การส่งส่วย เริ่มมาจากที่ไหนเมื่อไหร่

การส่ง ส่วย มีประวัติศาสตร์ยาวนานคู่กับสังคมไทยมาตั้งแต่สมัยโบราณ โดยพัฒนาการและจุดเริ่มต้นของระบบส่วยสรุปได้ดังนี้ครับ

จุดเริ่มต้นของการส่งส่วย

คำว่า ส่วย ในบริบทประวัติศาสตร์ไทยดั้งเดิม ไม่ใช่สิ่งผิดกฎหมายเหมือนในปัจจุบัน แต่เป็น ระบบภาษีอากรชนิดหนึ่ง ที่รัฐจัดเก็บจากราษฎร

        ความหมายดั้งเดิม ส่วย คือ สิ่งของ ไพร่พล หรือเงินทองที่ราษฎรนำมามอบให้แก่รัฐ หลวง เพื่อทดแทนการถูกเกณฑ์แรงงาน การเข้าเวรทำราชการ

        ที่มาและความจำเป็น ในอดีต ประเทศไทยมีพื้นที่กว้างใหญ่แต่มีประชากรน้อย รัฐจึงต้องการควบคุมแรงงานคนเป็นหลัก อย่างไรก็ตาม ราษฎรบางกลุ่มอาศัยอยู่ในพื้นที่ห่างไกล เช่น ตามป่าเขา หรือหัวเมืองชายแดน การเดินทางเข้ามาแรงงานในเมืองหลวงทำได้ลำบาก รัฐจึงผ่อนผันให้ส่ง สิ่งของจิปาถะหรือของป่าหายาก ที่ท้องถิ่นนั้นๆ มี เช่น ทองคำ ดีบุก มูลบัต ขี้ค้างคาว หนังสัตว์ งาช้าง หรือพริกไทย มาแทนการเข้าเวรแรงงาน

วิวัฒนาการตามยุคสมัย

สมัยสุโขทัย - อยุธยาตอนต้น จุดเริ่มต้น

เริ่มปรากฏการเก็บส่วยในลักษณะของ เครื่องราชบรรณาการ จากเมืองขึ้น หรือการที่ราษฎรนำของป่าและผลผลิตท้องถิ่นมาถวายเจ้าเมืองเพื่อแลกกับการคุ้มครอง

สมัยอยุธยาตอนปลาย - รัตนโกสินทร์ตอนต้น ระบบส่วยแบบเป็นรูปธรรม

       การแทนแรงงาน ส่วยไพร่ ระบบไพร่มีความชัดเจนขึ้น ไพร่ที่ไม่ต้องการเข้าเวรรับราชการปีละหลายๆ เดือน สามารถจ่าย ส่วยเงิน หรือ ส่วยสิ่งของ ตามที่หลวงกำหนดแทนได้

        ส่วยอากร มีการตั้ง นายส่วย ทำหน้าที่รวบรวมของส่วยจากราษฎรในท้องถิ่นเพื่อนำส่งเข้าส่วนกลาง

การยกเลิกระบบส่วยโบราณ สมัยรัชกาลที่ 5

ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 มีการปฏิรูประบบการบริหารราชการแผ่นดินและระบบภาษีอากร มีการยกเลิกระบบไพร่และทาส เปลี่ยนมาเป็นการเก็บ ภาษีเงินรัชชูปการ ภาษีที่เก็บจากชายไทยตามศีรษะ แทน ทำให้ระบบส่วยในรูปแบบของป่าหรือการส่งของแทนแรงงานสิ้นสุดลงไป

ความหมายที่เปลี่ยนไปในปัจจุบัน

เมื่อระบบส่วยทางกฎหมายถูกยกเลิกไป คำว่า ส่วย ในภาษาไทยจึงเปลี่ยนความหมายกลายมาเป็น ภาษาปาก Slang ที่หมายถึง

        เงินหรือผลประโยชน์ที่จ่ายให้แก่เจ้าหน้าที่รัฐอย่างผิดกฎหมาย เพื่อแลกกับการละเว้นการปฏิบัติหน้าที่ การคุ้มครองธุรกิจที่ผิดกฎหมาย หรืออำนวยความสะดวกเป็นพิเศษ เช่น ส่วยสติกเกอร์รถบรรทุก ส่วยสถานบันเทิง

        ดังนั้น ระบบส่วยดั้งเดิมจึงเริ่มมาจาก ระบบการจัดเก็บภาษีและควบคุมแรงงานของรัฐไทยโบราณ ก่อนจะวิวัฒนาการมามีความหมายในเชิงทุจริตอย่างในปัจจุบัน