9 จังหวัดภาคอีสาน "ลำน้ำชีไหลผ่าน" 765 กม.ลำน้ำที่ยาวที่สุดในไทย

เปิดผืนแผนที่ "ลำน้ำชี" 765 กิโลเมตร สายเลือดใหญ่แห่งอีสานที่ไหลผ่าน 9 จังหวัด 48 อำเภอ

        หากพูดถึงแม่น้ำที่ยาวที่สุดในประเทศไทย หลายคนอาจนึกถึง "แม่น้ำเจ้าพระยา" แต่ในทางภูมิศาสตร์แล้ว แม่น้ำที่มีความยาวเฉพาะช่วงที่ไหลในประเทศไทยยาวที่สุดจริง ๆ คือ "ลำน้ำชี" หรือ "แม่น้ำชี" สายเลือดใหญ่ที่เลี้ยงดูผู้คนในภาคตะวันออกเฉียงเหนือมาทุกยุคทุกสมัย

        ด้วยความยาวมากถึง 765 กิโลเมตร ลำน้ำชีมีต้นกำเนิดจากสันเขาเขาเขียว บนเทือกเขาเพชรบูรณ์ ในเขตอำเภอคอนสาร จังหวัดชัยภูมิ ก่อนจะไหลลัดเลาะคดเคี้ยวลงสู่ทิศตะวันออกเฉียงใต้ เพื่อไปบรรจบกับ "แม่น้ำมูล" ที่จังหวัดอุบลราชธานี

        วันนี้เราจะพาไปเปิดแผนที่ส่องกันชัด ๆ ว่า ลำน้ำชีไหลผ่านจังหวัดไหนบ้าง และแต่ละพื้นที่ สายน้ำสายนี้ได้สร้างชีวิตและความสมบูรณ์ไว้กี่อำเภอ! 

1. จังหวัดชัยภูมิ (ต้นกำเนิดสายน้ำ)

        ชัยภูมิคือบ้านเกิดของลำน้ำชี โดยกำเนิดจากทิวเขาเพชรบูรณ์ ไหลผ่านพื้นที่ถึง 9 อำเภอ ได้แก่ อำเภอคอนสาร, หนองบัวแดง, หนองบัวระเหว, บ้านเขว้า, เมืองชัยภูมิ, จัตุรัส, คอนสวรรค์, เนินสง่า และซับใหญ่ ระยะทางในชัยภูมิยาวกว่า 200 กิโลเมตร ถือเป็นช่วงที่น้ำบริสุทธิ์และสร้างระบบ生態ต้นน้ำที่สำคัญยิ่ง

2. จังหวัดขอนแก่น (หัวใจแห่งการเกษตร)

เมื่อออกจากชัยภูมิ ลำน้ำชีไหลเข้าสู่ขอนแก่น ผ่าน 8 อำเภอ ได้แก่ อำเภอโคกโพธิ์ไชย, มัญจาคีรี, ชนบท, บ้านไผ่, บ้านแฮด, เมืองขอนแก่น, พระยืน และแวงใหญ่ รวมระยะทางประมาณ 120 กิโลเมตร เป็นแหล่งน้ำสำคัญสำหรับ "แก่งละว้า" และการทำเกษตรกรรมรอบเมืองขอนแก่น

3. จังหวัดเพชรบูรณ์ (จุดตัดชายขอบ)

        หลายคนอาจไม่รู้ว่า ลำน้ำชีมีส่วนเลียบผ่านชายขอบของจังหวัดเพชรบูรณ์ช่วงสั้น ๆ บริเวณ อำเภอหล่มเก่า ก่อนจะไหลลงสู่ชัยภูมิ แม้จะผ่านเพียง 1 อำเภอ ระยะทางไม่กี่กิโลเมตร แต่ก็นับเป็นจุดเริ่มต้นส่วนหนึ่งของโครงข่ายลุ่มน้ำชี

4. จังหวัดมหาสารคาม (พาน้ำเลี้ยงสะดืออีสาน)

