้นสาเกแตกกิ่งเป็นพุ่มกว้าง ให้ร่มเงาได้ดี จึงนิยมปลูกตามบ้าน วัด และสวนผลไม้ในหลายพื้นที่ของประเทศไทย

   ใบสาเก จะสวยสะดุดตาและเป็นเอกลักษณ์ หนึ่งในจุดเด่นของสาเกคือ ใบที่มีขนาดใหญ่มาก โดยใบอาจยาวได้ถึง 30–60 เซนติเมตร มีสีเขียวเข้มเป็นมัน ผิวใบค่อนข้างหนา และเว้าลึกเป็นแฉกคล้ายใบโอ๊ก แต่ละใบมีเส้นใบเด่นชัด ทำให้สามารถสังเกตได้ง่าย แม้ยังไม่เห็นผลก็สามารถจำแนกต้นสาเกจากลักษณะใบได้

   ส่วนลักษณะของผลสาเก

   โดยผลของสาเก จะมีรูปร่างกลมหรือค่อนข้างรี ขนาดประมาณ 10–25 เซนติเมตร เปลือกมีสีเขียวนวลๆ เมื่อแก่จะเปลี่ยนเป็นสีเขียวอมเหลือง ผิวของผลมีลักษณะเป็น ปุ่มเล็ก ๆ เรียงตัวแน่นทั่วทั้งผล ดูคล้ายลายรังผึ้ง แตกต่างจากขนุนที่มีหนามนูนแหลมและเห็นชัดกว่า จึงเป็นเหตุผลที่หลายคนมองผ่าน ๆ แล้วเข้าใจผิดว่าเป็นขนุน ผลสาเก ส่วนใหญ่มีน้ำหนักตั้งแต่ 1–3 กิโลกรัม และในบางพันธุ์แทบไม่มีเมล็ดเลย

   เนื้อด้านในของสาเก

   เมื่อผ่าผลออกมา จะพบว่าเนื้อด้านในมีสีขาว สีครีม หรือสีเหลืองอ่อน ไม่มีพูสีเหลืองเรียงตัวเหมือนขนุน และไม่มีกลิ่นหอมหวานแบบผลไม้สุก และลักษณะเนื้อที่ต่างจากขนุนโดยชัดเจนคือเนื้อสาเกจะมีแป้งจำนวนมาก มีลักษณะแน่น เมื่อตัดใหม่ ๆ จะมียางสีขาวติดมีดอยู่บ้าง หากนำไปผ่านความร้อน เช่น ต้ม นึ่ง ปิ้ง หรือทอด เนื้อจะนุ่ม มีรสสัมผัสคล้ายมันฝรั่ง มันเทศ หรือเผือก จึงนิยมนำมาประกอบอาหารมากกว่ารับประทานสด

   ความแตกต่างระหว่างสาเกกับขนุน คือ แม้จะอยู่ในวงศ์เดียวกัน แต่สามารถสังเกตความแตกต่างได้ง่าย ด้วยตาเปล่าดังนี้
1.เปลือกผล สาเกมีปุ่มเล็กละเอียด ส่วนขนุนมีหนามนูนชัดเจน
2.เนื้อภายใน สาเกเป็นเนื้อแป้งสีขาวหรือสีครีม ไม่มีพูหวาน ส่วนขนุนมีเนื้อสีเหลืองเป็นพูหรือภาษาชาวบ้านที่เรียกว่า ยวง และมีเมล็ดภายในยวง มีกลิ่นหอมและรสหวาน
3.การรับประทาน สาเกนิยมปรุงสุกก่อนรับประทาน ขณะที่ขนุนสุกสามารถรับประทานสดได้ทันที
4.ใบ ใบสาเกเว้าลึกเป็นแฉก ส่วนใบขนุนมีลักษณะรี ขอบใบเรียบ ไม่เว้า

   ประโยชน์ของสาเก
สาเกเป็นแหล่งของคาร์โบไฮเดรตเชิงซ้อน ให้พลังงานสูง มีใยอาหาร วิตามินซี และโพแทสเซียม จึงช่วยให้อิ่มนานและเป็นวัตถุดิบสำคัญของหลายประเทศในเขตร้อน นอกจากนี้ยังสามารถแปรรูปเป็นแป้ง ขนม หรืออาหารคาวได้หลากหลายเมนู
   เมนูอร่อยจากสาเก ที่หลายคนอาจไม่เคยรู้ แม้สาเกจะไม่ใช่ผลไม้ที่นิยมรับประทานสด แต่กลับสามารถนำมาปรุงเป็นอาหารและของหวานได้หลากหลายเมนู เพราะเนื้อมีแป้งมาก เมื่อนำไปผ่านความร้อนจะมีเนื้อสัมผัสนุ่ม หนึบ และอิ่มท้อง เมนูที่นิยมทำจากสาเก ได้แก่
1.สาเกเชื่อม เมนูของหวานยอดนิยม นำเนื้อสาเกมาเชื่อมกับน้ำตาลจนเนื้อนุ่ม หวานหอม รับประทานคู่กับกะทิจะยิ่งอร่อย

2.สาเกทอด หั่นเป็นชิ้นแล้วทอดจนเหลืองกรอบ ภายนอกกรอบแต่ด้านในนุ่ม คล้ายมันทอด
3.สาเกต้ม ต้มจนเนื้อนุ่ม รับประทานแทนมันหรือเผือกได้
4.สาเกนึ่ง เมนูง่าย ๆ ที่ช่วยคงรสชาติและคุณค่าทางอาหาร นิยมรับประทานคู่กับมะพร้าวขูดหรือกะทิ
5.แกงสาเก ใช้ผลอ่อนหรือผลแก่ที่ยังไม่สุกนำไปแกงกับกะทิหรือแกงเผ็ด เนื้อสาเกจะดูดซึมน้ำแกงได้ดี
6.สาเกปิ้ง ปิ้งทั้งผลหรือหั่นเป็นชิ้น เนื้อจะหอมและมีรสชาติคล้ายมันอบ
7.สาเกบด นำเนื้อที่สุกแล้วมาบด ใช้ทำขนม ขนมปัง หรือผสมในเบเกอรี่บางชนิดได้

   จากเนื้อหาบทความข้างบนนั้นจะพอให้เราสรุปได้ว่าแม้รูปลักษณ์ภายนอกของสาเกจะคล้ายขนุนจนหลายคนเข้าใจผิด แต่เมื่อสังเกตตั้งแต่ต้น ใบ ผล และเนื้อด้านใน จะพบว่าเป็นพืชคนละชนิดโดยสิ้นเชิง สาเกอาจไม่ใช่ผลไม้ที่รับประทานสดเหมือนขนุน แต่กลับเป็นพืชอาหารที่มีคุณค่าทางโภชนาการสูง และเป็นอีกหนึ่งผลไม้พื้นเมืองที่น่าทำความรู้จักมากกว่าที่หลายคนเคยคิด