หญิงสาวผู้มี “เลือดสีทอง” เลือดหายากจนคนทั้งโลกที่พบยังไม่ถึง 50 คน!

ลองนึกภาพว่าคุณกำลังประสบอุบัติเหตุและต้องรับเลือดอย่างเร่งด่วน แต่ในโรงพยาบาลทั้งประเทศอาจไม่มีเลือดที่เข้ากับคุณเลยแม้แต่ถุงเดียว และผู้ที่ช่วยชีวิตคุณได้อาจอยู่ห่างออกไปอีกซีกโลก

นี่คือความจริงที่ผู้มีเลือด Rh null หรือที่ถูกขนานนามว่า “เลือดสีทอง” ต้องเผชิญตลอดชีวิต

จุดเริ่มต้นจากหญิงสาวชาวออสเตรเลีย

เรื่องราวของเลือดชนิดนี้เริ่มขึ้นในปี 1961 เมื่อแพทย์ตรวจตัวอย่างเลือดของหญิงชาวอะบอริจินในออสเตรเลีย แล้วพบสิ่งผิดปกติอย่างที่ไม่เคยมีรายงานมาก่อน

เม็ดเลือดแดงของเธอไม่มีแอนติเจนในระบบ Rh ให้ตรวจพบเลยแม้แต่ชนิดเดียว ภาวะนี้จึงได้รับชื่อว่า Rh null โดยคำว่า “null” หมายถึงการไม่มีหรือเป็นศูนย์ นับเป็นการค้นพบเลือดชนิดใหม่ที่สร้างความประหลาดใจให้วงการแพทย์ในเวลานั้น 

ไม่ใช่แค่ Rh ลบ แต่ไม่มีแอนติเจน Rh เลย

หลายคนคุ้นเคยกับคำว่า Rh บวกและ Rh ลบ ซึ่งโดยทั่วไปหมายถึงการมีหรือไม่มีแอนติเจน RhD แต่ระบบ Rh ไม่ได้มีเพียง RhD เท่านั้น ยังประกอบด้วยแอนติเจนอีกหลายสิบชนิดบนผิวเม็ดเลือดแดง

ผู้มีเลือด Rh null แตกต่างออกไป เพราะเม็ดเลือดแดงไม่มีแอนติเจนในระบบ Rh ทั้งหมด ไม่ใช่แค่ไม่มี RhD เพียงตัวเดียว ด้วยเหตุนี้ Rh-null จึงถูกจัดเป็นหนึ่งในลักษณะหมู่เลือดที่หายากที่สุด และมีโอกาสพบประมาณหนึ่งในหลายล้านคนเท่านั้น 

ตัวเลข “43 คน” มาจากไหน?

ข้อมูลที่ว่าโลกมีผู้ครอบครองเลือดสีทองเพียง 43 คน ไม่ใช่จำนวนผู้มีชีวิตอยู่ในปัจจุบันแบบยืนยันตายตัว แต่เป็นตัวเลขจากรายงานทางการแพทย์ที่ระบุว่า จนถึงปี 2010 มีผู้ถูกค้นพบและบันทึกว่าเป็น Rh null รวม 43 คนทั่วโลก

หลังจากนั้นมีการรายงานผู้ป่วยเพิ่มเติมในหลายประเทศ ดังนั้นแหล่งข้อมูลด้านบริการโลหิตปัจจุบันจึงนิยมระบุอย่างระมัดระวังว่า มีผู้ที่เคยตรวจพบ Rh-null น้อยกว่า 50 คนทั่วโลก มากกว่าจะยืนยันว่ามีเพียง 43 คนบนโลกในขณะนี้ 

เลือดหนึ่งถุงอาจช่วยชีวิตคนจากอีกทวีป

Rh-null มีคุณค่าอย่างยิ่งในการรักษาผู้ป่วยที่มีหมู่เลือด Rh หายาก เพราะเม็ดเลือดแดงไม่มีแอนติเจน Rh ที่อาจกระตุ้นปฏิกิริยาต่อต้านในผู้รับบางราย จึงสามารถช่วยผู้ป่วยที่หาเลือดเข้ากันได้ยากอย่างมาก

แต่คำว่า “ผู้ให้สากล” ต้องใช้ด้วยความระมัดระวัง เพราะก่อนถ่ายเลือดยังต้องตรวจระบบ ABO แอนติบอดี และแอนติเจนในระบบอื่นร่วมด้วย เลือด Rh-null ไม่ได้หมายความว่าจะมอบให้ใครก็ได้โดยไม่ต้องตรวจความเข้ากัน 

เมื่อพบผู้บริจาคชนิดนี้ หน่วยงานโลหิตจึงต้องบันทึกข้อมูลอย่างละเอียด บางประเทศแช่แข็งเม็ดเลือดแดงหายากไว้เป็นเวลานาน และอาจประสานเครือข่ายผู้บริจาคระหว่างประเทศเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน 

เป็นผู้ให้ที่ล้ำค่า แต่กลับแทบรับเลือดจากใครไม่ได้

ความพิเศษของ Rh null มาพร้อมความเสี่ยงครั้งใหญ่ ผู้ที่มีเลือดชนิดนี้อาจสร้างแอนติบอดีต่อต้านแอนติเจน Rh หากได้รับเลือดที่ไม่เหมาะสม หลังจากนั้นการหาเลือดสำหรับการผ่าตัดหรือรักษาอุบัติเหตุจะยิ่งยากขึ้น

ในกรณีที่มีแอนติบอดีแล้ว เลือดที่ปลอดภัยที่สุดอาจต้องมาจากผู้บริจาค Rh null อีกคน ซึ่งมีอยู่เพียงหยิบมือทั่วโลก ผู้ครอบครองเลือดชนิดนี้จึงมักได้รับคำแนะนำให้หลีกเลี่ยงความเสี่ยง แจ้งแพทย์ล่วงหน้าก่อนผ่าตัด และบริจาคเก็บเลือดของตนเองเมื่อสุขภาพเอื้ออำนวย

การไม่มีโปรตีน Rh ยังอาจทำให้เยื่อหุ้มเม็ดเลือดแดงเปราะหรือมีรูปร่างผิดปกติ ผู้มีภาวะ Rh null บางรายจึงเกิดเม็ดเลือดแดงแตกง่ายและมีภาวะโลหิตจางเรื้อรังในระดับแตกต่างกัน 

ทำไมจึงเรียกว่า “เลือดสีทอง”?

เลือดชนิดนี้ไม่ได้เป็นสีทองจริง ๆ ยังคงมีสีแดงเหมือนเลือดมนุษย์ทั่วไป ชื่อดังกล่าวเกิดจากความหายากและคุณค่าทางการแพทย์ ไม่ได้หมายความว่าสามารถซื้อขายในราคาสูงหรือมีมูลค่าเป็นเงินทอง

สำหรับเจ้าของเลือด มันอาจไม่ใช่ของวิเศษ แต่เป็นสิ่งที่ทำให้ต้องใช้ชีวิตอย่างระมัดระวังมากกว่าคนทั่วไป เพราะในวันที่ต้องการเลือด ผู้บริจาคที่เข้ากันได้อาจไม่ได้อยู่ในเมืองเดียวกัน ประเทศเดียวกัน หรือแม้แต่ทวีปเดียวกัน

เลือด Rh null จึงล้ำค่ายิ่งกว่าทองคำ ไม่ใช่เพราะมีราคาซื้อขายแพงที่สุด แต่เพราะเลือดเพียงหนึ่งถุงอาจเป็นโอกาสรอดเพียงทางเดียวของมนุษย์อีกคนหนึ่งบนโลก