        เข้าสู่เมืองการศึกษา ลำน้ำชีไหลตัดผ่าน 4 อำเภอ ได้แก่ อำเภอโกสุมพิสัย, กันทรวิชัย, เมืองมหาสารคาม และเชียงยืน ระยะทางประมาณ 110 กิโลเมตร เกิดเป็นแก่งธรรมชาติสวยงามอย่าง "วนอุทยานโกสัมพี" ซึ่งเป็นแหล่งอาศัยของลิงแสมขนสีทองที่หาชมได้ยาก

5. จังหวัดกาฬสินธุ์ (อู่ข้าวอู่น้ำตอนกลาง)

        ลำน้ำชีทำหน้าที่เป็นเส้นแบ่งพรมแดนธรรมชาติและไหลผ่าน 3 อำเภอ ของกาฬสินธุ์ ได้แก่ อำเภอร้องเอ็ด, ก่องชัย และกมลาไสย ระยะทางราว 45 กิโลเมตร ช่วยเติมเต็มระบบชลประทานและการทำนาปี-นาปรังของชาวกาฬสินธุ์อย่างมหาศาล

6. จังหวัดร้อยเอ็ด (สายน้ำแห่งทุ่งกุลาร้องไห้)

        ไหลเข้าสู่เมืองร้อยเอ็ด ลำน้ำชีลัดเลาะผ่านถึง 8 อำเภอ ได้แก่ อำเภอเชียงขวัญ, ธวัชบุรี, เสลภูมิ, โพธิ์ชัย, จังหาร, พนมไพร, อาจสามารถ และทุ่งเขาหลวง ระยะทางกว่า 130 กิโลเมตร มอบความชุ่มชื้นให้ขอบทุ่งกุลาร้องไห้กลายเป็นแหล่งปลูกข้าวหอมมะลิชั้นดี

7. จังหวัดยโสธร (ลำน้ำแห่งวิถีบุญบังไฟ)

        ในยโสธร ลำน้ำชีไหลผ่าน 4 อำเภอ ได้แก่ อำเภอเมืองยโสธร, คำเขื่อนแก้ว, มหาชนะชัย และค้อวัง ระยะทางประมาณ 90 กิโลเมตร สายน้ำที่นี่ผูกพันกับประเพณีบุญบั้งไฟ และการประมงพื้นบ้านที่อุดมสมบูรณ์ตลอดปี

8. จังหวัดศรีสะเกษ (พรมแดนธรรมชาติ)

ลำน้ำชีไหลเฉียดผ่านทางตอนเหนือของศรีสะเกษ ใช้เป็นเส้นแบ่งเขตจังหวัดผ่าน 2 อำเภอ คือ อำเภอกันทรารมย์ และยางชุมน้อย ระยะทางประมาณ 30 กิโลเมตร ก่อนจะมุ่งหน้าสู่จุดสิ้นสุด

9. จังหวัดอุบลราชธานี (จุดบรรจบสองสายน้ำ)

        ปลายทางของลำน้ำชีจบลงที่อุบลราชธานี ไหลผ่าน 9 อำเภอ (รวมพื้นที่ลุ่มน้ำและจุดบรรจบ) เช่น อำเภอเมืองอุบลราชธานี, เขื่องใน และวารินชำราบ ระยะทางราว 40 กิโลเมตร โดยไหลไปรวมกับ "แม่น้ำมูล" ที่บริเวณ สบชี (อำเภอเขื่องใน ต่อติดอำเภอเมืองอุบลราชธานี) เกิดเป็นคำกล่าวที่ว่า ลำน้ำชีไหลสวมแม่น้ำมูล ก่อนจะไหลลงสู่แม่น้ำโขงต่อไป

        ความคิดเห็นของผู้เขียนมองว่า ลำน้ำชีไม่เพียงแต่เป็นเส้นทางสายน้ำทางภูมิศาสตร์เท่านั้น แต่คือ "กระดูกสันหลังทางวัฒนธรรม" ของชาวอีสานอย่างแท้จริง เพราะตลอดเส้นทาง 765 กิโลเมตรนี้ ได้หล่อเลี้ยงผู้คนหลายล้านคนและก่อให้เกิดอารยธรรมลุ่มน้ำที่ทรงคุณค่ามานานหลายร้อยปี