หาวทีไรอย่าเพิ่งโทษว่าง่วง เพราะสมองอาจกำลังเปิดระบบระบายความร้อนให้ตัวเอง

เคยไหม... ยิ่งคิดหนัก ยิ่งประชุมนาน หรืออ่านหนังสือจนหัวเริ่มตื้อ แล้วจู่ๆ ก็หาวทั้งที่ไม่ได้ง่วง?

หลายคนโตมากับความเชื่อว่าการหาวเกิดจากการง่วง หรือร่างกายได้รับออกซิเจนไม่พอ แต่ช่วงหลายปีที่ผ่านมา นักวิจัยกลับพบหลักฐานที่น่าสนใจว่า เรื่องนี้อาจซับซ้อนกว่านั้นมาก เพราะการหาวอาจเป็นหนึ่งในกลไกที่สมองใช้เพื่อควบคุมอุณหภูมิของตัวเอง

สมองก็ร้อนเป็นเหมือนกัน

แม้สมองจะมีน้ำหนักเพียงส่วนน้อยของร่างกาย แต่กลับใช้พลังงานมหาศาล ทุกครั้งที่คิด วิเคราะห์ จดจำ หรือแก้ปัญหา เซลล์ประสาทจะทำงานอย่างต่อเนื่องจนเกิดความร้อนขึ้น หากอุณหภูมิสูงเกินไป ประสิทธิภาพของสมองก็อาจลดลงได้

นักวิทยาศาสตร์จึงเสนอแนวคิดว่า การหาวอาจเป็นเหมือนระบบช่วยลดอุณหภูมิชั่วคราว เมื่ออ้าปากกว้าง สูดอากาศเข้าเต็มที่ พร้อมกับขยับกล้ามเนื้อบริเวณใบหน้าและขากรรไกร เลือดที่ไหลเวียนผ่านศีรษะอาจได้รับการระบายความร้อนมากขึ้น ทำให้สมองกลับมาอยู่ในอุณหภูมิที่เหมาะสมสำหรับการทำงาน

ถ้าจะเปรียบเทียบง่ายๆ การหาวก็คล้ายพัดลมที่ช่วยระบายความร้อนในคอมพิวเตอร์ เมื่อเครื่องเริ่มร้อน ระบบก็หาทางทำให้เย็นลง

แล้วทำไมยิ่งอากาศร้อนถึงยิ่งน่าสนใจ?

มีการทดลองหลายชิ้นที่พบว่า ความถี่ในการหาวเปลี่ยนแปลงตามอุณหภูมิของสภาพแวดล้อม หากอากาศเย็นกว่าร่างกายเล็กน้อย การหาวอาจช่วยนำอากาศที่เย็นกว่าเข้ามาได้อย่างมีประสิทธิภาพ แต่เมื่ออากาศร้อนจัดจนแทบไม่ต่างจากอุณหภูมิร่างกาย ประโยชน์ของการหาวในการลดความร้อนก็ลดลงเช่นกัน จึงไม่ได้หาวมากขึ้นแบบที่หลายคนเคยคิด

แล้วเรื่องออกซิเจนล่ะ?

ทฤษฎีที่ว่าหาวเพราะขาดออกซิเจนเคยได้รับความนิยมมานาน แต่การทดลองที่ให้อาสาสมัครสูดอากาศที่มีออกซิเจนมากขึ้น หรือเพิ่มคาร์บอนไดออกไซด์ในระดับที่ควบคุมไว้ กลับไม่พบว่าความถี่ในการหาวเปลี่ยนไปอย่างมีนัยสำคัญ ทำให้แนวคิดนี้ได้รับการสนับสนุนน้อยลงเมื่อเทียบกับสมมติฐานเรื่องการควบคุมอุณหภูมิสมอง

ทำไมเห็นคนอื่นหาวแล้วเราหาวตาม?

อีกเรื่องที่นักวิทยาศาสตร์สนใจคือ "การหาวติดต่อ" ซึ่งพบได้บ่อยในมนุษย์ รวมถึงสัตว์บางชนิดอย่างลิง ชิมแปนซี และสุนัข ความสามารถนี้ดูเหมือนจะเกี่ยวข้องกับการรับรู้อารมณ์ ความเห็นอกเห็นใจ และการเชื่อมโยงทางสังคม มากกว่าจะเกี่ยวกับความง่วงเพียงอย่างเดียว จึงไม่น่าแปลกที่บางครั้งแค่อ่านคำว่า "หาว" หรือเห็นภาพคนกำลังหาว ก็ทำให้เราเผลออ้าปากตามไปด้วย

แน่นอนว่า การหาวไม่ได้มีสาเหตุเดียว ความง่วง ความเหนื่อยล้า การเปลี่ยนแปลงของวงจรการนอน หรือแม้แต่ความเบื่อ ก็ยังเป็นปัจจัยที่ทำให้เกิดการหาวได้เช่นกัน แต่สิ่งที่น่าสนใจคือ งานวิจัยในปัจจุบันกำลังชี้ให้เห็นว่า การหาวอาจไม่ใช่อาการไร้ประโยชน์อย่างที่เคยเข้าใจ หากแต่เป็นกลไกเล็กๆ ที่ร่างกายสร้างขึ้นเพื่อช่วยให้สมองทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพมากที่สุด

ครั้งหน้าที่เผลอหาว ลองอย่าเพิ่งรีบโทษว่าตัวเองง่วง เพราะบางทีสมองของคุณอาจกำลังเปิดระบบระบายความร้อนอยู่ก็ได้