ตุ่นหนูไร้ขน “ไม่มีวันตายจากมะเร็ง” จริงไหม? สัตว์ประหลาดใต้ดินที่วงการแพทย์กำลังจับตา

หน้าตาเหี่ยวย่น ตัวแทบไม่มีขน แถมมีฟันหน้าขนาดใหญ่ ตุ่นหนูไร้ขนอาจไม่ใช่สัตว์ที่ใครเห็นแล้วอยากเข้าไปกอด แต่ภายในร่างกายเล็ก ๆ ของมันกลับซ่อนกลไกต้านมะเร็งที่นักวิทยาศาสตร์สนใจมานานหลายสิบปี

จนมีคำกล่าวแพร่หลายว่า สัตว์ชนิดนี้ “ไม่เคยเป็นมะเร็ง” ทว่าความจริงน่าทึ่งและซับซ้อนกว่านั้น

✦ อยู่ใต้ดินนานหลายสิบปี แต่กลับเป็นมะเร็งน้อยมาก

ตุ่นหนูไร้ขนมีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Heterocephalus glaber เป็นสัตว์ฟันแทะพื้นเมืองของแอฟริกาตะวันออก อาศัยรวมกันเป็นอาณานิคมในโพรงใต้ดิน และมีราชินีเป็นตัวหลักในการสืบพันธุ์

แม้มีขนาดใกล้เคียงหนูทั่วไป แต่มันมีชีวิตยืนยาวเกิน 30 ปี ขณะที่หนูบ้านขนาดใกล้กันมักมีอายุสูงสุดเพียงไม่กี่ปี ที่น่าสนใจยิ่งกว่าคือ การติดตามฝูงจำนวนมากในอดีตแทบไม่พบเนื้องอก จนมันได้รับชื่อเสียงว่าเป็นสัตว์ที่ต้านมะเร็งได้เกือบสมบูรณ์

✦ คำว่า “ไม่มีวันเป็นมะเร็ง” ไม่ถูกต้องเสียทีเดียว

ภายหลังมีรายงานพบมะเร็งตามธรรมชาติในตุ่นหนูไร้ขนจริง รวมถึงรายงานผู้ป่วยสัตว์อย่างน้อยสองกรณีที่เผยแพร่ในปี 2016 นักวิทยาศาสตร์จึงไม่ใช้คำว่าภูมิคุ้มกันมะเร็ง แต่เรียกว่า มีความต้านทานสูงมากและเกิดมะเร็งได้ยาก 

งานทดลองในเวลาต่อมายังแสดงว่า เซลล์ของมันสามารถพัฒนาเป็นเนื้องอกได้ เมื่อมีการเปลี่ยนแปลงทางพันธุกรรมหลายขั้นเพียงพอ จุดพิเศษจึงอาจอยู่ที่ร่างกายสามารถหยุดเซลล์ผิดปกติไว้ได้นาน ก่อนจะก่อตัวเป็นโรคร้าย

✦ “สารเหนียวมหัศจรรย์” ที่ช่วยหยุดเซลล์ผิดปกติ

เบาะแสสำคัญถูกเปิดเผยในปี 2013 เมื่อคณะวิจัยพบว่าเซลล์ของตุ่นหนูไร้ขนสร้างสารที่เรียกว่า ไฮยาลูโรแนนมวลโมเลกุลสูงมาก หรือ HMW HA

มนุษย์ก็มีไฮยาลูโรแนนอยู่ในผิวหนังและเนื้อเยื่อ แต่ของตุ่นหนูไร้ขนมีโมเลกุลใหญ่กว่าของมนุษย์และหนูทดลองหลายเท่า สารนี้ช่วยให้เซลล์ไวต่อความแออัด เมื่อเซลล์เริ่มเบียดกันมากเกินไป ระบบจะส่งสัญญาณให้หยุดแบ่งตัว ลดโอกาสที่ก้อนเซลล์ผิดปกติจะเติบโตเป็นเนื้องอก

เมื่อผู้วิจัยลดปริมาณสารดังกล่าวในเซลล์ ความต้านทานต่อการเกิดเนื้องอกก็ลดลงตามไปด้วย แสดงว่า HMW HA เป็นหนึ่งในเกราะสำคัญ แต่ไม่ใช่คำตอบเพียงชิ้นเดียวของสัตว์ชนิดนี้ 

✦ ภูมิคุ้มกันและการซ่อมแซมร่างกายก็ไม่ธรรมดา

การศึกษาอีกสายหนึ่งพบว่า สภาพแวดล้อมภายในเนื้อเยื่อและระบบภูมิคุ้มกันของตุ่นหนูไร้ขนมีส่วนควบคุมไม่ให้เซลล์มะเร็งเพิ่มจำนวนได้ง่าย นักวิทยาศาสตร์ยังสนใจประสิทธิภาพการซ่อมแซมดีเอ็นเอ การกำจัดเซลล์เสียหาย และการควบคุมการอักเสบของมันด้วย

งานวิจัยปี 2022 พบว่า ตุ่นหนูไร้ขนทนต่อการกระตุ้นมะเร็งด้วยสารเคมีได้มากเป็นพิเศษ ส่วนหนึ่งเกี่ยวข้องกับการตอบสนองต่อการอักเสบที่ถูกควบคุมอย่างเข้มงวด 

✦ แล้วมนุษย์จะได้ “ยาต้านมะเร็ง” จากมันเมื่อไร?

นักวิทยาศาสตร์กำลังทดลองนำยีนและกลไกบางส่วนของตุ่นหนูไร้ขนมาใช้กับสัตว์ทดลอง งานหนึ่งพบว่ายีนกดมะเร็งจากสัตว์ชนิดนี้สามารถยับยั้งเซลล์มะเร็งมนุษย์ในห้องทดลองได้ ขณะที่งานเกี่ยวกับ HMW HA ช่วยเปิดแนวทางศึกษาการป้องกันมะเร็งและความเสื่อมตามวัย

ข้อมูลเหล่านี้ยังเป็นงานวิจัยระดับเซลล์หรือสัตว์ทดลอง ไม่ใช่ยาที่พิสูจน์แล้วว่าสามารถรักษามะเร็งในมนุษย์ได้ การนำมาใช้จริงยังต้องผ่านการศึกษาความปลอดภัย ปริมาณที่เหมาะสม และการทดลองทางคลินิกอีกหลายขั้น