ค่าลิขสิทธิ์เพลง "Happy Birthday" ที่ทำเงินปีละหลายร้อยล้านบาทมานานนับทศวรรษ

เพลงวันเกิดสั้น ๆ ที่แทบทุกคนร้องได้โดยไม่ต้องเปิดเนื้อ เคยเป็นหนึ่งในเพลงที่สร้างรายได้จากค่าลิขสิทธิ์มากที่สุดในโลก

หลายสิบปีที่ผ่านมา ผู้สร้างภาพยนตร์ รายการโทรทัศน์ โฆษณา และงานเชิงพาณิชย์ที่ต้องการใช้เพลง “Happy Birthday to You” อาจต้องจ่ายค่าลิขสิทธิ์ ทั้งที่คนทั่วไปมักร้องเพลงนี้ในงานวันเกิดโดยไม่รู้เลยว่าเคยมีบริษัทอ้างสิทธิ์ถือครองอยู่

✦ จุดเริ่มต้นไม่ใช่เพลงวันเกิด

ทำนองที่เราคุ้นเคยเริ่มจากเพลงชื่อ “Good Morning to All” แต่งขึ้นในเมืองลุยวิลล์ รัฐเคนทักกี สหรัฐอเมริกา โดยสองพี่น้อง มิลเดรด เจ. ฮิลล์ และ แพตตี สมิธ ฮิลล์

มิลเดรดเป็นผู้แต่งทำนอง ส่วนแพตตีซึ่งทำงานด้านการศึกษาปฐมวัยเขียนเนื้อร้องสำหรับให้ครูและเด็กใช้ทักทายกัน เพลงนี้ตีพิมพ์ในหนังสือ Song Stories for the Kindergarten เมื่อปี ค.ศ. 1893 ก่อนจะมีคนนำทำนองไปใส่คำร้องวันเกิดในเวลาต่อมา

เนื้อร้องแบบวันเกิดเริ่มปรากฏในสิ่งพิมพ์ช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20 และแพร่หลายอย่างรวดเร็ว จนกลายเป็นเพลงประจำงานวันเกิดในหลายประเทศ

✦ เพลงไม่กี่วินาที ทำเงินปีละเท่าไร?

บริษัท Clayton F. Summy จดทะเบียนผลงานบางฉบับในปี 1935 ก่อนสิทธิที่เกี่ยวข้องจะเปลี่ยนมือผ่านบริษัทต่าง ๆ และไปอยู่กับ Warner/Chappell Music หลังบริษัทแม่ซื้อกิจการในปี 1988 ด้วยมูลค่าราว 22 ล้านดอลลาร์

Warner/Chappell อ้างสิทธิ์เหนือเนื้อร้องและเรียกเก็บค่าธรรมเนียมจากการนำเพลงไปใช้เชิงพาณิชย์ มีการประเมินว่าบริษัทได้รับเงินจากเพลงนี้ประมาณ 2 ล้านดอลลาร์ต่อปี หรือราว 60–70 ล้านบาท ตามค่าเงินในแต่ละช่วงเวลา 

เงินไม่ได้มาจากการร้องในงานวันเกิดภายในบ้าน แต่ส่วนใหญ่เกิดจากภาพยนตร์ รายการโทรทัศน์ โฆษณา มิวสิกวิดีโอ และการเผยแพร่เชิงธุรกิจ ผู้ผลิตบางรายจึงตัดฉากร้องเพลงออก หรือเปลี่ยนไปใช้เพลงอื่นเพื่อเลี่ยงค่าใช้จ่าย

✦ บริษัทมีสิทธิ์เก็บเงินจริงหรือ?

ข้อสงสัยครั้งใหญ่เกิดขึ้นเมื่อบริษัทผลิตสารคดี Good Morning to You Productions จ่ายค่าลิขสิทธิ์ 1,500 ดอลลาร์ เพื่อนำเพลงไปใช้ในสารคดีเกี่ยวกับประวัติของเพลง แล้วตัดสินใจฟ้อง Warner/Chappell ในปี 2013

วันที่ 22 กันยายน ค.ศ. 2015 ผู้พิพากษา จอร์จ เอช. คิง แห่งศาลรัฐบาลกลางสหรัฐฯ วินิจฉัยว่า เอกสารปี 1935 ไม่ได้มอบสิทธิในเนื้อร้อง “Happy Birthday” ให้แก่บริษัทอย่างที่กล่าวอ้าง แต่ครอบคลุมเพียงการเรียบเรียงดนตรีบางฉบับเท่านั้น 

ผลคำตัดสินทำให้ Warner/Chappell ไม่มีสิทธิเรียกเก็บเงินจากการใช้เนื้อร้องดังกล่าวต่อไป

✦ เงินค่าลิขสิทธิ์ 14 ล้านดอลลาร์ถูกคืนให้ใคร?

ในปี 2016 Warner/Chappell ตกลงยุติคดีด้วยเงิน 14 ล้านดอลลาร์ เพื่อชดเชยแก่บุคคลและบริษัทที่เคยจ่ายค่าธรรมเนียมในช่วงเวลาที่กำหนด ศาลยังรับรองให้เพลงอยู่ในสถานะ สาธารณสมบัติในสหรัฐอเมริกา ทุกคนจึงสามารถร้อง บันทึกเสียง หรือใช้ในภาพยนตร์ได้โดยไม่ต้องขออนุญาตจากบริษัทเดิม

เพลงที่เคยสร้างเงินปีละหลายสิบล้านบาทจึงไม่ได้หยุดทำเงินเพราะคนเลิกร้อง แต่เพราะศาลพบว่าบริษัทผู้เก็บค่าลิขสิทธิ์ไม่มีหลักฐานเพียงพอที่จะอ้างความเป็นเจ้าของเนื้อร้อง