รูปมีมธรรมดา แต่อาจซ่อนโค้ดไว้ได้? รู้จัก Steganography ให้มากขึ้น

แค่ไฟล์รูปภาพไฟล์เดียว ก็อาจซ่อนข้อมูลบางอย่างไว้ได้มากกว่าที่คิด

หลายคนคงเคยได้ยินคำเตือนว่าอย่าเปิดไฟล์แปลก ๆ จากคนไม่รู้จัก แต่พอเป็นไฟล์รูปภาพก็มักจะรู้สึกปลอดภัยกว่า เพราะคิดว่าอย่างมากก็แค่รูปแมว รูปมีม หรือภาพวิวธรรมดา ความจริงแล้วโลกของความปลอดภัยไซเบอร์มีเทคนิคที่เรียกว่า Steganography ซึ่งใช้ซ่อนข้อมูลไว้ภายในไฟล์รูปภาพ เสียง หรือวิดีโอได้โดยแทบมองไม่ออกด้วยตาเปล่า

Steganography คืออะไร?

Steganography เป็นศาสตร์ของการซ่อนข้อมูลให้กลมกลืนไปกับไฟล์ชนิดอื่น เช่น ซ่อนข้อความ รหัสผ่าน คีย์เข้ารหัส หรือไฟล์อีกไฟล์หนึ่งไว้ในรูปภาพ วิธีนี้ต่างจากการเข้ารหัสข้อมูล เพราะการเข้ารหัสยังทำให้คนรู้ว่ามีข้อมูลลับอยู่ แต่การซ่อนข้อมูลมีเป้าหมายให้คนทั่วไปไม่รู้เลยว่ามีอะไรถูกฝังไว้

เทคนิคที่นิยมคือการแก้ไขค่าของพิกเซลเพียงเล็กน้อย เช่น เปลี่ยนค่าบิตสุดท้ายของแต่ละพิกเซล ซึ่งแทบไม่ส่งผลต่อภาพที่ตามองเห็น แต่สามารถเก็บข้อมูลจำนวนไม่น้อยไว้ภายในได้

ซ่อนข้อมูลได้ ไม่ได้แปลว่ารูปภาพจะรันโค้ดเอง

มีความเข้าใจผิดที่พบได้บ่อยว่า หากมีมัลแวร์ซ่อนอยู่ในพิกเซลของภาพ แค่เปิดรูปก็จะทำให้โค้ดทำงานทันที ความจริงแล้วโดยทั่วไปไฟล์รูปภาพมาตรฐานอย่าง JPG หรือ PNG ไม่สามารถสั่งรันโปรแกรมได้ด้วยตัวเอง การซ่อนข้อมูลไว้ในภาพเป็นเพียงการเก็บข้อมูลเท่านั้น

อย่างไรก็ตาม หากมีโปรแกรมหรือระบบที่ถูกออกแบบให้ดึงข้อมูลที่ซ่อนอยู่ในภาพออกมา แล้วนำข้อมูลนั้นไปประมวลผลต่อโดยไม่มีการตรวจสอบอย่างเหมาะสม ข้อมูลที่ซ่อนอยู่ก็อาจถูกนำไปใช้เป็นส่วนหนึ่งของการโจมตีได้ นอกจากนี้ ในอดีตยังเคยมีช่องโหว่ของโปรแกรมดูรูปหรือไลบรารีประมวลผลภาพบางตัว ที่เมื่อเปิดไฟล์ภาพที่ถูกสร้างขึ้นเป็นพิเศษอาจทำให้เกิดการทำงานผิดพลาดและเปิดช่องให้ผู้โจมตีใช้ประโยชน์ได้ แต่กรณีเหล่านี้เกิดจากช่องโหว่ของซอฟต์แวร์ ไม่ใช่เพราะพิกเซลของภาพสามารถรันโค้ดได้เอง

ทำไมแฮกเกอร์จึงสนใจเทคนิคนี้?

• ช่วยซ่อนข้อมูลไม่ให้สะดุดตา

• ใช้ลักลอบส่งข้อมูลระหว่างเครื่องที่ติดมัลแวร์

• หลีกเลี่ยงการตรวจจับที่มองหาไฟล์อันตรายแบบเดิม ๆ

• ใช้เป็นช่องทางซ่อนคำสั่งหรือข้อมูลที่ต้องการส่งกลับไปยังผู้โจมตี

ในหลายกรณี รูปภาพทำหน้าที่เป็นเพียงภาชนะเก็บข้อมูล ไม่ใช่ตัวมัลแวร์เอง ผู้โจมตีอาจดาวน์โหลดรูปจากเว็บไซต์ทั่วไป จากนั้นมัลแวร์ที่ติดอยู่ในเครื่องจะอ่านข้อมูลลับที่ซ่อนอยู่ในภาพเพื่อนำไปใช้ต่อ ทำให้การสื่อสารดูเหมือนเป็นการโหลดรูปภาพธรรมดา

แล้วแอนติไวรัสตรวจไม่เจอจริงหรือ?

คำตอบคือ ขึ้นอยู่กับลักษณะของการโจมตี โปรแกรมป้องกันไวรัสสมัยใหม่สามารถตรวจจับมัลแวร์ได้จากหลายวิธี ทั้งการวิเคราะห์พฤติกรรม ลายเซ็น และการประเมินความผิดปกติของไฟล์ ดังนั้นการซ่อนข้อมูลในรูปภาพไม่ได้รับประกันว่าจะหลบการตรวจจับได้เสมอไป แต่ก็อาจเพิ่มความซับซ้อนในการวิเคราะห์เหตุการณ์ได้ หากระบบรักษาความปลอดภัยไม่ได้ตรวจสอบข้อมูลที่ซ่อนอยู่ภายในไฟล์

สิ่งสำคัญไม่ใช่การกลัวรูปภาพ แต่คือการอัปเดตระบบและระวังแหล่งที่มาของไฟล์

ผู้ใช้ทั่วไปไม่จำเป็นต้องตื่นตระหนกกับการเปิดรูปภาพในชีวิตประจำวัน สิ่งที่ควรทำคืออัปเดตระบบปฏิบัติการ โปรแกรมดูรูป และซอฟต์แวร์ต่าง ๆ ให้เป็นเวอร์ชันล่าสุด หลีกเลี่ยงการติดตั้งโปรแกรมจากแหล่งที่ไม่น่าเชื่อถือ และไม่เปิดไฟล์ที่ส่งมาจากแหล่งไม่รู้จักโดยไม่จำเป็น เพราะการโจมตีส่วนใหญ่มักอาศัยหลายขั้นตอนร่วมกัน ไม่ได้เกิดจากการมองเห็นรูปภาพเพียงอย่างเดียว